
Cakratīrtha-prabhāvaḥ
Tīrtha-māhātmya (Pilgrimage-Ethics and Ritual Soteriology)
Isinalaysay ni Varāha kay Pṛthivī ang isang pangyayari sa hilaga ng Mathurā upang ipakita ang prabhāva (bisa) ng Cakratīrtha. Isang brāhmaṇang sinanay sa Veda ang lumipat kasama ang mga anak at nakipagkaibigan sa isang siddha na kaugnay ng Kalpagrāma; sa kapangyarihang yogiko, dinala ng siddha ang ama at anak doon. Nagkasakit nang malubha ang ama at namatay sa sariling pagpapatiwakal sa pampang ng Gaṅgā, kaya nagmuni ang anak sa karapat-dapat sa saṃskāra at sa bigat ng ātmaghāta. Pagkaraan ng kasal, sinabi sa anak na ang lapit at pagsasalo sa tahanan sa nahulog na ama ay naglilipat ng kasalanang tulad ng brahmahatyā; inutusan siyang lisanin ang Kalpagrāma at manirahan malapit sa Mathurā, naliligo sa Cakratīrtha. Sa patuloy na pagtalima sa tīrtha, kinilala sa harap ng madla ang kanyang paglilinis—isang aral sa pagpipigil, hanggahang panlipunan, at banal na heograpiyang nakasentro sa Daigdig.
Verse 1
अथ चक्रतीर्थप्रभावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ चक्रतीर्थे पुरावृत्तं मथुरायास्तथोत्तरे ॥
Ngayon ay (sinisimulan) ang salaysay ng kadakilaan ng Cakratīrtha. Sinabi ni Śrī Varāha: Muli akong magsasalaysay ng iba pa; pakinggan mo, O Vasundharā—ang naganap noon sa Cakratīrtha, sa hilaga ng Mathurā.
Verse 2
महागृहॊदयम् नाम जम्बूद्वीपस्य भूषणम् ॥ तस्मिन् पुरवरे दिव्ये ब्राह्मणो वसते शुभे
May isang lungsod na tinatawag na Mahāgṛhodaya, na inilarawang palamuti ng Jambūdvīpa. Sa banal at mapalad na pinakadakilang lungsod na iyon, nananahan ang isang brāhmaṇa.
Verse 3
स कन्यां पुत्रम् आदाय ब्राह्मणो वेदपारगः ॥ शालिग्रामं महापुण्यम् अगच्छद् ब्राह्मणोत्तमः
Ang brāhmaṇa, na dalubhasa sa mga Veda, ay isinama ang isang anak na babae at isang anak na lalaki, at nagtungo sa Śālagrāma—na itinuturing na lubhang mapagpala—bilang pinakadakila sa mga brāhmaṇa.
Verse 4
तत्रासौ वासम् अकरोत् पुण्यसेवी जितेन्द्रियः ॥ तीर्थसेवी तथा स्नायी देवतादर्शने रतः
Doon siya nanirahan—masigasig sa mga gawaing may kabanalan, may pagpipigil sa sarili. Naglilingkod siya sa tīrtha, nagsasagawa ng banal na pagligo, at sabik na masilayan ang pagka-Diyos.
Verse 5
तत्र सिद्धेन संवासो ब्राह्मणस्याभवत्तदा ॥ स सिद्धो वसते नित्यं कल्पग्रामे च सर्वदा
Noon, ang brāhmaṇa ay nanirahan doon na kasama ang isang siddha. Ang siddha na iyon ay sinasabing laging nananahan—sa lahat ng panahon—sa Kalpagrāma.
Verse 6
गच्छेत्स सर्वकालं तु शालिग्रामे वसुन्धरे ॥ स तेन सह सङ्गत्य कान्यकुब्जनिवासिना
Siya ay pumupunta sa lahat ng panahon sa Śālagrāma, O Vasundharā. At nang makatagpo niya ang naninirahan sa Kānyakubja, nakipag-ugnayan at nakisama siya rito.
Verse 7
कल्पग्रामविभूतिं च नित्यकालम् अवर्णयत् ॥ कल्पग्रामविभूतिं च श्रुत्वा स मुनिसत्तमः
Walang humpay niyang isinalaysay ang banal na kadakilaan (vibhūti) ng Kalpagrāma. Nang marinig ang kadakilaang iyon, ang pinakadakilang muni…
Verse 8
गमने बुद्धिरुत्पन्ना ततः सिद्धमयाचत ॥ मित्रत्वं वर्त्तते सिद्ध नयस्वात्मनिवेशने
Sumibol sa kanya ang pasyang maglakbay; kaya nakiusap siya sa siddha: “May pagkakaibigan tayo, O siddha—ihatid mo ako sa iyong sariling tahanan.”
