Shloka 27

सप्तनवतितमः सर्गः (Yuddha Kāṇḍa 97): Sugrīva’s Onslaught and the Fall of Virūpākṣa

Devanagari script

स समुत्थायपतितःकपिस्तस्यव्यसर्जयत् ।तलप्रहारमशनेस्समानंभीमनिस्स्वनम् ।।।।

Transliteration

sa samutthāya patitaḥ kapis tasya vyasarjayat | talaprahāram aśaneḥ samānaṃ bhīmanissvanam ||

Translation

وہ گرا ہوا کپि پھر اٹھ کھڑا ہوا اور اس پر ہتھیلی کا ایسا وار چھوڑا جو بجلی کے کڑکے کے مانند تھا، نہایت ہیبت ناک گرج کے ساتھ۔

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• समुत्थाय: having risen up
• समुत्थाय: क्रियाविशेषण (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-उत्-√स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया; धातु: स्था (to stand) उपसर्ग: सम्+उत्

• पतितः: fallen
• पतितः: विशेषण (attribute of subject)
• Type: Adjective
• Root: √पत् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कपिः: the monkey
• कपिः: कर्ता (Karta/Agent; apposition)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुं, षष्ठी, एकवचन

• व्यसर्जयत्: released/let fly
• व्यसर्जयत्: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: वि-√सृज् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तल-प्रहारम्: a palm-blow
• तल-प्रहारम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तल (प्रातिपदिक) + प्रहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: तत्पुरुष (तलेन प्रहारः)

• अशनेः: of a thunderbolt
• अशनेः: उपमान-सम्बन्ध (Genitive of comparison)
• Type: Noun
• Root: अशनि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• समानम्: equal to
• समानम्: विशेषण (attribute of object)
• Type: Adjective
• Root: समान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं (qualifying तलप्रहारम्)

• भीम-निःस्वनम्: with a terrible sound
• भीम-निःस्वनम्: विशेषण (attribute of object)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक) + निःस्वन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (भीमः निःस्वनः)

Context

Dropped down by him (Virupaksha), Sugriva, got up, and gave the Rakshasa a slap with his palm which was equal to thunderbolt that produced a terrific sound like crash.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Virūpākṣa
• Kapi (Vānara)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in conflict includes steadiness and recovery: one does not surrender to fear or injury when defending a righteous cause.

What is the narrative situation?

After being brought down, Sugrīva rises and strikes Virūpākṣa with a powerful palm-blow.

Which character virtue is emphasized?

Dhairya (courageous composure) and utsāha (renewed effort).