Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

कुम्भकर्णवधश्रवणेन रावणविलापः

Ravana’s Lament on Hearing of Kumbhakarna’s Slaying

तस्यायंकर्मणःप्राप्तोविपाकोममशोकदः ।यन्मयाधार्मिकश्शमान् स निरस्तोविभीषणः ।।।।

tasyāyaṃ karmaṇaḥ prāpto vipāko mama śoka-daḥ |

yan mayā dhārmikaḥ śrīmān sa nirasto vibhīṣaṇaḥ ||

یہ غم لانے والا پھل مجھے اسی عمل کے پکنے سے ملا ہے—کہ میں نے وبھیषण کو، جو دھارمک اور جلیل القدر تھا، نکال باہر کیا۔

तस्यof that/of him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन (genitive singular: of that/of him)
अयम्this
अयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular)
कर्मणःof the deed
कर्मणः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkarman (कर्मन् प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (genitive singular: of the act)
प्राप्तःobtained/come
प्राप्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeVerb
Rootpra+āp (प्र+आप् धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘विपाकः’ इत्यस्य विशेषणम्
विपाकःresult/consequence
विपाकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvipāka (विपाक प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular)
ममmy/to me
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (अस्मद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन (genitive singular: my/to me)
शोकदःgrief-giving
शोकदः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśoka+da (शोक + द प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुष (शोकं ददाति इति), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘विपाकः’ इत्यस्य विशेषणम्
यत्because/that (which)
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक (relative)
मयाby me
मया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootasmad (अस्मद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन (instrumental singular: by me)
धार्मिकःrighteous
धार्मिकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdhārmika (धार्मिक प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘विभीषणः’ इत्यस्य विशेषणम्
श्रीमान्prosperous/illustrious
श्रीमान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśrīmat (श्रीमत् प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘विभीषणः’ इत्यस्य विशेषणम्
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular)
निरस्तःwas expelled/rejected
निरस्तः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootnir+as (निर्+अस्/अस् धातु; ‘निरस्’ causative sense in usage)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सः’/‘विभीषणः’ इत्यस्य विधेय
विभीषणःVibhishana
विभीषणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvibhīṣaṇa (विभीषण प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular)

Hearing that Kumbhakarna of great strength was slain, Ravana immersed in grief became deluded and fell.

R
Rāvaṇa
V
Vibhīṣaṇa

FAQs

A ruler’s dharma is to honor the righteous and protect truth-speakers; expelling the dharmic advisor leads to karmic consequences.

In mourning, Rāvaṇa identifies his earlier rejection of Vibhīṣaṇa as a cause whose ‘vipāka’ (ripened result) is present grief.

Vibhīṣaṇa’s integrity—being dhārmika and steadfast in truthful counsel—is foregrounded through Rāvaṇa’s regret.