Adhyaya 49: The Padmanābha Dvādaśī Observance, with the Eulogy of Lamp-Offering Merit

Verse 1

दुर्वासा उवाच । तद्वदाश्वयुजे मासि द्वादशीं शुक्लपक्षतः । संकल्प्याभ्यर्चयेद् देवं पद्मनाभं सनातनम् ॥ ४९.१ ॥

Sinabi ni Durvāsā: “Gayundin, sa buwan ng Āśvayuja, sa ika-labindalawang araw (Dvādaśī) ng maliwanag na kalahati, matapos magtakda ng saṅkalpa (banal na panata), dapat sambahin ang walang-hanggang diyos na si Padmanābha.”

Verse 2

पद्मनाभाय पादौ तु कटिं वै पद्मयोनये । उदरं सर्वदेवाय पुष्कराक्षाय वै उरः । अव्ययाय तथा पाणिं प्राग्वदस्त्राणि पूजयेत् ॥ ४९.२ ॥

Dapat isagawa ang nyāsa (ritwal na pagtatalaga ng mga bahagi): italaga ang mga paa kay Padmanābha, ang baywang kay Padmayoni, ang tiyan kay Sarvadeva, ang dibdib kay Puṣkarākṣa; at gayundin ang (mga) kamay kay Avyaya. Gaya ng naunang sinabi, sambahin din ang kaugnay na mga astra (mantra ng sandatang ritwal).

Verse 3

प्रभवाय शिरः पूज्य प्राग्वदग्रे घटं न्यसेत् । तस्मिन् सौवर्णकं देवं पद्मनाभं तु विन्यसेत् ॥ ४९.३ ॥

Pagkatapos sambahin ang ulo ayon sa naunang itinuro, maglagay ng kalaśa (banga ng tubig na pang-ritwal) sa harapan; at sa loob nito ay itatag ang ginintuang diyos na si Padmanābha.

Verse 4

तमेव देवं सम्पूज्य गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । प्रभातायां तु शर्वर्यां ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एवं कॄते तु यत् पुण्यं तन्निबोध महामुने ॥ ४९.४ ॥

Matapos sambahin nang ganap ang mismong diyos na iyon, ayon sa wastong pagkakasunod, sa pamamagitan ng pabango, mga bulaklak, at iba pa, sa bukang-liwayway matapos lumipas ang gabi ay ialay ang handog sa isang brāhmaṇa. At ang kabutihang-loob (puṇya) na nagmumula sa ganitong gawain—pakinggan mo, O dakilang muni.

Verse 5

आसीत्कृतयुगे राजा भद्राश्वो नाम वीर्यवान् । यस्य नाम्नाऽभवद्वर्षं भद्राश्वं नाम नामतः ॥ ४९.५ ॥

Noong Kṛta Yuga ay may isang makapangyarihang hari na ang pangalan ay Bhadrāśva. Dahil sa kanyang pangalan, isang rehiyon (varṣa) ay nakilala rin sa pangalang Bhadrāśva.

Verse 6

तस्यागस्त्यः कदाचित् तु गृहमागत्य सत्तम । उवाच सप्तारात्रं तु वसामि भवतो गृहे ॥ ४९.६ ॥

Pagkaraan, minsan ay dumating si Agastya sa kanyang tahanan at nagsabi: “O pinakamabuti sa mga mabubuti, mananatili ako sa iyong bahay sa loob ng pitong gabi.”

Verse 7

तं राजा शिरसा भूत्वा स्थीयतामित्यभाषत । तस्य कान्तिमती नाम भार्या परमशोभना ॥ ४९.७ ॥

Ang hari, yumukod ang ulo bilang paggalang, ay nagsabi: “Gayon na nga; manatili (dito).” May asawa siyang reyna na ang pangalan ay Kāntimatī, na lubhang marilag at napakaganda ang anyo.

Verse 8

तस्यास्तेजः समभवद् द्वादशादित्यसंनिभम् । शतानि पञ्च तस्यासन् सपत्नीनां यतव्रत ॥ ४९.८ ॥

Sumilang ang kanyang tejas, na wari’y katulad ng liwanag ng labindalawang Āditya. May limandaang kabiyak na asawa ng hari (mga kasamang reyna), na matatag sa kanilang mga panata, ang naroon.

