Shloka 18

कुम्भकर्णवधश्रवणेन रावणविलापः

Ravana’s Lament on Hearing of Kumbhakarna’s Slaying

Devanagari script

यद्यहंभ्रातृहन्तारं न हन्मियुधिराघवम् ।ननुमेमरणंश्रेयो न चेदंव्यर्थजीवितम् ।।।।

Transliteration

yady ahaṃ bhrātṛhantāraṃ na hanmi yudhi rāghavam |

nanu me maraṇaṃ śreyo na cedaṃ vyarthajīvitam ||

Translation

اگر میں یُدھ میں راگھَو—جو میرے بھائی کا قاتل ہے—کو نہ ماروں، تو بے شک میرے لیے مر جانا ہی بہتر ہے؛ ورنہ یہ جینا سراسر بے معنی ہے۔

Word by Word

• यदि: if
• यदि: सम्बन्ध (condition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: yadi (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: शर्तार्थक अव्यय (conditional conjunction): if

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• भ्रातृहन्तारम्: slayer of (my) brother
• भ्रातृहन्तारम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: bhrātṛ + hantṛ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: भ्रातुः हन्ता (killer of (my) brother)

• न: not
• न: निपात (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: निषेध-निपात

• हन्मि: I kill
• हन्मि: क्रिया (kriyā)
• Type: Verb
• Root: √han (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• युधि: in battle
• युधि: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: yudh (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (locative adverbial): in battle

• राघवम्: Raghava (Rama)
• राघवम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: rāghava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ननु: surely
• ननु: निपात (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: nanu (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: निपात (particle) expressing insistence/appeal: surely/indeed

• मे: for me
• मे: सम्बन्ध (ṣaṣṭhī-sambandha)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी, एकवचन

• मरणम्: death
• मरणम्: प्रधानीय (predicate)
• Type: Noun
• Root: maraṇa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate nominative

• श्रेयः: better
• श्रेयः: प्रधानीय (predicate)
• Type: Adjective
• Root: śreyas (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; comparative/superior (better) used predicatively

• न: not
• न: निपात (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: निषेध-निपात

• चेत्: if (not) / otherwise
• चेत्: सम्बन्ध (condition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: cet (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय, शर्त/विकल्पार्थक (conditional/exceptive): if / otherwise

• इदम्: this
• इदम्: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• व्यर्थजीवितम्: a futile life
• व्यर्थजीवितम्: प्रधानीय (predicate)
• Type: Noun
• Root: vyartha + jīvita (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: व्यर्थं जीवितम्

Context

"This very day, this very minute I shall reach the region where my brother died, I have no interest in life."

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Rāghava (Rāma)
• Kumbhakarṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It shows how vengeance can masquerade as ‘duty’; Dharma requires right intention and justice, not retaliatory obsession.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa hardens his grief into a vow: he must kill Rāma or consider life not worth living.

Which character virtue is emphasized?

Determination is emphasized, but ethically distorted—resolve without Dharma becomes destructive fixation.