Adhyaya 6

Verse 1

कदाचिच् छकटस्याधः शयानो मधुसूदनः चिक्षेप चरणाव् ऊर्ध्वं स्तन्यार्थी प्ररुरोद च

Minsan, si Madhusudana na anyong sanggol ay nakahiga sa ilalim ng kariton. Sa pagnanais ng gatas ng ina, siya’y umiyak at sa sandaling iyon ay inihagis paitaas ang kanyang munting mga paa.

Verse 2

तस्य पादप्रहारेण शकटं परिवर्तितम् विध्वस्तकुम्भभाण्डं तद् विपरीतं पपात च

Sa isang hampas lamang ng kanyang paa, tumagilid ang kariton. Nadurog ang mga banga at sisidlan, at ang buong pagkakabuo ay bumagsak na nakataob.

Verse 3

ततो हाहाकृतः सर्वो गोपगोपीजनो द्विज आजगामाथ ददृशे बालम् उत्तानशायिनम्

Pagkaraan, O dalawang-beses-na-ipinanganak, ang buong mga gopa at gopi ay sumigaw sa takot at nagmadaling dumating; nakita nila ang bata na nakahiga nang nakatihaya, ang mukha’y nakaharap sa itaas.

Verse 4

गोपाः केनेति केनेदं शकटं परिवर्तितम् तत्रैव बालकाः प्रोचुर् बालेनानेन पातितम्

Sumigaw ang mga gopa, “Sino—sino ang nagpatumba sa karitong ito?” Doon din, sinabi ng mga bata, “Itong batang ito ang nagbagsak.”

Verse 5

रुदता दृष्टम् अस्माभिः पादविक्षेपताडितम् शकटं परिवृत्तं वै नैतद् अन्यस्य चेष्टितम्

Kami mismo ang nakakita: habang umiiyak ang bata, ang pag-ugoy ng kanyang munting mga paa ang tumama sa kariton at agad itong tumumba. Hindi ito maaaring gawa ng iba.

Verse 6

ततः पुनर् अतीवासन् गोपा विस्मितचेतसः नन्दगोपो ऽपि जग्राह बालम् अत्यन्तविस्मितः

Muli, ang mga pastol ng baka ay tumigil na lubhang namangha, ang isip ay nabihag ng pagtataka; at si Nanda rin, sa matinding pagkamangha, ay kinalong ang sanggol sa kanyang mga bisig.

Verse 7

यशोदा शकटारूढभग्नभाण्डकपालिकाः शकटं चार्चयाम् आस दधिपुष्पफलाक्षतैः

Tinipon ni Yaśodā ang mga basag na palayok at piraso sa kariton, at sinamba ang kariton na iyon gamit ang gatas-asim, mga bulaklak, prutas, at bigas na buo (akshata).

Verse 8

गर्गश् च गोकुले तत्र वसुदेवप्रचोदितः प्रच्छन्न एव गोपानां संस्कारान् अकरोत् तयोः

Doon sa Gokula, ang pantas na si Garga—sa udyok ni Vasudeva—ay palihim na nagsagawa, nang di nalalaman ng mga pastol, ng mga banal na ritwal (samskara) para sa dalawang bata.

Verse 9

ज्येष्ठं च रामम् इत्य् आह कृष्णं चैव तथापरम् गर्गो मतिमतां श्रेष्ठो नाम कुर्वन् महामतिः

Sa pagbibigay ng pangalan, si Garga—pinakamataas sa mga pantas—ay tinawag ang nakatatanda na “Rama” at ang isa pa na “Krishna.”

Verse 10

स्वल्पेनैव हि कालेन रिङ्गिणौ तौ तदा व्रजे घृष्टजानुकरौ विप्र बभूवतुर् उभाव् अपि

Sa maikling panahon, O brahmana, sa Vraja ang dalawang iyon ay naging masisiglang gumagapang; at sa paggapang, ang tuhod ng dalawa ay nagasgas at naghilab.

Verse 11

करीषभस्मदिग्धाङ्गौ भ्रममाणाव् इतस् ततः न निवारयितुं सेहे यशोदा न च रोहिणी

May pahid na dumi ng baka at abo ang kanilang mga katawan, ang dalawang batang lalaki ay pagala-gala rito at roon; hindi sila napigilan nina Yaśodā at Rohiṇī.