Verse 9

ताः दास्य इव कर्माणि कुर्वन्त्यहरहः शुभाः । कान्तिमत्या महाभाग भयात् त्रस्ताः विचेतसः ॥ ४९.९ ॥

O mapalad na ginoo, ang mga babaeng iyon ay gumagawa ng mga mabubuting gawain araw-araw na tila mga alipin; sa takot kay Kāntimatī, sila’y nanginginig at nalilito ang isip.

Verse 10

तामगस्त्यस्तथा दृष्ट्वा रूपतेजोऽन्वितां शुभाम् । सपत्न्यश्च भयात्तस्याः कुर्वन्त्यः कर्म शोभनम् । राजा तु तस्या मुदितं मुखमेवावलोकयन् ॥ ४९.१० ॥

Nang makita ni Agastya ang reyna—mapalad, may kagandahan at tejas—ang mga kasamang asawa, dahil sa takot sa kanya, ay nagsimulang gampanan ang kanilang tungkulin nang wasto at marangal. Ang hari naman ay patuloy na tumitingin lamang sa masayang mukha niya.

Verse 11

एवंभूतामथो दृष्ट्वा राज्ञीं परमशोभनाम् । साधु साधु जगन्नाथेत्यगस्त्यः प्राह हर्षितः ॥ ४९.११ ॥

Nang makita ang reynang lubhang marilag, si Agastya ay nagalak at nagsabi: “Mabuti, mabuti, O Jagannātha!”

Verse 12

द्वितीये दिवसेऽप्येवं राज्ञीं दृष्ट्वा महाप्रभाम् । अहो मुष्टमहो मुष्टं जगदेतच्चराचरम् । इत्यगस्त्यो द्वितीयेऽह्नि राज्ञीं दृष्ट्वाऽभ्युवाच ह ॥ ४९.१२ ॥

Sa ikalawang araw din, nang makita ang reyna na nagliliwanag sa dakilang karangalan, nagsalita si Agastya: “Ah, kay himala! kay himala—ang buong daigdig na ito, ang mga gumagalaw at di-gumagalaw!” Kaya sa ikalawang araw, matapos siyang makita, kinausap niya ang reyna.

Verse 13

तृतीयेऽहनि तां दृष्ट्वा पुनरेवमुवाच ह । अहो मूढा न जानन्ति गोविन्दं परमेश्वरम् । य एकेऽह्नि फलं चै तद् राज्ञे तुष्टः प्रदत्तवान् ॥ ४९.१३ ॥

Sa ikatlong araw, nang siya’y makita, muli niyang sinabi: “Kaawa-awa, ang mga nalilinlang ay hindi nakakakilala kay Govinda, ang Kataas-taasang Panginoon. Ang bungang natatamo sa loob ng isang araw na ito—sa Kanyang kagalakan—ay ipinagkaloob Niya sa hari.”

Verse 14

चतुर्थे दिवसे हस्तावुत्क्षिप्य पुनरब्रवीत् । साधु साधु जगन्नाथ स्त्री शूद्राः साधु साध्विति । द्विजाः साधु नृपाः साधु वैश्याः साधु पुनः पुनः ॥ ४९.१४ ॥

Sa ikaapat na araw, itinaas niya ang kanyang mga kamay at muling nagsalita: “Mabuti, mabuti, O Jagannātha, Panginoon ng sanlibutan! ‘Mabuti!’—sigaw ng mga babae at Śūdra; ‘mabuti!’—sigaw ng mga dvija; ‘mabuti!’—sigaw ng mga hari; ‘mabuti!’—sigaw ng mga Vaiśya, paulit-ulit.”

Verse 15

साधु भद्राश्व साधु त्वं भोऽगस्त्य साधु साधु ते । साधु प्रह्लाद ते साधु ध्रुव साधो महाव्रत । एवमुक्त्वा ननर्तोच्चैरगस्त्यो राजसन्निधौ ॥ ४९.१५ ॥

Pagkasabi niya: “Mabuti, Bhadrāśva; mabuti ka. O Agastya, mabuti—mabuti sa iyo. Mabuti, Prahlāda; mabuti sa iyo. Dhruva, mabuti—O tagapag-ingat ng dakilang panata (mahā-vrata)!”—si Agastya ay sumayaw nang malakas sa harap ng hari.

Verse 16

एवम्भूतं च तं दृष्ट्वा सपत्निको नृपोत्तमः । किं हर्षकारणं ब्रह्मन् येनेत्थं नृत्यते भवान् ॥ ४९.१६ ॥

Nang makita siya sa gayong kalagayan, ang dakilang hari, kasama ang kanyang reyna, ay nagtanong: “O Brāhman, ano ang sanhi ng iyong kagalakan kaya ikaw ay sumasayaw nang ganito?”

