Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 7

तिलैरेकाशनं कुर्वंस्तथैवैकान्तराशनम् । त्र्यहषड्द्वादशाहाशी पक्षमासाशनस्तथा

tilairekāśanaṃ kurvaṃstathaivaikāntarāśanam | tryahaṣaḍdvādaśāhāśī pakṣamāsāśanastathā

تل کو اپنا مقدّس نوالہ بنا کر وہ کبھی دن میں ایک بار کھاتا، کبھی ایک دن چھوڑ کر کھاتا؛ اور تین، چھ، بارہ دن کے اُپواس، پھر پندرہ دن اور ایک ماہ تک کے ورت بھی کرتا رہا۔

तिलैःwith sesame (seeds)
तिलैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), तृतीया विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (plural)
एकाशनम्single-meal (observance)
एकाशनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएक (प्रातिपदिक) + आशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (singular); तत्पुरुषः: एकं आशनम् = एकाशनम्
कुर्वन्doing; observing
कुर्वन्:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; धातु: कृ
तथाthus; likewise
तथा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (adverb: thus/so)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (particle: indeed/just)
एकान्तराशनम्eating on alternate days
एकान्तराशनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएक (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक) + आशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (singular); तत्पुरुषः: एकान्तरं (दिनान्तरम्) आशनम् = एकान्तराशनम्
त्र्यहषड्द्वादशाहाशीone who eats every three days, six days, and twelve days (as observances)
त्र्यहषड्द्वादशाहाशी:
Karta (Qualifier of subject/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्र्यह (प्रातिपदिक) + षड् (प्रातिपदिक) + द्वादशाह (प्रातिपदिक) + आशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (singular); विशेषणम्; समासः (समाहार-द्वन्द्व/समुच्चय): त्र्यह-षडह-द्वादशाहेषु आशनशीलः = त्र्यहषड्द्वादशाहाशी
पक्षमासाशनःone who eats after a fortnight or a month
पक्षमासाशनः:
Karta (Qualifier of subject/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपक्ष (प्रातिपदिक) + मास (प्रातिपदिक) + आशन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (singular); विशेषणम्; तत्पुरुषः: पक्षे मासे वा आशनम् यस्य सः (आशनशीलः)
तथाand likewise
तथा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (adverb: likewise)

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (contextual deduction for Āvantya Khaṇḍa tīrtha-māhātmya narration)

Tirtha: Revā-bank vrata-station (Aṇivāpa-anta context)

Type: kshetra

Listener: Pārtha

Scene: A sage on a kusa mat near the river, with a small heap/bowl of sesame; a sequence motif shows him eating once daily, then on alternate days, then observing longer fasts, marked by lunar/solar time cues.

R
Revā (Narmadā)
Ī
Īśvara (implied in the narrative)

FAQs

Steady self-restraint through regulated diet and fasting becomes a means to purification and divine favor in a tīrtha context.

The Revā (Narmadā) region in the Revā Khaṇḍa, leading into the fame of Tilādeśvara tīrtha in this adhyāya.

Sesame-based observances: ekāśana (once-daily meal), ekāntarāśana (alternate-day eating), and multi-day fasts (3/6/12 days, fortnight, month).