Verse 12

गोवाटमध्ये क्रीडन्तौ वत्सवाटगतौ पुनः तदहर्जातगोवत्सपुच्छाकर्षणतत्परौ

Habang naglalaro sa kulungan ng mga baka, muli silang napapadpad sa kulungan ng mga guya; at doon, abala sa pangungulit, hinihila nila ang buntot ng mga bagong silang na guya noong araw na iyon.

Verse 13

यदा यशोदा तौ बालाव् एकस्थानचराव् उभौ शशाक नो वारयितुं क्रीडन्ताव् अतिचञ्चलौ

Tuwing susubukan ni Yaśodā na pigilan ang dalawang batang magkasamang gumagala sa iisang lugar mula sa kanilang laro, hindi niya sila mapigilan; sapagkat sa paglalaro ay labis silang liksi at balisa.

Verse 14

दाम्ना बद्ध्वा तदा मध्ये निबबन्ध उलूखले कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् आह चेदम् अमर्षिता

Pagkatapos, kumuha siya ng lubid at iginali si Kṛṣṇa—Siya na ang mga gawa’y walang kapaguran—at itinali sa gitna sa lusong; at sa nag-aalab na pagkainis ay nagsalita siya ng ganito.

Verse 15

यदि शक्नोषि गच्छ त्वम् अतिचञ्चलचेष्टित इत्य् उक्त्वा च निजं कर्म सा चकार कुटुम्बिनी

“Kung kaya mo, umalis ka,” sabi niya, sinasaway ang labis na pagkabalisa ng kilos; at matapos sabihin iyon, ang maybahay ay bumalik sa kanyang mga gawain at nagpatuloy sa trabaho.

Verse 16

व्यग्रायाम् अथ तस्यां स कर्षमाण उलूखलम् यमलार्जुनमध्येन जगाम कमलेक्षणः

Nang siya’y nalibang, ang Panginoong may matang-loto—hila ang mabigat na lusong sa likuran—ay dumaan nang tuwid sa pagitan ng kambal na punong Yamala-arjuna.

Verse 17

कर्षता वृक्षयोर् मध्ये तिर्यग्गतम् उलूखलम् भग्नाव् उत्तुङ्गशाखाग्रौ तेन तौ यमलार्जुनौ

Habang hinihila Niya ang lusong, sumingit ito nang pahilis sa pagitan ng dalawang puno; sa lakas na iyon nabasag ang matatayog na dulo ng mga sanga, at nabuwal ang kambal na Yamala-arjuna.

Verse 18

ततः कटकटाशब्दसमाकर्णनकातरः आजगाम व्रजजनो ददृशे च महाद्रुमौ

Pagkaraan, nang marinig ang malupit na tunog ng pagkalagot, nagmadaling dumating ang mga taga-Vraja at nakita nila ang dalawang dambuhalang puno.

Verse 19

भग्नस्कन्धौ निपतितौ भग्नशाखौ महीतले नवोद्गताल्पदन्तांशुसितहासं च बालकम् तयोर् मध्यगतं बद्धं दाम्ना गाढं तथोदरे

Nabasag at bumagsak ang dalawang punò, at ang mga sirang sanga’y nagkalat sa lupa. At sa pagitan nila ay isang munting bata—nakangiting may puting-tulad-gatas na halakhak, ang bagong sibol na ngipin ay kumikislap na parang sinag—ngunit mahigpit na nakatali ng lubid sa kanyang tiyan.

Verse 20

ततश् च दामोदरतां स ययौ दामबन्धनात्

At dahil sa pagkakatali ng lubid sa Kanyang baywang, Siya’y nakilala bilang “Dāmodara”—ang Kataas-taasang Panginoon na, dahil sa mapagmahal na bhakti, tinatanggap maging ang tanda ng pagkakagapos.

Verse 21

गोपवृद्धास् ततः सर्वे नन्दगोपपुरोगमाः मन्त्रयाम् आसुर् उद्विग्ना महोत्पातातिभीरवः

Pagkaraan, ang lahat ng matatandang pastol—sa pangunguna ni Nanda, pinuno ng mga pastol—ay naupo upang magpayo nang balisa, nanginginig ang loob sa takot sa malalaking at kakila-kilabot na masamang palatandaan.

