Home›Skanda Purana›Avanti Khanda›Reva Khanda›Adhyaya 18›Shloka 3
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

नीलोत्पलाभाः क्वचिदंजनाभा गोक्षीरकुन्देन्दुनिभाश्च केचित् । मयूरचन्द्राकृतयस्तथाऽन्ये केचिद्विधूमानलसप्रभाश्च

Transliteration

nīlotpalābhāḥ kvacidaṃjanābhā gokṣīrakundendunibhāśca kecit | mayūracandrākṛtayastathā'nye kecidvidhūmānalasaprabhāśca

Translation

کچھ نیلے کنول کی مانند تھے، کچھ سرمہ کی طرح سیاہ؛ کچھ گائے کے دودھ، کُند کے پھول اور چاند کی طرح روشن تھے۔ بعض مور اور ہلال کی صورت والے تھے، اور بعض بے دھواں آگ کی تابانی کی طرح دہکتے تھے۔

Word by Word
नीलोत्पलाभाःhaving the appearance of blue lotuses
नीलोत्पलाभाः:
Visheshana (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootनील (प्रातिपदिक) + उत्पल (प्रातिपदिक) + आभा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण—‘आभा’ (splendour/appearance) with उपमान-निर्देश (simile-base)
क्वचित्in some places / sometimes
क्वचित्:
Kriyavisheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय)
Formअव्यय—काल/देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb: ‘somewhere/sometimes’)
अंजनाभाःhaving the look of collyrium (dark/black)
अंजनाभाः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootअंजन (प्रातिपदिक) + आभा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
गोक्षीरcow’s milk
गोक्षीर:
Upamana (Simile member)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक) + क्षीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपद (cow’s milk) used as compound-member
कुन्दjasmine (kunda flower)
कुन्द:
Upamana
TypeNoun
Rootकुन्द (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग (jasmine)
इन्दुmoon
इन्दु:
Upamana
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग (moon)
निभाःresembling
निभाः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootनिभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण—‘like/resembling’ (upamā-vācaka)
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय—समुच्चयबोधक (conjunction)
केचित्some
केचित्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम—‘some (persons/things)’
मयूरचन्द्राकृतयःforms shaped like peacock-moons (crescent-like)
मयूरचन्द्राकृतयः:
Karta (Subject/appositional)
TypeNoun
Rootमयूर (प्रातिपदिक) + चन्द्र (प्रातिपदिक) + आकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘आकृति’—रूपवाचक; समासः उपमान-निर्देशः
तथाlikewise
तथा:
Kriyavisheshana
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय—रीतिवाचक/समुच्चयार्थ (adverb: ‘thus/likewise’)
अन्येothers
अन्ये:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘others’
केचित्some
केचित्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
विधूमsmokeless
विधूम:
Visheshana (compound member)
TypeAdjective
Rootवि-धूम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (समासाङ्ग), ‘smokeless’; समासपूर्वपद
अनलfire
अनल:
Upamana
TypeNoun
Rootअनल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘fire’; समासाङ्ग
सप्रभाःhaving the radiance (of smokeless fire)
सप्रभाः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/सह-प्रातिपदिक) + प्रभा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहिर्वृत्तिः ‘with splendour’; here as ‘having the lustre (of …)’
चand
च:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय—समुच्चयबोधक
Speaker

Śrī Markaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha-region (contextual)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A sky filled with many kinds of clouds: some blue like nīlotpala, some black like añjana, some white like milk/jasmine/moon; others shaped like peacocks and crescents; some glowing like smokeless fire—an ominous, beautiful prelude to cosmic rain.

Characters & Entities
P
Pralaya clouds
M
Moon (indu/candra)
P
Peacock (mayūra)

FAQs

The Purāṇas use vivid forms to teach awe and detachment: the universe’s beauty and terror alike are transient displays within time.

Not a specific site in this verse; it supports the Revā Khaṇḍa’s larger praise of Narmadā by portraying the scale of pralaya.

None; it is descriptive (rūpa-varṇana) of the pralaya clouds.

←Previous Verse
Next Verse→