Shloka 3

सप्तनवतितमः सर्गः (Yuddha Kāṇḍa 97): Sugrīva’s Onslaught and the Fall of Virūpākṣa

Devanagari script

तेऽर्दितानिशितैर्बाणैःक्रोशन्तोविप्रदुद्रुवुः ।पावकार्चिस्समाविष्टादह्यमानायथागजाः ।।।।

Transliteration

te 'rditā niśitair bāṇaiḥ krośanto vipradudruvuḥ | pāvakārcis-samāviṣṭā dahyamānā yathā gajāḥ ||

Translation

وہ تیز دھار تیروں سے زخمی و ستائے ہوئے چیختے چلاتے بھاگ نکلے؛ جیسے آگ کی لپٹوں میں گھرے ہاتھی جلتے ہوئے دوڑتے ہوں۔

Word by Word

• ते: they
• ते: कर्ता (Kartā)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• अर्दिताः: tormented, struck
• अर्दिताः: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: √अर्द् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (te)

• निशितैः: sharp
• निशितैः: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: निशित (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) from √शा/√शि (to sharpen) in sense 'sharp'; पुल्लिङ्ग/नपुंसक, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (bāṇaiḥ)

• बाणैः: with arrows
• बाणैः: करण (Karaṇa)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; करण

• क्रोशन्तः: crying out
• क्रोशन्तः: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Verb
• Root: √क्रुश् (धातु)
• Form: वर्तमान कृदन्त (शतृ), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तृ-विशेषण (te)

• विप्रदुद्रुवुः: fled away in panic
• विप्रदुद्रुवुः: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: वि-प्र-√द्रु (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: वि, प्र

• पावकार्चिस्समाविष्टाः: enveloped by flames
• पावकार्चिस्समाविष्टाः: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: पावक-अर्चिस्-समाविष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष समास (पावकस्य अर्चिः; तया समाविष्टाः); भूतकृदन्त (क्त); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (te)

• दह्यमानाः: burning
• दह्यमानाः: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: √दह् (धातु)
• Form: वर्तमान कर्मणि कृदन्त (शानच्), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• यथा: like
• यथा: सम्बन्ध (Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमा

• गजाः: elephants
• गजाः: उपमान (Upamāna)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Context

Tormented by sharp arrows, the scorched Vanaras fled screaming like elephants enveloped in flames.

Characters & Entities

• Vānara host
• Bāṇa (arrows)
• Pāvaka (fire)
• Gaja (elephants)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse underscores the human cost of war; dharma demands that force be used only for a just end, mindful of suffering it unleashes.

What is the narrative situation?

The Vānara troops are overwhelmed by arrow-fire and scatter in panic, compared to elephants burning in flames.

Which character virtue is emphasized?

Implicitly, the need for dhṛti (steadfastness) and for leaders to restore courage and order amid chaos.