Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

Devanagari script

ब्रह्मपुत्राश्च ये केचित्कल्पादौ न भवन्ति ह । त्रैलोक्यं ते परित्यज्य अनाधारं भवन्ति च

Transliteration

brahmaputrāśca ye kecitkalpādau na bhavanti ha | trailokyaṃ te parityajya anādhāraṃ bhavanti ca

Translation

اور برہما کے وہ بیٹے جو کلپ کے آغاز میں ظاہر نہیں ہوتے، وہ تینوں لوکوں کو چھوڑ کر بے سہارا اور بے بنیاد ہو جاتے ہیں۔

Word by Word

• ब्रह्मपुत्राः: sons of Brahmā
• ब्रह्मपुत्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मणः पुत्राः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)

• केचित्: some (persons)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; अनिश्चितवाचक-सर्वनाम (indefinite: 'some')

• कल्पादौ: at the beginning of the kalpa
• कल्पादौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः (कल्पस्य आदौ)

• न: not
• न: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• भवन्ति: exist/are
• भवन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपदम्

• ह: indeed
• ह: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अवधारण/खलु-अर्थक-निपात (emphatic particle)

• त्रैलोक्यम्: the three worlds
• त्रैलोक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयाणां लोकानां समाहारः)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; निर्देश-सर्वनाम (they/those)

• परित्यज्य: having abandoned
• परित्यज्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: परि + त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भाव (gerund/absolutive); 'having abandoned'

• अनाधारम्: unsupported, without a base
• अनाधारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन्- (नञ्) + आधार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; नञ्-समास/नकारार्थ-विशेषण (without support)

• भवन्ति: become/are
• भवन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपदम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

Speaker

Narrator (contextual; within Revā-khaṇḍa discourse)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: At the dawn of a kalpa, certain mind-born sons of Brahmā fail to manifest; they drift away from the three worlds, depicted as luminous figures losing their footing, suspended in a void-like expanse beyond the loka-s.

Characters & Entities

• Brahmā
• Kalpa
• Trailokya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Existence is tied to cosmic order (kalpa-dharma); beings not aligned with the cycle lose their footing in the manifested worlds.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tirtha is mentioned; the verse is metaphysical, explaining manifestation and non-manifestation.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a cosmological statement.