Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

स्नात्वा शिवं च संस्थाप्य पूजयित्वा महेश्वरम् । कोटीश्वराभिधानं तु स्वस्वभक्त्या विधानतः

Transliteration

snātvā śivaṃ ca saṃsthāpya pūjayitvā maheśvaram | koṭīśvarābhidhānaṃ tu svasvabhaktyā vidhānataḥ

Translation

غسل کرکے، شِو کو قائم کرکے اور مہیشور کی پوجا کرکے—پھر مقررہ رسم کے مطابق اور ہر ایک کی اپنی بھکتی کے موافق، وہی پروردگار ‘کوٹیشور’ کے نام سے معروف و معبود ٹھہرتا ہے۔

Word by Word

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: स्नात्वा (कृदन्त; √स्ना धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभावः

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• संस्थाप्य: having installed/established
• संस्थाप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: संस्थाप्य (कृदन्त; √स्था धातु, उपसर्गः सम्)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) from causative/denominative sense ‘to install/establish’; अव्ययभावः

• पूजयित्वा: having worshipped
• पूजयित्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: पूजयित्वा (कृदन्त; √पूज् धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभावः

• महेश्वरम्: Mahēśvara (the Great Lord)
• महेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् ईश्वरः)

• कोटीश्वर-अभिधानम्: the name ‘Koṭīśvara’
• कोटीश्वर-अभिधानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोटीश्वर (प्रातिपदिक) + अभिधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (कोटीश्वरस्य अभिधानम्)

• तु: indeed; but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषणार्थक (particle: but/indeed)

• स्व-स्व-भक्त्या: with each one’s own devotion
• स्व-स्व-भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; समासः—द्वन्द्व (स्वं स्वं) + तत्पुरुष-सम्बन्धः (स्वस्वस्य भक्त्या)

• विधानतः: according to proper procedure
• विधानतः: Hetu/Prakara (Manner/हेतु-प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: विधान (प्रातिपदिक) + तस् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb) ‘according to rule/procedure’

Speaker

Mārkaṇḍeya (continued)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Koṭī-tīrtha / Koṭīśvara-kṣetra (at Revā–Sāgara-saṅgama)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (rājan)

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims emerge from the confluence after bathing; on a clean altar of sand/stone they set a Śiva-liṅga, adorn it with bilva and flowers, pour water, and offer lamps; the shrine is hailed as Koṭīśvara.

Characters & Entities

• Śiva
• Maheśvara
• Koṭīśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purification through bathing and devotion expressed via proper worship culminate in a powerful Śaiva tīrtha experience.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Koṭīśvara Tīrtha, centered on worship of Maheśvara as Koṭīśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing), Śiva-sthāpanā (installing a liṅga), and Maheśvara-pūjā according to vidhi.