Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 90

Hanūmaccarita

The Account of Hanumān

तच्छ्रुत्वोमापतिः प्रीतो निरीक्ष्य हरिमव्ययः । स्वांशेन वायुना देहमाविशज्जगदीश्वरः ॥ ९० ॥

tacchrutvomāpatiḥ prīto nirīkṣya harimavyayaḥ | svāṃśena vāyunā dehamāviśajjagadīśvaraḥ || 90 ||

یہ سن کر اُماپتی (شیو) خوش ہوئے؛ اور اَویَے ہری کو دیکھ کر، اپنی ہی اَمش شکتی کے ذریعے، وایو کے وسیلے سے جگدیشور اُس دےہ میں داخل ہوئے۔

tatthat (matter/statement)
tat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); demonstrative pronoun
śrutvāhaving heard
śrutvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootśru (श्रु धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्), indeclinable verbal form; ‘having heard’
umā-patiḥUmā’s lord (Śiva)
umā-patiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootumā + pati (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular; ṣaṣṭhī-tatpuruṣa ‘Umāyāḥ patiḥ’
prītaḥpleased
prītaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootprīta (कृदन्त-प्रातिपदिक; √prī)
FormMasculine, Nominative, Singular; past participle (क्त) used adjectivally
nirīkṣyahaving beheld
nirīkṣya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootnir-īkṣ (नि+ईक्ष् धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्), indeclinable; ‘having looked at’
harimHari (Viṣṇu)
harim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roothari (हरि प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular
avyayaḥimperishable
avyayaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootavyaya (अव्यय प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular; adjective ‘imperishable’
sva-aṃśenaby (his) own portion
sva-aṃśena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootsva + aṃśa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; tatpuruṣa ‘svasya aṃśaḥ’
vāyunāby the wind
vāyunā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvāyu (वायु प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd), Singular
dehamthe body
deham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdeha (देह प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular
āviśatentered
āviśat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-viś (आ+विश् धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular; parasmaipada
jagat-īśvaraḥthe Lord of the world
jagat-īśvaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjagat + īśvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular; ṣaṣṭhī-tatpuruṣa ‘jagataḥ īśvaraḥ’

Narada (narrating within the dialogue tradition of Narada Purana)

Vrata: none

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

U
Umāpati (Śiva)
H
Hari (Viṣṇu)
V
Vāyu
J
Jagadīśvara

FAQs

It highlights divine immanence: the Lord can enter and animate a body through prāṇa (Vāyu), showing that life-breath is a sacred channel for divine presence.

Śiva’s delight upon beholding Hari reflects reverence and concord among deities; the devotee learns to see Hari as the imperishable Lord and honor the divine working through subtle forces like prāṇa.

Though not a direct Vedāṅga rule, it aligns with yogic-prāṇic understanding often discussed alongside technical sciences: Vāyu/prāṇa is treated as the operative principle enabling embodiment and spiritual experience.