Shloka 12

Adhyaya 72 — The Reconciliation Rite, Sarasvati Sacrifice, and the Birth of Uttama Manu (Auttama Manvantara Prelude)

Sanskrit

सप्तकृत्वः स तु तदा चकारेष्टिं पुनः पुनः । तस्य राज्ञो द्विजश्रेष्ठो भार्यासम्पादनाय वै ॥

Transliteration

saptakṛtvaḥ sa tu tadā cakāreṣṭiṃ punaḥ punaḥ / tasya rājño dvijaśreṣṭho bhāryāsampādanāya vai

Translation

پھر اس برتر برہمن نے اُس بادشاہ کے لیے—بالخصوص اُس کی بیوی کی بازیافت/حصول کی خاطر—بار بار سات مرتبہ اِشٹی ادا کی۔

Word by Word

• सप्त-कृत्वः: seven times
• सप्त-कृत्वः: Visheshana (विशेषण/Adverbial qualifier)
• Type: Indeclinable
• Root: सप्त (प्रातिपदिक) + कृत्वस्/कृत्वः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; संख्याविशेषणपूर्वक अव्यय (adverb): 'सप्तवारम्'

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तु: then/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (contrastive particle)

• तदा: at that time
• तदा: Adhikarana (अधिकरण/Time)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• चकार: performed
• चकार: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• इष्टिम्: the sacrifice/rite
• इष्टिम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: इष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: Visheshana (विशेषण/Adverbial qualifier)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय, पुनरुक्ति/आवृत्तिवाचक (adverb of repetition)

• पुनः: again (repeatedly)
• पुनः: Visheshana (विशेषण/Adverbial qualifier)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय, पुनरुक्ति (repetition for emphasis)

• तस्य: of that (king)
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• राज्ञः: of the king
• राज्ञः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• द्विज-श्रेष्ठः: the foremost Brahmin
• द्विज-श्रेष्ठः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'द्विजानां श्रेष्ठः'

• भार्या-सम्पादनाय: for obtaining (his) wife
• भार्या-सम्पादनाय: Sampradana (सम्प्रदान/Purpose)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक) + सम्पादन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'भार्यायाः सम्पादनम्' (obtaining a wife)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (emphatic particle)

Speakers

• Mārkaṇḍeya as narrator

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Ritual repetition
• Sacred number symbolism (seven)
• Household restoration

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Stability in relationships may require sustained effort; repetition signifies perseverance rather than instant remedy.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Upākhyāna; illustrates applied dharma and ritual praxis, not cosmological or genealogical cataloguing.

What is the esoteric significance?

Sevenfold performance echoes completeness (sapta) in Vedic symbolism—suggesting the rite’s action permeates all levels of life/order.