Verse 9
ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा सिद्धो वचनमब्रवीत् ॥ तत्र सिद्धा हि गच्छन्ति तेन तत्र गतिर्भवेत्
Nang marinig ng siddha ang mga salita ng brāhmaṇa, sumagot siya: “Doon nga pumaparoon ang mga siddha; kaya nagkakaroon ng daan at pagpasok sa pook na iyon.”
Verse 10
दक्षिणे तु करे गृह्य ब्राह्मणं वेदपारगम् ॥ वामे चैव करे गृह्य तस्य पुत्रं महामतिम्
Hinawakan niya sa kanang kamay ang brāhmaṇang bihasa sa Veda, at sa kaliwang kamay naman ay hinawakan ang kanyang anak na may dakilang talino…
Verse 11
उत्पपात तदा सिद्धो गृहीत्वा ब्राह्मणोत्तमौ ॥ कल्पग्रामे तु तौ मुक्तौ पितापुत्रौ वसुन्धरे
Pagkaraan, lumundag paitaas ang siddha, tangan ang dalawang pinakadakilang brāhmaṇa. Sa Kalpagrāma ay ibinaba niya sila—mag-ama—O Vasundharā.
Verse 12
तत्र तौ वसतो नित्यं कल्पग्रामे द्विजोत्तमौ ॥ तत्र कालेन महता रुग्देहे चाभवत्तदा ॥
Doon, ang dalawang pinakadakilang brāhmaṇa ay palaging nanirahan sa Kalpagrāma. Sa paglipas ng mahabang panahon, sumibol noon ang karamdaman sa katawan.
Verse 13
रुजा तु पीड्यमानः स दशमीं च दशां गतः ॥ मर्तुकामो द्विजवरो निरीक्ष्य सुतमुत्तमम् ॥
Dahil sa matinding sakit, siya’y napasailalim sa mapanganib na kalagayan. Nagnanais mamatay, minasdan ng dakilang brāhmaṇa ang kanyang marangal na anak.
Verse 14
उवाच पुत्रं धर्मात्मा मरणे समुपस्थिते ॥ गङ्गातीरे च मां पुत्र नय त्वं मा विलम्बय ॥
Nang malapit na ang kamatayan, sinabi ng matuwid sa kanyang anak: “Anak, dalhin mo ako sa pampang ng Gaṅgā; huwag kang mag-atubili.”
Verse 15
तेन पुत्रेण नीतोऽसौ गङ्गातीरे महामुनिः ॥ रुरोद पुत्रस्तु तदा पितृस्नेहसमन्वितः ॥
Sa pangunguna ng anak, dinala ang dakilang muni sa pampang ng Gaṅgā. Noon ay umiyak ang anak, puspos ng pagmamahal sa ama.
Verse 16
वेदाध्ययनशीलः स पितृभक्त्या नियन्त्रितः ॥ वसतस्तस्य वै तत्र कालो जातो महामतेः ॥
Siya’y masigasig sa pag-aaral ng Veda at pinipigil ng debosyon sa ama. Habang siya’y naninirahan doon, dumating ang takdang sandali para sa dakilang-isip.
Verse 17
कल्पग्रामे तदा सिद्धस्तस्य कन्या सुमध्यमा ॥ वरमन्वेषयन्ती सा न प्राप्तस्तु तया मतः ॥
Noon sa Kalpagrāma ay may isang siddha; ang kaniyang anak na dalagang payat ang baywang ay naghahanap ng mapapangasawa, ngunit hindi pa niya natatamo ang ninanais na kapareha.
Verse 18
कदाचिद्देवयोगेन कान्यकुब्जनिवासिनः ॥ गृहे प्रविष्टो विप्रः स भोजनार्थं महामतिः ॥
Minsan, sa bisa ng kalooban ng mga deva, ang marunong na brāhmaṇa ay pumasok sa bahay ng isang naninirahan sa Kānyakubja, upang humingi ng pagkain.
Verse 19
दिव्यज्ञानॆन तं ज्ञात्वा पूजयामास तं द्विजः ॥ पूजयित्वा यथान्यायं कन्यां तस्मै ददौ तदा ॥
Sa pamamagitan ng banal na kaalaman ay nakilala niya siya, kaya pinarangalan siya ng brāhmaṇa. Matapos siyang parangalan ayon sa wastong kaugalian, ibinigay niya noon ang kaniyang anak na babae sa kaniya.
