Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 30

Devanagari script

हावैर्भावैः सृतैर्हास्यैस्तथान्या वल्गुभाषितैः । तयोः क्षोभाय तन्वङ्ग्यश्चक्रुरुद्यममङ्गनाः

Transliteration

hāvairbhāvaiḥ sṛtairhāsyaistathānyā valgubhāṣitaiḥ | tayoḥ kṣobhāya tanvaṅgyaścakrurudyamamaṅganāḥ

Translation

ناز و ادا کے اشاروں، جذباتی انداز، موج دار ہنسی اور شیریں کلام سے نازک اندام عورتوں نے اُن دونوں کے دلوں کو مضطرب کرنے کی کوشش کی۔

Word by Word

• हावैः: with coquetries/gestures
• हावैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: हाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया (3rd/करण), बहुवचनम्

• भावैः: with expressions/emotions
• भावैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया (3rd/करण), बहुवचनम्

• सृतैः: with flowing/issuing (smiles etc.)
• सृतैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: सृ (धातु) → सृत (कृदन्त, भूतकृदन्त/क्त)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया (3rd/करण), बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle)

• हास्यैः: with laughter/smiles
• हास्यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: हास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया (3rd/करण), बहुवचनम्

• तथा: thus/also
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक क्रियाविशेषणम् (adverb of manner)

• अन्याः: other (women)
• अन्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचनम्

• वल्गु-भाषितैः: with charming words/speech
• वल्गु-भाषितैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वल्गु (प्रातिपदिक) + भाषित (कृदन्त, भूतकृदन्त/क्त; √भाष् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया (3rd/करण), बहुवचनम्; कर्मधारयसमासः

• तयोः: of the two
• तयोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/सम्बन्ध), द्विवचनम्

• क्षोभाय: for agitation
• क्षोभाय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: क्षोभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचनम्

• तनु-अङ्ग्यः: slender-limbed (women)
• तनु-अङ्ग्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तनु (प्रातिपदिक) + अङ्गी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचनम्; बहुव्रीहिसमासः (तन्वङ्गी = slender-limbed)

• चक्रुः: did/made
• चक्रुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• उद्यमम्: effort/attempt
• उद्यमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उद्यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम्

• अङ्गनाः: women
• अङ्गनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अङ्गना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचनम्

Speaker

Narrator (continuing the temptation episode)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tirtha-region (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pṛthivīpati / Nṛpa (king) addressed in the verse-context

Visual Art Cues

Scene: Two steadfast ascetics/devotees are approached by slender-limbed women using expressive gestures, laughter, and sweet speech; the men remain composed, eyes lowered or inward-focused.

Characters & Entities

• Nara
• Nārāyaṇa
• Apsarās (women)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Agitation of the mind arises through refined sensory cues; the verse highlights the need for vigilance and inner steadiness in sādhana.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly the ascetic sanctity of the Revā Khaṇḍa region; the line itself focuses on the psychological test rather than a named site.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a depiction of temptation and attempted mental disturbance.