Shloka 4

सप्तनवतितमः सर्गः (Yuddha Kāṇḍa 97): Sugrīva’s Onslaught and the Fall of Virūpākṣa

Devanagari script

प्लवङ्गनामनीकानिमहाभ्राणीवमारुतः ।सययौसमरेतस्मिन्विधमन्रावणश्शरैः ।।।।

Transliteration

plavaṅganām anīkāni mahābhrāṇīva mārutaḥ |

sa yayau samare tasmin vidhaman rāvaṇaśśaraiḥ ||

Translation

اُس معرکے میں راون کے تیروں نے پلَوَنگموں کی صفیں یوں پراگندہ کر دیں جیسے تیز ہوا بڑے بڑے بادلوں کے تودوں کو چیر کر بکھیر دیتی ہے۔

Word by Word

• प्लवङ्गनाम्: of the monkeys (Vanaras)
• प्लवङ्गनाम्: सम्बन्ध (Sambandha)
• Type: Noun
• Root: प्लवङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• अनीकानि: armies/ranks
• अनीकानि: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: अनीक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• महाभ्राणि: great clouds
• महाभ्राणि: उपमान (Upamāna)
• Type: Noun
• Root: महा-भ्र (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय समास (महान्ति अभ्राणि); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; उपमान

• इव: like
• इव: सम्बन्ध (Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमा-वाचक

• मारुतः: wind
• मारुतः: उपमान (Upamāna)
• Type: Noun
• Root: मारुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सः: he
• सः: कर्ता (Kartā)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ययौ: went/advanced
• ययौ: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• समरे: in battle
• समरे: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: समर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन

• विधमन्: scattering, blowing away
• विधमन्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Verb
• Root: वि-√ध्मा (धातु)
• Form: वर्तमान कृदन्त (शतृ), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-विशेषण (rāvaṇaḥ)

• रावणः: Ravana
• रावणः: कर्ता (Kartā)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शरैः: with arrows
• शरैः: करण (Karaṇa)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; करण

Context

The Vanaras witnessed Virupaksha who had misshapen eyes, turning his eyeballs in anger, foaming blood flowing from nostrils.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Vānaras (Plavaṅgas)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here highlights steadiness under adversity: even when forces are scattered by overwhelming power, the righteous cause requires regrouping and perseverance rather than surrender.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa’s assault disrupts the vānaras’ formations; the battlefield momentum briefly turns through sheer force of weaponry.

Which character virtue is emphasized?

Collective resilience—an implied call for the vānaras to recover discipline and courage after being dispersed.