Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 36

Devanagari script

सङ्गमश्चापि कुब्जायास्तीर्थं कुब्जेश्वरं तथा । बिल्वाम्रकं तथा तीर्थं पूर्णद्वीपमतः परम्

Transliteration

saṅgamaścāpi kubjāyāstīrthaṃ kubjeśvaraṃ tathā | bilvāmrakaṃ tathā tīrthaṃ pūrṇadvīpamataḥ param

Translation

اور کُبجا کے سنگم کا بھی ذکر ہے، اور کُبجیشور نامی تیرتھ؛ نیز بِلوامْرَک نام کا تیرتھ؛ اور اس کے بعد پُورنَدویپ آتا ہے۔

Word by Word

• सङ्गमः: confluence
• सङ्गमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अप्यर्थे (also/even)

• कुब्जायाः: of Kubjā
• कुब्जायाः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कुब्जा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; genitive (of Kubjā)

• तीर्थम्: sacred ford
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• कुब्ज-ईश्वरम्: Kubjeśvara
• कुब्ज-ईश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुब्ज (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कुब्जेश्वरम्)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थे (also)

• बिल्व-आम्रकम्: Bilva-and-Āmraka (place/name)
• बिल्व-आम्रकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बिल्व (प्रातिपदिक) + आम्रक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (बिल्वं च आम्रकं च)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थे (also)

• तीर्थम्: sacred ford
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• पूर्ण-द्वीपम्: Pūrṇadvīpa (the ‘full’ island)
• पूर्ण-द्वीपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक) + द्वीप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मधारयः (पूर्णं द्वीपम्)

• अतः: thereafter/then
• अतः: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: हेतौ/तस्मात्-अर्थे अव्यय (thereafter/therefrom)

• परम्: next/further
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम् (of implied next item/sequence)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced for Āvantya/Revā narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kubjā-sangama; Kubjeśvara; Bilvāmraka; Pūrṇadvīpa

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: A confluence where a smaller river bends (‘kubjā’—crooked/curved) into the main stream; a modest liṅga shrine (Kubjeśvara) with devotees offering bilva; a grove with bilva and mango trees laden with fruit; an island (Pūrṇadvīpa) with a small shrine and circumambulating pilgrims.

Characters & Entities

• Kubjā-saṅgama
• Kubjeśvara
• Bilvāmraka-tīrtha
• Pūrṇadvīpa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The sacred is mapped through rivers, confluences, groves, and liṅga-shrines—each station becomes a step in the pilgrim’s gradual purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kubjā-saṅgama, Kubjeśvara, Bilvāmraka-tīrtha, and Pūrṇadvīpa are the featured places.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated in this verse.