Shloka 22

सप्तनवतितमः सर्गः (Yuddha Kāṇḍa 97): Sugrīva’s Onslaught and the Fall of Virūpākṣa

Devanagari script

स हितस्याभिसङ्कृद्धःप्रगृह्यविपुलांशिलाम् ।विरूपाक्षायचिक्षेपसुग्रीवोजलदोपमाम् ।।।।

Transliteration

sa hitasyābhisaṅkṛddhaḥ pragṛhya vipulāṃ śilām | virūpākṣāya cikṣepa sugrīvo jaladopamām ||

Translation

اپنے ساتھی کے حق میں غضبناک ہو کر سُگریو نے بادلوں کے تودے جیسی ایک عظیم چٹان اٹھائی اور اسے وِروپاکش پر دے ماری۔

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• ताम्: that
• ताम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• शिलाम्: rock
• शिलाम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आपतन्तीम्: falling/coming down
• आपतन्तीम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आ-√पत् (धातु)
• Form: शतृ (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘शिलाम्’)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; ‘having seen’

• राक्षसपुङ्गवः: leader of Rakshasas
• राक्षसपुङ्गवः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: राक्षस + पुङ्गव (प्रातिपदिक-समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (राक्षसानां पुङ्गवः)

• अपक्रम्य: moving aside
• अपक्रम्य: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: अप-क्रम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; ‘having moved aside/withdrawn’

• सुविक्रान्तः: very powerful
• सुविक्रान्तः: कर्ता-विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु + विक्रान्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: क्त (past participle from वि-क्रम्) used adjectivally; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (सु-विक्रान्तः)

• खडगेन: with a sword
• खडगेन: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: खड्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• प्राहरत्: struck
• प्राहरत्: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: प्र-√हृ (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तदा: then
• तदा: कालाधिकरण (Temporal adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

Context

That valiant Rakshasa hero jumped down quickly from the wounded elephant, seizing hold of a shield made of bull's hide and a sword, advancing towards the enemy who stood firmly, and facing him, as if threatening him.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Virūpākṣa
• Rock

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes loyalty to righteous allies: anger is framed as protective—arising in defense of the just cause and the safety of one’s companions.

What is the narrative situation?

Sugrīva retaliates by throwing a huge rock at Virūpākṣa as the fight closes into direct confrontation.

Which character virtue is emphasized?

Loyalty and protective leadership (rakṣaṇa-bhāva) are emphasized through action taken for “hita”—the ally’s welfare.