Verse 20
श्वशुरस्य गृहे नित्यं भोजनं कुरुते द्विजः ॥ वसते पितृसन्निध्ये प्रतिचारी स पुत्रकः ॥
Sa bahay ng kaniyang biyenan, ang brāhmaṇa ay palagiang kumakain. Ang anak na iyon, na masinop sa paglilingkod, ay naninirahan sa piling ng kaniyang ama.
Verse 21
काले भगवतस्तस्य अतिक्षीणः पिता तदा ॥ तं दृष्ट्वा क्षीणतां प्राप्तं श्वशुरं पर्यपृच्छत ॥
Paglipas ng panahon, ang kaniyang kagalang-galang na ama ay labis na nanghina. Nang makita niyang ang kaniyang biyenan ay dumating sa pagkahina, magalang niya itong tinanong.
Verse 22
स्वामिन् पितुर्मे मरणं भविष्यति वदस्व माम् ॥ जामातृवचनं श्रुत्वा प्रहस्य श्वशुरोऽब्रवीत् ॥
“Panginoon, magaganap ang kamatayan ng aking ama—ipahayag mo sa akin.” Nang marinig ang salita ng manugang, tumawa ang biyenan at sumagot.
Verse 23
शूद्रान्नं भक्षितं तेन नित्यकालं द्विजोत्तम ॥ तस्य चाहारदोषेण मृत्युर् दूरं गतः पितुः ॥
“O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, siya’y palagiang kumakain ng pagkaing-śūdra; dahil sa kapintasan sa pagkain, ang kamatayan ng ama ay naitulak nang malayo (naantala).”
Verse 24
पादयोर्विद्यते तच्च शूद्रान्नं च पितुस्तव ॥ जान्वोरूर्ध्वे न विद्येत शूद्रान्नं च द्विजोत्तम ॥
“Ang pagkaing-śūdra na iyon ay nasa mga paa ng iyong ama; sa itaas ng mga tuhod, O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, hindi naroroon ang pagkaing-śūdra.”
Verse 25
शूद्रान्नेन विहीनस्य तस्य मृत्युर् भविष्यति ॥ श्वशुरस्य वचस्तस्य पितुरग्रे न्यवेदयत् ॥
“Kapag siya’y mawalan ng pagkaing-śūdra, magaganap ang kanyang kamatayan.” Ipinahayag niya sa harap ng kanyang ama ang sinabi ng kanyang biyenan.
Verse 26
तस्य पुत्रस्य वचनं श्रुत्वात्मानं विगर्हयत् ॥ ततः प्रभाते विमले उदिते च दिवाकरे ॥
Nang marinig ang salita ng kanyang anak, sinisi niya ang sarili. Pagkaraan, sa maliwanag na umaga, nang sumikat na ang araw,
Verse 27
पितुः समीपात्स गतः श्वशुरस्य निवेशनम् ॥ गते पुत्रे पिता तस्य रुजा त्वत्यन्तपीडितः ॥
Mula sa piling ng kanyang ama, siya’y nagtungo sa tahanan ng kanyang biyenan. Nang makaalis ang anak, ang ama niya’y labis na pinahirapan ng sakit.
Verse 28
सन्निधावुपलं दृष्ट्वा गृहीतं तेन तत्पदा ॥ चूर्णयामास तौ पादौ पीडया मोहितो द्विजः ॥
Nang makita ang batong nasa tabi, inipit niya iyon sa kanyang paa; ang dalawang beses na isinilang, nalilito sa tindi ng sakit, ay nadurog ang kapwa niyang paa.
Verse 29
ततः प्राणान्परित्यज्य गतोऽसौ कालवर्त्तनम् ॥ स्नात्वा भुक्त्वा ततो गत्वा प्रेक्ष्य तं पितरं मृतम् ॥
Pagkaraan, iniwan niya ang hininga ng buhay at napasailalim sa landas ng Panahon—siya’y namatay. Pagkaligo at pagkain, siya’y nagtungo at nakita ang kanyang amang patay.
Verse 30
गतसंज्ञं च पितरं दृष्ट्वा स रुरुदे भृशम् ॥ रुदित्वा सुचिरं कालं शास्त्रं दृष्ट्वा व्यचिन्तयत् ॥
Nang makita niyang walang malay ang kanyang ama, siya’y umiyak nang matindi. Matapos umiyak nang mahabang panahon, tumingin siya sa śāstra at nagmuni-muni.