Verse 22

स्थानेनेह न नः कार्यं व्रजामो ऽन्यन् महावनम् उत्पाता बहवो ह्य् अत्र दृश्यन्ते नाशहेतवः

Wala nang silbi sa atin ang pook na ito ngayon; lumisan tayo patungo sa ibang malaking gubat. Sapagkat dito’y maraming masamang palatandaan na nakikita, mga hudyat ng kapahamakan.

Verse 23

पूतनाया विनाशश् च शकटस्य विपर्ययः विना वातादिदोषेण द्रुमयोः पतनं तथा

Nariyan ang pagkawasak ni Pūtanā, ang pagkatumba ng kariton, at gayundin ang pagbagsak ng kambal na mga puno—mga pangyayaring hindi dahil sa hangin o ibang likás na sanhi.

Verse 24

वृन्दावनम् इतः स्थानात् तस्माद् गच्छाम मा चिरम् यावद् भौममहोत्पातदोषो नाभिभवेद् व्रजम्

Kaya huwag nang magtagal; umalis tayo mula rito patungong Vṛndāvana agad, bago pa manaig sa Vraja ang masamang bahid ng isang malaking pangitain sa lupa.

Verse 25

इति कृत्वा मतिं सर्वे गमने ते व्रजौकसः ऊचुः स्वं स्वं कुलं शीघ्रं गम्यतां मा विलम्ब्यताम्

Matapos magpasya sa pag-alis, sinabi ng lahat ng taga-Vraja: “Bumalik ang bawat isa sa sariling angkan at tahanan; umalis nang mabilis, huwag mag-antala.”

Verse 26

ततः क्षणेन प्रययुः शकटैर् गोधनैस् तथा यूथशो वत्सपालांश् च कालयन्तो व्रजौकसः

Pagkaraan, sa isang kisapmata, umalis ang mga taga-Vraja kasama ang mga kariton at ang kanilang kayamanang kawan ng baka; at sa mga pangkat-pangkat ay tinipon nila ang mga tagapag-alaga ng guya at inutusan, habang inaayos ang pamumuhay ng mga gopala sa pamayanan.

Verse 27

द्रव्यावयवनिर्धूतं क्षणमात्रेण तत् तदा काकभाससमाकीर्णं व्रजस्थानम् अभूद् द्विज

O dalawang-ulit-na-ipinanganak, sa mismong sandaling iyon ay nayugyog at nagkawatak-watak ang mga gamit; at ang pamayanan sa Vraja ay napuno sa lahat ng dako ng mga uwak at buwitre, na wari’y may madilim na masamang pangitain na bumaba.

Verse 28

वृन्दावनं भगवता कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा शुभेन मनसा ध्यातं गवां वृद्धिम् अभीप्सता

Si Bhagavān Krishna, na ang mga gawa ay walang hirap at walang ligalig, ay nagmuni-muni sa gubat ng Vrindavana sa pusong mapalad at mahabagin, na nagnanais ng pag-unlad at kagalingan ng mga baka.

Verse 29

ततस् तत्रातिरूक्षे ऽपि घर्मकाले द्विजोत्तम प्रावृट्काल इवोद्भूतं नवशष्पं समन्ततः

Pagkatapos, O pinakamainam sa mga brahmin, kahit panahon ng matinding init at lubhang tuyot ang lupa, sumibol sa lahat ng dako ang sariwang murang damo—na wari’y biglang dumating ang tag-ulan.

Verse 30

स समावासितः सर्वो व्रजो वृन्दावने ततः शकटीवाटपर्यन्तश् चन्द्रार्धाकारसंस्थितिः

Pagkaraan, pinatira niya ang buong pamayanang Vraja sa Vrindavana; at ang kampo—na umaabot hanggang sa pook ng mga kariton—ay inayos sa anyong kalahating buwan.

Verse 31

वत्सपालौ च संवृत्तौ रामदामोदरौ ततः एकस्थानस्थितौ गोष्ठे चेरतुर् बाललीलया

Pagkaraan, sina Rāma at Dāmodara ay naging tagapagbantay ng mga guya; sa pamayanan ng mga pastol, magkasama silang nanatili at gumala sa banal na larong-bata.

