Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 8

Devanagari script

कुर्याच्छ्राद्धं पितृभ्यो वै पूजयेच्च त्रिलोचनम् । कालाग्निरुद्रनामानि स गच्छेत्परमां गतिम्

Transliteration

kuryācchrāddhaṃ pitṛbhyo vai pūjayecca trilocanam | kālāgnirudranāmāni sa gacchetparamāṃ gatim

Translation

—اور اپنے پِتروں کے لیے شرادھ کرے، تری لوچن پروردگار کی پوجا کرے، اور کالاغنیرُدر کے ناموں کا جپ کرے—وہ اعلیٰ ترین منزل کو پہنچتا ہے۔

Word by Word

• कुर्यात्: should do
• कुर्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• श्राद्धम्: śrāddha rite
• श्राद्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; accusative singular

• पितृभ्यः: to the ancestors
• पितृभ्यः: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी (4th/चतुर्थी), बहुवचन; dative plural

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात)

• पूजयेत्: should worship
• पूजयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/ conjunction)

• त्रिलोचनम्: the Three-eyed (Śiva)
• त्रिलोचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; accusative singular; तत्पुरुषः (द्विगु/कर्मधारय-प्राय) = ‘त्रीणि लोचनानि यस्य’ (epithet of Śiva)

• कालाग्निरुद्रनामानि: the names of Kālāgnirudra
• कालाग्निरुद्रनामानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल + अग्नि + रुद्र + नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), बहुवचन; accusative plural; समासः (बहुपद-तत्पुरुष) = ‘कालाग्निरुद्रस्य नामानि’

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; pronoun nominative singular

• गच्छेत्: would go/attain
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• परमाम्: supreme
• परमाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; adjective agreeing with ‘गतिम्’

• गतिम्: destination/state
• गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; accusative singular

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya (to a king, nṛpaśreṣṭha)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dhūmāvarta/Jvālāsamudbhava-kuṇḍa

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa)

Visual Art Cues

Scene: On the Narmadā bank near the kuṇḍa, a devotee completes śrāddha offerings for pitṛs, then turns to a small Śiva shrine, offering bilva and water while chanting Kālāgnirudra names; the atmosphere is solemn and luminous.

Characters & Entities

• Pitṛs (ancestors)
• Trilocana (Śiva)
• Kālāgnirudra
• Narmadā (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

At a powerful tīrtha, devotion to Śiva joined with duty to ancestors (śrāddha) leads the seeker toward the highest liberation-oriented destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dhūmāvarta tīrtha/kuṇḍa on the Narmadā, associated with Kālāgnirudra and Trilocana worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform śrāddha for the Pitṛs, worship Trilocana (Śiva), and do nāma-japa of Kālāgnirudra (after/with tīrtha snāna).