Shloka 11

Adhyaya 72 — The Reconciliation Rite, Sarasvati Sacrifice, and the Birth of Uttama Manu (Auttama Manvantara Prelude)

Sanskrit

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्तः स तु सम्भारानशेषानवनिपतिः । आनिनाय चकारेष्टिं स च तां द्विजसत्तमः ॥

Transliteration

mārkaṇḍeya uvāca ity uktaḥ sa tu sambhārān aśeṣān avanipatiḥ / ānināya cakāreṣṭiṃ sa ca tāṃ dvijasattamaḥ

Translation

مارکنڈےیہ نے کہا—یوں کہے جانے پر بادشاہ نے تمام ضروری سامان مہیا کیا۔ پھر اس برتر دِوِج نے وہ اِشٹی (یَجْن کی رسم) ادا کی۔

Word by Word

• मार्कण्डेयः: Mārkaṇḍeya
• मार्कण्डेयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)

• उक्तः: having been told/addressed
• उक्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: कृदन्त, क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि भावः (one who has been told)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तु: but/then
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (contrastive particle)

• सम्भारान्: materials/requirements
• सम्भारान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: सम्भार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)

• अशेषान्: all, without remainder
• अशेषान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• अवनिपतिः: the king
• अवनिपतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अवनि (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'अवनेः पतिः'

• आनिनाय: brought
• आनिनाय: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद; उपसर्ग 'आ'

• चकार: performed/did
• चकार: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• इष्टिम्: the sacrifice/rite
• इष्टिम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: इष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (conjunction)

• ताम्: that (rite)
• ताम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• द्विज-सत्तमः: the best of Brahmins
• द्विज-सत्तमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'द्विजानां सत्तमः'

Speakers

• Mārkaṇḍeya as narrator

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Ritual procedure
• Kingly duty (supporting dharma through yajña)
• Narrative progression

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Dharma is collaborative: the ruler supplies resources and protection; the brāhmaṇa supplies ritual knowledge—each fulfilling svadharma.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ancillary narrative (upākhyāna) illustrating dharma and the yajña-economy; not a core pancalakṣaṇa segment.

What is the esoteric significance?

Gathering ‘all requisites’ implies completeness of intention and means—ritual success mirrors inner wholeness and disciplined preparation.