Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 28

Devanagari script

दुःखशोकविनिर्मुक्तं सत्त्वोत्कटमनोरमम् । क्षुत्तृषारहितं कान्तं सर्वव्याधिविवर्जितम्

Transliteration

duḥkhaśokavinirmuktaṃ sattvotkaṭamanoramam | kṣuttṛṣārahitaṃ kāntaṃ sarvavyādhivivarjitam

Translation

وہ غم و اندوہ سے پاک تھا، سَتّوِک لطافت میں نہایت دلکش اور دل کو بھانے والا؛ بھوک اور پیاس سے بے نیاز، نورانی حسن والا، اور ہر بیماری سے بالکل محفوظ تھا۔

Word by Word

• दुःख-शोक-विनिर्मुक्तम्: freed from sorrow and grief
• दुःख-शोक-विनिर्मुक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुःख (प्रातिपदिक) + शोक (प्रातिपदिक) + विनिर्मुक्त (कृदन्त)
• Form: तत्पुरुषसमास (दुःखशोकात् विनिर्मुक्तम् — पञ्चमी-तत्पुरुष); भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Past participle, Neuter, Nom./Acc., Singular

• सत्त्व-उत्कट-मनोरमम्: delightful with abundant vitality/strength
• सत्त्व-उत्कट-मनोरमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्त्व (प्रातिपदिक) + उत्कट (प्रातिपदिक) + मनोरम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास (उत्कटं सत्त्वं यस्मिन्/यत्र; उत्कट-मनोरमम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Neuter, Nom./Acc., Singular

• क्षुत्-तृषा-रहितम्: free from hunger and thirst
• क्षुत्-तृषा-रहितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षुत् (प्रातिपदिक) + तृषा (प्रातिपदिक) + रहित (कृदन्त)
• Form: तत्पुरुषसमास (क्षुत्तृषाभ्यां रहितम् — तृतीया-तत्पुरुष); भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Past participle, Neuter, Nom./Acc., Singular

• कान्तम्: lovely/beautiful
• कान्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कान्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Neuter, Nom./Acc., Singular

• सर्व-व्याधि-विवर्जितम्: devoid of all diseases
• सर्व-व्याधि-विवर्जितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + व्याधि (प्रातिपदिक) + विवर्जित (कृदन्त)
• Form: तत्पुरुषसमास (सर्वव्याधिभ्यः विवर्जितम् — पञ्चमी-तत्पुरुष); भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Past participle, Neuter, Nom./Acc., Singular

Speaker

Sūta (deduced: Purāṇic narration style within Āvantya Khaṇḍa/Revā Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: An otherworldly calm forest clearing suffused with purity—no signs of suffering; beings appear content; light is soft and radiant, suggesting a healing, sattvic atmosphere.

Characters & Entities

• Revā (Narmadā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A truly sanctified kṣetra is portrayed as sāttvika—where suffering, craving, and affliction lose their hold.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā (Narmadā) region’s sacred woodland/area described in the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed here; it is a praise-description (māhātmya) of the place’s sanctity.