Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 145

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

विशन्यापदशायां यो वैरिदृष्टो विपत्तिकृत् । शुभमत्रेक्षितश्चेष्टसद्वर्गस्थश्च यो ग्रहः ॥ १४५ ॥

Transliteration

viśanyāpadaśāyāṃ yo vairidṛṣṭo vipattikṛt | śubhamatrekṣitaśceṣṭasadvargasthaśca yo grahaḥ || 145 ||

Translation

نحس یا آفت کی دشا میں جو سیّارہ دشمن کی نظر سے متاثر ہو، وہ مصیبت کا سبب بنتا ہے۔ مگر وہی سیّارہ جب نیک نظر پائے اور شڈورگ میں اچھی حالت میں ہو تو نیک نتائج عطا کرتا ہے۔

Word by Word

• विशन्यापदशायाम्: in the daśā of ‘viśanyā’ adversity (inauspicious period)
• विशन्यापदशायाम्: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: विशन्या-आपद-दशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुष (विशन्यायाः आपदः दशा) / पाठे संकीर्ण-समास

• यः: who/which
• यः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• वैरिदृष्टः: aspected/seen by an enemy
• वैरिदृष्टः: विशेषण (Adjective of ग्रहः)
• Type: Adjective
• Root: वैरी-दृष्ट (प्रातिपदिक) = वैरी + दृष्ट (दृश् धातु + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त; तत्पुरुष (वैरिणा दृष्टः)

• विपत्तिकृत्: causing misfortune
• विपत्तिकृत्: विशेषण (Adjective)
• Type: Adjective
• Root: विपत्ति-कृत् (प्रातिपदिक) = विपत्ति + कृत्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कृत्-प्रत्ययान्त (agentive); तत्पुरुष (विपत्तिं करोति)

• शुभम्: good/auspicious result
• शुभम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (फलरूपे)

• अत्र: here/in this context
• अत्र: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• ईक्षितः: aspected/seen
• ईक्षितः: विशेषण (Adjective of ग्रहः)
• Type: Adjective
• Root: ईक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (seen/aspected)

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• इष्ट: desired/favorable
• इष्ट: विशेषण (Adjective)
• Type: Adjective
• Root: इष्ट (प्रातिपदिक; इष् धातु + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समासाङ्ग)

• सद्वर्गस्थः: situated in a good division/class (benefic varga)
• सद्वर्गस्थः: विशेषण (Adjective of ग्रहः)
• Type: Adjective
• Root: सद्वर्ग-स्थ (प्रातिपदिक) = सत्/सद् + वर्ग + स्थ
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (सद्वर्गे स्थितः)

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• यः: which
• यः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ग्रहः: planet
• ग्रहः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: ग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/astrology context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Characters & Entities

• Graha (planetary deities)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches discernment: results are not fixed merely by a planet’s name; outcomes depend on conditions (daśā, aspects, and strength), reflecting karma’s nuanced fruition and encouraging wise, dharmic choices.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly, it supports Bhakti by showing that worldly ups and downs arise from karmic timing; devotion helps one remain steady and righteous regardless of favorable or adverse periods.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: judgment of planetary results through daśā (periods), dṛṣṭi (aspects—especially from enemies), and ṣaḍvarga (divisional strength) to determine whether a planet yields harm or benefit.