Verse 32

बर्हिपत्रकृतापीडौ वन्यपुष्पावतंसकौ गोपवेणुकृतातोद्यौ पत्रवाद्यकृतस्वनौ

Nakakorona ng balahibo ng pabo at may palamuting bulaklak-gubat, tinugtog nila ang plawta ng mga pastol at pinatunog ang mga instrumentong yari sa dahon.

Verse 33

काकपक्षधरौ बालौ कुमाराव् इव पावकी हसन्तौ च रमन्तौ च चेरतुस् तन् महावनम्

Dalawang batang lalaki na may ayos-buhok na parang pakpak ng uwak, tila dalawang kabataang prinsipe na isinilang sa apoy; tumatawa at naglalaro silang gumala sa malawak na gubat.

Verse 34

क्वचिद् धसन्ताव् अन्योन्यं क्रीडमानौ तथापरैः गोपपुत्रैः समं वत्सांश् चारयन्तौ विचेरतुः

Kung minsan, magkasama silang tumatawa at naglalaro sa isa’t isa; kasama ang ibang anak ng mga pastol, pinapastol nila ang mga guya habang gumagala.

Verse 35

कालेन गच्छता तौ तु सप्तवर्षौ महाव्रजे सर्वस्य जगतः पालौ वत्सपालौ बभूवतुः

Sa paglipas ng panahon, sa dakilang Vraja, sa loob ng pitong taon sila’y naging tagapag-alaga ng buong daigdig, ngunit sa panlabas ay tila tagapagbantay lamang ng mga guya.

Verse 36

प्रावृट्कालस् ततो ऽतीव मेघौघस्थगिताम्बरः बभूव वारिधाराभिर् ऐक्यं कुर्वन् दिशाम् इव

Pagkatapos ay dumating ang panahon ng ulan—napakatindi kaya natabingan ang langit ng nag-uumapaw na kumpol ng ulap; at sa walang patid na buhos ng tubig, wari’y pinag-isa ang mga panig ng daigdig at binura ang pagkakahiwalay.

Verse 37

प्ररूढनवशष्पाढ्या शक्रगोपास्तृता मही तदा मारकतेवासीत् पद्मरागविभूषिता

Noon, ang lupa na sagana sa bagong sibol na malambot na damo at nababalutan ng mga śakragopa ay nagmistulang esmeralda—wari’y pinalamutian ng mga rubi.

Verse 38

ऊहुर् उन्मार्गवाहीनि निम्नगाम्भांसि सर्वतः मनांसि दुर्विनीतानां प्राप्य लक्ष्मीं नवाम् इव

Gaya ng tubig na pababa ang agos ngunit itinutulak sa iba’t ibang panig sa mga ligaw na daluyan, gayon din ang isip ng walang disiplina—kapag nagkamit ng bagong ginhawa—ay nagkakawatak-watak at naliligaw.

Verse 39

न रेजे ऽन्तरितश् चन्द्रो निर्मलो मलिनैर् घनैः सद्वाक्यवादो मूर्खाणां प्रगल्भाभिर् इवोक्तिभिः

Ang malinis na buwan ay hindi nagniningning kapag natatakpan ng maruruming maiitim na ulap; gayon din, sa gitna ng mga hangal, ang tunay at marangal na pananalita ay hindi sumisiklab, na para bang sinasakal ng kanilang mapangahas na salita.

Verse 40

निर्गुणेनापि चापेन शक्रस्य गगने पदम् अवाप्यताविवेकस्य नृपस्येव परिग्रहे

Kahit sa busog na walang kagalingan, wari’y nakakamit pa rin niya ang tuntungan sa langit ni Indra; gayon din ang haring salat sa pag-unawa, patuloy na sumusulong sa pagkamkam at pag-iimpok ng pag-aari.

Verse 41

मेघपृष्ठे बलाकानां रराज विमला ततिः दुर्वृत्ते वृत्तचेष्टेव कुलीनस्यातिशोभना

Sa maitim na likod ng mga ulap, kumislap ang malinis na hanay ng mga tagak; gaya ng marangal na asal ng taong kagalang-galang, na kahit sa gitna ng masama ay nagiging palamuting maliwanag.