Verse 17

अगस्त्य उवाच । अहो मूर्खः कुराज त्वमहो मूर्खानुगास्त्वमी । अहो पुरोहिता मूर्खा ये न जानन्ति मे मतम् ॥ ४९.१७ ॥

Wika ni Agastya: “Ay, O masamang hari, ikaw ay mangmang; at mangmang din ang iyong mga tagasunod. Ay, mangmang din ang mga pari na hindi nauunawaan ang aking payo.”

Verse 18

एवमुक्ते ततो राजा कृताञ्जलिरभाषत । न जानीमो वयं ब्रह्मन् प्रश्नमेतत् त्वयेरितम् । कथयस्व महाभाग यद्यनुग्रहकृद् भवान् ॥ ४९.१८ ॥

Nang masabi iyon, ang hari ay nag-anjali (magkapatong ang palad) at nagsalita: “O Brahman, hindi namin nauunawaan ang tanong na inihain mo. Ipaliwanag mo, O dakila at mapalad, kung ikaw ay handang magbigay ng biyaya.”

Verse 19

अगस्त्य उवाच । इयं राज्ञी त्वया याऽभूद् दासी वैश्यस्य वैदिशे । नगरे हरिदत्तस्य त्वमस्याः पतिरेव च । तस्यैव कर्मकारोऽभूच्छूद्रः सेवनतत्परः ॥ ४९.१९ ॥

Wika ni Agastya: “Ang reynang ito, dahil sa iyo, ay naging aliping babae sa lungsod ng Vidiśā, na pag-aari ng vaiśya na si Haridatta. At ikaw mismo ang naging asawa niya. Isang śūdra na masigasig sa paglilingkod ang naging manggagawa niya.”

Verse 20

स वैश्योऽश्वयुजे मासि द्वादश्यां नियतः स्थितः । स्वयं विष्ण्वालयं गत्वा पुष्पधूपादिभिर्हरिम् ॥ ४९.२० ॥

Ang vaiśya na iyon, sa buwan ng Āśvayuja, sa ika-labindalawang araw (Dvādaśī), ay nanatiling may disiplina; siya mismo’y nagtungo sa templo ni Viṣṇu at sumamba kay Hari sa pamamagitan ng mga handog na gaya ng bulaklak at insenso.

Verse 21

अभ्यर्च्य स्वगृहं प्रायाद् भवन्तौ रक्षपालकौ । स्थाप्य द्वावपि दीपानां ज्वलनार्थं महामते ॥ ४९.२१ ॥

“Pagkaraang makapagpugay nang wasto, dapat nang umuwi sa sariling bahay at sabihin: ‘Kayong dalawa ang mga bantay at tagapangalaga.’ At, O dakilang pag-iisip, maglagay din ng dalawang lampara upang manatiling nagniningas ang mga ito.”

Verse 22

गते वैश्ये भवन्तौथ दीपान् प्रज्वाल्य संस्थितौ । यावत् प्रभाता रजनी निशामेकां नरोत्तम ॥ ४९.२२ ॥

Nang makaalis na ang Vaiśya, silang dalawa ay nagsindi ng mga lampara at nanatili roon, O pinakamainam sa mga tao, na nagbantay sa loob ng isang gabi hanggang sumapit ang bukang-liwayway.

Verse 23

ततः काले मृतौ तौ तु उभौ द्वावपि दम्पती । तेन पुण्येन ते जन्म प्रियव्रतगृहेऽभवत् ॥ ४९.२३ ॥

Pagkaraan, sa takdang panahon, silang dalawa—ang mag-asawa—ay pumanaw; at dahil sa gayong kabutihan, ang kanilang muling pagsilang ay naganap sa sambahayan ni Priyavrata.

Verse 24

इयं तु पत्नी ते जाता पुरा वैश्यस्य दासिका । पारक्यस्यापि दीपस्य ज्वालितस्य हरेर्गृहे ॥ ४९.२४ ॥

Ngunit ang babaeng ito na ngayo’y naging asawa mo ay dating isang alilang babae sa bahay ng isang Vaiśya; at maging ang lampara ng iba ay kanyang sinindihan sa tahanan ni Hari.

