Previous Verse
Next Verse

Shloka 51

Tīrtha-vidhi (Procedure for Holy Places) — Prayāgarāja-māhātmya

यावंति नखलोमानि गंगातोये पतंति वै । तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥ ५१ ॥

yāvaṃti nakhalomāni gaṃgātoye pataṃti vai | tāvadvarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate || 51 ||

گنگا کے پانی میں جتنے ناخن اور بال گرتے ہیں، اتنے ہی ہزار برس تک وہ سَورگ لوک میں عزت و جلال پاتا ہے۔

यावन्तिas many as
यावन्ति:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयावत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); परिमाणवाचक (quantitative)
नख-लोमानिnails and hairs
नख-लोमानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनख (प्रातिपदिक) + लोमन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); इतरेतर-द्वन्द्व: नखाः च लोमानि च (collectively)
गङ्गा-तोयेin the water of the Ganga
गङ्गा-तोये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक) + तोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); तत्पुरुष: गङ्गायाः तोयम्
पतन्तिfall
पतन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle) — एव/खलु-अर्थे (emphasis/indeed)
तावत्so many / that many
तावत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतावत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); परिमाणवाचक (correlative)
वर्ष-सहस्राणिthousands of years
वर्ष-सहस्राणि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); तत्पुरुष: वर्षाणां सहस्राणि
स्वर्ग-लोकेin heaven-world
स्वर्ग-लोके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), सप्तमी विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); तत्पुरुष: स्वर्गस्य लोकः
महीयतेis honored / attains glory
महीयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमह् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); कर्मणि/भावे प्रयोग (passive sense): ‘is honored/glorified’

Narada (as narrator/teacher within the Tirtha-Mahatmya discourse)

Vrata: none

Rasa: {"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"bhakti","emotional_journey":"Transforms a small physical act (nails/hairs falling into Gaṅgā) into a wondrous, expansive heavenly reward, inspiring reverent confidence in tīrtha power."}

G
Ganga
S
Svarga

FAQs

It extols Gaṅgā-tīrtha as extraordinarily merit-giving: even the smallest bodily offering (fallen hair/nails during contact with Gaṅgā water) is poetically used to indicate vast punya leading to prolonged honor in Svarga.

Though framed as a fruit (phala) statement, it supports bhakti through tīrtha-sevā—reverent approach to Gaṅgā as a sacred presence—showing that sincere contact with the holy river is spiritually efficacious.

Ritual practice (kalpa-oriented conduct) is implied: tīrtha-snāna and purity observances. No specific teaching of śikṣā, vyākaraṇa, chandas, nirukta, jyotiṣa, or śrauta details is explicit in this verse.