Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 167

Rādhā-sambaddha-mantra-vyākhyā

Rādhā-Related Mantras Explained

Devanagari script

पाशाक्षगुणपुंड्रेक्षुचापखेटत्रिशूलकान् । करैर्वामैर्दधानां च अङ्कुशं पुस्तकं तथा ॥ १६७ ॥

Transliteration

pāśākṣaguṇapuṃḍrekṣucāpakheṭatriśūlakān | karairvāmairdadhānāṃ ca aṅkuśaṃ pustakaṃ tathā || 167 ||

Translation

جو دیوی اپنے بائیں ہاتھوں میں پاش، پاسا، کمان کی ڈوری، ویشنو پُنڈْر کا نشان، گنّے کی کمان، تلوار اور ترشول دھारण کرتی ہے، اور ساتھ ہی انکُش اور کتاب بھی رکھتی ہے—اسی کا دھیان کرو۔

Word by Word

• पाश: noose
• पाश: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; (समासाङ्ग)

• अक्ष: die (gaming die)
• अक्ष: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (समासाङ्ग)

• गुण: cord/strand
• गुण: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (समासाङ्ग)

• पुण्ड्र: mark/tilaka
• पुण्ड्र: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुण्ड्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (समासाङ्ग)

• इक्षु: sugarcane
• इक्षु: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इक्षु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (समासाङ्ग)

• चाप: bow
• चाप: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (समासाङ्ग)

• खेट: shield
• खेट: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: खेट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (समासाङ्ग)

• त्रिशूलकान्: tridents
• त्रिशूलकान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रिशूलक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; त्रि+शूलक (कर्मधारयः)

• करैः: with hands
• करैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• वामैः: left (ones)
• वामैः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वाम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् (करैः)

• दधानाम्: bearing/holding
• दधानाम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तम्; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (देवीम् इति कर्मपदस्य विशेषणम्); अर्थः—‘धारयन्तीम्’

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• अङ्कुशम्: goad
• अङ्कुशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अङ्कुश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पुस्तकम्: book
• पुस्तकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुस्तक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकार/समुच्चयार्थ (adverb: ‘likewise/also’)

Speaker

Narada (in a descriptive passage within the Narada–Sanatkumara dialogue context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It gives a dhyāna-style iconographic specification—listing the implements in the deity’s hands—so the worshipper can form a precise mental image (ākāra-dhyāna) during mantra-japa and ritual worship.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is supported by disciplined visualization: devotion becomes steady when the deity is contemplated with clear attributes (āyudha and symbols), aligning mind, mantra, and form in worship.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects applied ritual-technical knowledge used in kalpa-style practice—dhyāna-lakṣaṇa (visual definition for worship) and precise terminology for implements, supporting correct recitation and ritual procedure.