Verse 25

यः पुनः स्वेन वित्तेन विष्णोरग्रे प्रदीपकम् । ज्वालयेत् तस्य यत् पुण्यं तत् सङ्ख्यातुं न शक्यते । तेन साधो हरे साधु इत्युक्तं वचनं मया ॥ ४९.२५ ॥

Bukod dito, sinumang, gamit ang sariling yaman, ay magsindi ng lampara sa harap ni Viṣṇu—ang kabutihang matatamo niya ay hindi maisasaysay sa bilang. Kaya, O mabuting tao, “Napakabuti, O Hari, napakabuti!”—iyan ang mga salitang aking binigkas.

Verse 26

कृते संवत्सरे भक्तिं हरेः कृत्वा विचक्षणः । संवत्सरार्धं त्रेतायां सममेतन्न संशयः ॥ ४९.२६ ॥

Ang taong may pag-unawa, na nagsagawa ng debosyon kay Hari sa loob ng isang taon sa kapanahunan ng Kṛta, ay nakakamit ng bungang katumbas—walang pag-aalinlangan—ng pagsasagawa sa loob ng kalahating taon sa kapanahunan ng Tretā.

Verse 27

त्रिमासे द्वापरे भक्त्या पूजयँल्लभते फलम् । नमो नारायणायेति उक्त्वा कलौ तु लभते फलम् । तेन मुष्टं जगद्विष्णोर्भक्तिमात्रं मयेरितम् ॥ ४९.२७ ॥

Sa panahon ng Dvāpara, ang sumasamba nang may debosyon sa loob ng tatlong buwan ay nakakamit ang bunga. Ngunit sa panahon ng Kali, sa pagbigkas lamang ng “namo nārāyaṇāya” ay nakakamit din ang bunga. Kaya’t aking ipinahayag nang maikli para sa sanlibutan na ang debosyon kay Viṣṇu lamang ang mahalaga.

Verse 28

पारक्यदीपस्योत्कर्षाद् वै देवाग्रे फलमीदृशम् । प्राप्तं फलं त्वया राजन् फलमेतन् मयेरितम् । अहो मूढा न जानन्ति हरेर्दीपक्रियाफलम् ॥ ४९.२८ ॥

Tunay nga, dahil sa pambihirang bisa ng pag-aalay ng lampara sa pangalan ng iba, nakakamit ang ganitong bunga sa harap ng diyos. O hari, natamo mo na ang bungang iyon; ito ang bunga na aking ipinahayag. Kaawa-awa, ang mga nalilinlang ay hindi nauunawaan ang bunga ng pag-aalay ng lampara kay Hari.

Verse 29

एवं विधं द्विजा ये च राजानो ये च भक्तितः । यजन्ते विविधैर्यज्ञैस्तेन ते साधवः स्मृताः ॥ ४९.२९ ॥

Kaya nga, O mga dalawang-beses-na-ipinanganak, yaong mga tao—at maging ang mga hari—na may debosyon na nagsasagawa ng iba’t ibang uri ng yajña (hain); dahil sa gawang iyon sila’y itinuturing na sādhus (matuwid at banal).

Verse 30

अहं तमेव मुक्त्वा अन्यं न पश्यामि महीतले । तेन साधोऽगस्त्येति मया चात्मा प्रशंसितः । हर्षेण महता राजन् व्याक्षिप्तेन मयेरितम् ॥ ४९.३० ॥

“Bukod sa kanya, wala akong nakikitang iba pang katulad niya sa ibabaw ng lupa. Kaya, O mabuting tao, pinuri ko siya—‘Agastya’—at sa pagbigkas na iyon ay napuri ko rin ang aking sarili. O hari, ito’y sinabi ko sa matinding kagalakan, dala ng pag-uumapaw na damdamin.”

Verse 31

सा स्त्री धन्या स शूद्रस्तु तथा धन्यतरो मतः । भर्तुः सुश्रूषणं कृत्वा तत्परोक्षे हरेरिति ॥ ४९.३१ ॥

Mapalad ang babaeng iyon; at mapalad din ang Śūdra na iyon—lalo pang mapalad—sapagkat matapos maglingkod nang may paggalang at pag-aaruga sa asawa, kapag wala siya ay inuusal niya ang pangalan ni Hari.

