Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 30

Devanagari script

ऋषभं त्रिसुपर्णं च दुर्गां सावित्रमेव च । बृहदारण्यकं चैव बृहत्साम तथोत्तरम्

Transliteration

ṛṣabhaṃ trisuparṇaṃ ca durgāṃ sāvitrameva ca | bṛhadāraṇyakaṃ caiva bṛhatsāma tathottaram

Translation

اس نے رِشبھ سُوکت، تریسُوپرن سُوکت، دُرگا سُوکت اور ساوتری (گایتری) کا پاٹھ کیا؛ نیز برہدارنیک اُپنشد، برہتسامَن اور ‘اُتّر’ (ضمیمی گان) بھی تلاوت کیا۔

Word by Word

• ऋषभम्: Ṛṣabha (name/title)
• ऋषभम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• त्रिसुपर्णम्: Trisuparṇa (the ‘three-winged’/name)
• त्रिसुपर्णम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + सुपर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (त्रयः सुपर्णाः यस्य/त्रिसुपर्णम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• दुर्गाम्: Durgā
• दुर्गाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुर्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सावित्रम्: Sāvitra (hymn/chant)
• सावित्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सावित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• बृहदारण्यकम्: Bṛhadāraṇyaka (Upaniṣad)
• बृहदारण्यकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बृहत् (प्रातिपदिक) + आरण्यक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (बृहद् आरण्यकम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed/also
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• बृहत्साम: Bṛhatsāman (a Sāma chant)
• बृहत्साम: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बृहत् (प्रातिपदिक) + सामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (बृहत् साम)

• तथा: likewise/also
• तथा: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: ‘likewise/so’)

• उत्तरम्: the later/next (one)
• उत्तरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (implicit noun: सूक्तम्/पाठम् etc.)

Speaker

Narrator in the Revā Khaṇḍa (contextual purāṇic voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa relating the māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā (contextual)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A disciplined ascetic or brāhmaṇa sits on a riverbank altar with kuśa grass, water-pot, and fire; palm-leaf manuscripts and a rosary beside him as he recites successive Vedic hymns and Upaniṣadic passages.

Characters & Entities

• Ṛṣabha (hymn)
• Trisuparṇa (hymn)
• Durgā (Sūkta)
• Sāvitra (Gāyatrī)
• Bṛhadāraṇyaka (Upaniṣad)
• Bṛhatsāman

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic devotion is harmonized with Vedic authority: Vedic hymns and Upaniṣadic wisdom are upheld as potent supports for protection and liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā/Narmadā tīrtha setting, where Vedic recitation is presented as part of the sacred power surrounding the river.

What ritualistic prescription is mentioned?

Recitation/japa of specific Vedic hymns and revered texts (Sūkta, Sāman, Upaniṣad).