Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

ततो मुखात्तस्य घना महोल्बणा निश्चेरुरिन्द्रायुधतुल्यरूपाः । घोराः पयोदा जगदन्धकारं कुर्वन्त ईशानवरप्रयुक्ताः

tato mukhāttasya ghanā maholbaṇā niścerurindrāyudhatulyarūpāḥ | ghorāḥ payodā jagadandhakāraṃ kurvanta īśānavaraprayuktāḥ

پھر اُس کے دہن سے گھنے، نہایت ہیبت ناک بادل نکلے، جن کی صورتیں اندردھنش کے مانند تھیں؛ وہ خوفناک بارش کے بادل، ایشان کے ور سے محرّک ہو کر، سارے جگت پر تاریکی پھیلا گئے۔

ततःthen
ततः:
Sambandha (Sequence/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्यय (then/from there)
मुखात्from (the) mouth
मुखात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
तस्यof him/that
तस्य:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
घनाःclouds
घनाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootघन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
महोल्बणाःvery massive
महोल्बणाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + उल्बण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय: महान्तः उल्बणाः (very huge/terrible)
निश्चेरुःcame forth
निश्चेरुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनिस् + चर् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
इन्द्रायुधतुल्यरूपाःhaving forms like a rainbow
इन्द्रायुधतुल्यरूपाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootइन्द्रायुध + तुल्य + रूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः: इन्द्रायुधेन तुल्यं रूपं येषाम् (rainbow-like in form)
घोराःterrible
घोराः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
पयोदाःrain-clouds
पयोदाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपयस् + द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष: पयः ददाति इति/पयः-धारकः (cloud)
जगदन्धकारम्darkness over the world
जगदन्धकारम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजगत् + अन्धकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; तत्पुरुष: जगतः अन्धकारः
कुर्वन्तःmaking
कुर्वन्तः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ-प्रत्यय, Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ईशानवरप्रयुक्ताःimpelled by Īśāna's boon
ईशानवरप्रयुक्ताः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootईशान + वर + प्रयुक्त (युज् धातु, क्त; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्यय; तत्पुरुष: ईशानस्य वरेण प्रयुक्ताः (sent/impelled by Īśāna's boon)

Śrī Markaṇḍeya

Listener: Kingly interlocutor (continuation)

Scene: From the mouth of a vast cosmic form, enormous thunderclouds billow forth; rainbows arc within them like Indra’s bow; the universe below is swallowed in shadow, hinting at imminent rains and renewal.

I
Indrāyudha (rainbow)
Ī
Īśāna (Śiva)
P
Pralaya clouds

FAQs

Cosmic processes operate under divine governance; even destruction and renewal move by the Lord’s sanction, reminding one to align with dharma.

The Revā Khaṇḍa context glorifies Narmadā, but this verse specifically depicts the pralaya-clouds rather than a localized tīrtha.

No explicit ritual is stated; the verse emphasizes divine agency (Īśāna’s boon) behind cosmic events.