Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 7

Devanagari script

भस्मीभूतांस्तु तान्दृष्ट्वा कपिलो मुनिसत्तमः । जगाम परमं शोकं चिन्त्यमानोऽथ किल्बिषम्

Transliteration

bhasmībhūtāṃstu tāndṛṣṭvā kapilo munisattamaḥ | jagāma paramaṃ śokaṃ cintyamāno'tha kilbiṣam

Translation

جب کپِل، جو مُنیوں میں افضل تھا، نے انہیں راکھ بنا ہوا دیکھا تو وہ گہرے رنج میں ڈوب گیا، اور پھر پیش آئے قصور پر غور کرتے ہوئے گناہ کی بابت اندیشہ کرنے لگا۔

Word by Word

• भस्मीभूतान्: turned to ashes
• भस्मीभूतान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भस्मी + भू (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; तान् इति विशेषण; ‘reduced to ashes’

• तु: but/indeed
• तु: None
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अन्वयार्थक-निपात (but/indeed)

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (Absolutive/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव, gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having seen)

• कपिलः: Kapila
• कपिलः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कपिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• मुनिसत्तमः: best of sages
• मुनिसत्तमः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘मुनीनां सत्तमः’ (superlative epithet)

• जगाम: went/entered
• जगाम: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• परमम्: supreme/utter
• परमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; शोकम् इति विशेषण

• शोकम्: grief
• शोकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• चिन्त्यमानः: pondering
• चिन्त्यमानः: Karta (Subject qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: कृदन्त (शानच्/मान-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कर्मणि/आत्मनेपदीय-भावे), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कपिलस्य विशेषण; ‘being thought/pondering’

• अथ: then
• अथ: None
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक/प्रस्तावार्थक (then/now)

• किल्बिषम्: sin/offence
• किल्बिषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किल्बिष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; चिन्त्यमानः इत्यस्य कर्म

Speaker

Narrator (contextual; likely Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kapilāśrama / Sagara-putra-bhasma-sthāna (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: a king (rājendra)

Visual Art Cues

Scene: A quiet aftermath: grey ash heaps where warriors stood; Kapila rises or looks upon them with softened eyes, hands lowered in sorrow, the fiery aura gone; the cave/āśrama feels still and heavy.

Characters & Entities

• Kapila
• Sagara-putras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even great sages embody compassion and moral reflection, turning calamity into a path toward purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode functions as the backstory for the sanctifying power of Kāpila-tīrtha in the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse hints at prāyaścitta (atonement), which is elaborated through tīrtha-acts in subsequent verses.