Verse 42

न बबन्धाम्बरे स्थैर्यं विद्युद् अत्यन्तचञ्चला मैत्रीव प्रवरे पुंसि दुर्जनेन प्रयोजिता

Ang kidlat na labis na pabagu-bago ay hindi kailanman kumakapit sa katatagan sa langit; gayon din ang pakikipagkaibigan ng masama sa marangal—kumikislap sandali at nawawala nang walang katapatan.

Verse 43

मार्गा बभूवुर् अस्पष्टा नवशष्पचयावृताः अर्थान्तरम् अनुप्राप्ताः प्रजडानाम् इवोक्तयः

Naging malabo ang mga landas ng tamang asal, na para bang natakpan ng makakapal na kumpol ng sariwang damo; at ang mga salita’y lumihis sa ibang kahulugan—gaya ng bigkas ng mapurol ang isip—kaya’t di na malinaw ang katotohanan.

Verse 44

उन्मत्तशिखिसारङ्गे तस्मिन् काले महावने कृष्णरामौ मुदा युक्तौ गोपालैश् चेरतुः सह

Noong panahong iyon sa malaking gubat—kung saan ang mga pabo-real ay sumasayaw sa tuwa at ang mga usa’y malayang gumagala—si Krishna at Rama (Balarama), puspos ng galak, ay naglakad-lakad kasama ang mga batang pastol.

Verse 45

क्वचिद् गोभिः समं रम्यं गेयतानरताव् उभौ चेरतुः क्वचिद् अत्यर्थं शीतवृक्षतलाश्रयौ

Kung minsan, silang dalawa’y masayang gumagala kasama ang mga baka, lubos na abala sa awit at sayaw; at kung minsan naman, upang lubos na mapawi ang pagod, sila’y nagpapahinga sa lilim sa paanan ng malamig na mga puno.

Verse 46

क्वचित् कदम्बस्रक्चित्रौ मयूरस्रग्धरौ क्वचित् विचित्रौ क्वचिद् आसातां विविधैर् गिरिधातुभिः

Kung minsan, ang dalawa ay marikit na may kuwintas ng mga bulaklak na kadamba; kung minsan ay may koronang balahibo ng paboreal; at kung minsan nama’y kumikislap ang kanilang anyo sa mga bagong-bagong guhit, pinapalamutian ng makukulay na mineral na kulay mula sa mga burol—isang lila ng kagandahang di nauulit.

Verse 47

पर्णशय्यासु संसुप्तौ क्वचिन् निद्रान्तरैषिणौ क्वचिद् गर्जति जीमूते हाहाकाररवादृतौ

Kung minsan, sila’y mahimbing na natutulog sa higaan ng mga dahon; kung minsan ay nagugulat at naghahanap pa ng isa pang saglit ng tulog. Kung minsan, kumukulog ang mga ulap at sila’y napupukaw ng alingawngaw ng mga sigaw na “hā hā!” sa paligid.

Verse 48

गायताम् अन्यगोपानां प्रशंसापरमौ क्वचित् मयूरकेकानुगतौ गोपवेणुप्रवादकौ

Kung minsan, habang umaawit ang ibang mga pastol, ang dalawa ang nangunguna sa papuri; kung minsan, kasabay ng huni ng paboreal, ang dalawang pastol na iyon ay tumutugtog ng plauta—kaayon ng musika ng gubat mismo.

Verse 49

इति नानाविधैर् भावैर् उत्तमप्रीतिसंयुतौ क्रीडन्तौ तौ वने तस्मिञ् चेरतुस् तुष्टमानसौ

Kaya nito, na pinagbigkis ng pinakadakilang pag-ibig sa isa’t isa at ginagalaw ng sari-saring damdamin ng ligaya, ang dalawa ay naglalaro sa gubat na iyon—naglalakad-lakad na lubos ang kasiyahan ng puso.

Verse 51

गोपैः समानैः सहितौ क्रीडन्ताव् अमराव् इव

Kasama ang mga pastol na kaedad nila, ang dalawa ay naglalaro—wari’y dalawang walang-kamatayan sa gitna ng mga mortal.