Verse 32

सा स्त्री धन्या तथा शूद्रो द्विजसुश्रूषणे रतः । तदनुज्ञया हरेर्भक्तिः स्त्री शूद्रो तेन साध्विति ॥ ४९.३२ ॥

Ang babaeng iyon ay itinuturing na mapalad, at gayundin ang Śūdra na masigasig sa paglilingkod sa mga dvija (dalawang-ulit na isinilang). Sa kanilang pahintulot, ang debosyon (bhakti) kay Hari ay pinupuri; dahil dito, ang babae at ang Śūdra ay tinatawag na sādhu, ang matuwid.

Verse 33

असुरं भावमास्थाय प्रह्लादः पुरुषोत्तमम् । मुक्त्वा चान्यं न जानाति तेनासौ साधुरुच्यते ॥ ४९.३३ ॥

Kahit nasa asal-asal na pag-uugaling asura, kinikilala ni Prahlāda ang Puruṣottama lamang. Matapos talikdan ang iba, wala na siyang ibang kinikilala; kaya siya’y tinatawag na sādhu, ang banal at matuwid.

Verse 34

प्रजापतिकुले भूत्वा बाल एव वनं गतः । आराध्य विष्णुं प्राप्तं तत् स्थानं परमशोभनम् । तेन साधो ध्रुवेत्येवं मयोक्तं राजसत्तम ॥ ४९.३४ ॥

Ipinanganak sa angkan ni Prajāpati, noong siya’y bata pa ay nagtungo siya sa gubat. Matapos sambahin si Viṣṇu, natamo niya ang yaong lubhang maningning na tahanang pinakamataas. Kaya, O mabuting ginoo—ganito ang aking sinabi tungkol kay Dhruva, O pinakamainam sa mga hari.

Verse 35

इति राजा वचः श्रुत्वा अगस्त्यस्य महात्मनः । अल्पोपदेशराजासौ पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम् ॥ ४९.३५ ॥

Sa gayon, nang marinig ng hari ang mga salita ng dakilang kaluluwa na si Agastya, at matapos tumanggap ng maikling tagubilin lamang, siya’y nagtanong sa munipuṅgava, ang pinakadakila sa mga pantas.

Verse 36

अगस्त्यश्च महाभागः कार्तिक्यां पुष्करं व्रजन् । गतेऽगस्त्ये प्रगच्छन् वै भद्राश्वस्य निवेशनम् ॥ ४९.३६ ॥

At ang mapalad na si Agastya, sa buwan ng Kārttika ay nagtungo sa Puṣkara; nang makaalis na si Agastya, tunay ngang nagpatuloy siya patungo sa tahanan ni Bhadrāśva.

Verse 37

पृष्टश्च राज्ञा तामेव द्वादशीं मुनिसत्तमः । दुर्वासा उवाच । इदमेव मया तुभ्यं कथितं ते तपोधन ॥ ४९.३७ ॥

Nang tanungin ng hari ang tungkol sa mismong Dvādaśī na pagtalima, sinabi ng pinakadakilang pantas na si Durvāsā: “Ito nga ang aking isinalaysay sa iyo, O ikaw na ang yaman ay pag-aayuno at pagkamapagtiis.”

Verse 38

कथयित्वा पुनर्वाक्यमगस्त्यो नृपसत्तमम् । उवाच पुष्करं यामि पुनरेष्यामि ते गृहम् । एवमुक्त्वा जगामाशु सद्योऽदर्शनतां मुनिः ॥ ४९.३८ ॥

Pagkasabi pa ng ilang salita, sinabi ni Agastya sa pinakadakilang hari: “Pupunta ako sa Puṣkara; babalik akong muli sa iyong tahanan.” Pagkasabi nito, mabilis na umalis ang pantas at agad na nawala sa paningin.

Verse 39

राजाऽपि तेन विधिना पद्मनाभस्य द्वादशीम् । उपोष्य परमं काममिह जन्मनि चाप्तवान् ॥ ४९.३९ ॥

Maging ang hari, sa itinakdang paraan, ay nag-ayuno sa Dvādaśī ni Padmanābha, at sa mismong buhay na ito ay natamo ang pinakamataas na minimithi.

Verse 40

सपत्नीको नृपवरॊ द्वादशीं समुपोष्य च । इह जन्मनि राजा ऽसौ पुत्रपौत्रांस्तथा ऽऽप्तवान् ॥ ४९.४० ॥

Ang dakilang haring iyon, kasama ang kanyang asawa, matapos ganap na mag-ayuno sa Dvādaśī, ay nagkamit sa buhay na ito ng mga anak at maging mga apo.