Verse 31
संस्कारयोग्यता नास्ति इत्येवं पुनरब्रवीत् ॥ सर्पशृङ्गिहतानां च दंष्ट्राविग्रहितस्य च ॥
Muli niyang sinabi: “Walang karapat-dapat na magsagawa ng mga huling samskāra (ritong panglibing).” At nagsalita rin siya tungkol sa mga napatay ng ahas at ng mga may sungay, at sa mga napinsala ang katawan dahil sa mga pangil.
Verse 32
आत्मनस्त्यागिनश्चैव आपस्तम्बोऽब्रवीदिदम् ॥ आत्मघाती नरः पापो नरके पच्यते चिरम् ॥
Ganito ang sinabi ni Āpastamba tungkol sa tumatalikod sa sarili: ang taong pumapatay sa sarili ay makasalanan at matagal na pinapahirapan sa impiyerno.
Verse 33
प्रायश्चितं विधीयीत न दद्याच्छोदकक्रियाम् ॥ अहो दैवं सुबलवत्पौरुषं तु निरर्थकम् ॥
Dapat itakda ang isang pag-aaton, ngunit huwag ibigay ang mga ritong tubig. Aba—napakalakas ng tadhana, at ang pagsisikap ng tao’y wari’y walang saysay.
Verse 34
तस्य पुत्रो महाभागे गतः श्वशुरमन्दिरम् ॥ तं दृष्ट्वा श्वशुरो दीनमिदं वचनमब्रवीत् ॥
O marangal na ginang, ang kanyang anak ay nagtungo sa bahay ng kanyang biyenan. Nang makita siyang lugmok, sinabi ng biyenan ang mga salitang ito.
Verse 35
ब्रह्महत्या तु ते जाता गच्छ त्वं च यथेप्सितम् ॥ श्वशुरस्य वचः श्रुत्वा जामाता वाक्यमब्रवीत् ॥
“Sumapit sa iyo ang kasalanan ng pagpatay sa isang Brahmana; kaya humayo ka ayon sa iyong nais.” Nang marinig ang salita ng biyenan, sumagot ang manugang.
Verse 36
न मया ब्राह्मणवधः कदाचिदपि कारितः ॥ केन दोषेण मे सिद्धं ब्रह्महत्याफलं महत् ॥
“Hindi ako kailanman nag-utos o nagpasagawa ng pagpatay sa isang Brahmana. Sa anong pagkukulang ko naitatag sa akin ang mabigat na bunga ng brahmin-hatyā?”
Verse 37
तेन दोषेण विप्रर्षे ब्रह्महत्याफलं तव ॥ आसन्नशयनाच्चैनं भोजनात्कथनादिषु ॥
Dahil sa pagkukulang na iyon, O pantas sa mga Brahmin, mapapasaiyo ang bunga ng pagpatay sa Brahmin—sa paghiga nang malapit sa kanya, sa pakikikain, sa pakikipag-usap, at iba pa.
Verse 38
संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन् ॥ तस्मान्मम गृहे नास्ति वासस्ते हि द्विजोत्तम ॥
Sa loob ng isang taon, ang nakikisama sa isang nalugmok ay nalulugmok din. Kaya sa aking bahay ay walang matutuluyan para sa iyo, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-na-isinilang.
Verse 39
श्वशुरस्य वचः श्रुत्वा जामाता वाक्यमब्रवीत् ॥ किं मया वद कर्तव्यं त्वया त्यक्तेन सुव्रत ॥
Nang marinig ang salita ng kanyang biyenan, sumagot ang manugang: “Sabihin mo sa akin—ano ang dapat kong gawin, yamang itinakwil mo ako, O taong may mabubuting panata?”
Verse 40
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणः संहितव्रतः ॥ कल्पग्रामं परित्यज्य मथुरां याहि सुव्रत ॥
Nang marinig ang kanyang sinabi, ang Brahmin—matatag sa kanyang mga pagtalima—ay nagsabi: “Iwan ang Kalpagrāma at pumunta sa Mathurā, O marangal na may panata.”
Verse 41
ततः कालेन महता सम्प्राप्तो मथुरां पुरीम् ॥ ब्राह्मणेभ्यो बहिःस्थाने नित्यं तु वसते द्विजः ॥
Pagkaraan ng mahabang panahon, narating niya ang lungsod ng Mathurā. Ang dalawang-ulit-na-isinilang ay palaging naninirahan sa isang panlabas na lugar, malayo sa mga Brahmin.
Verse 42
कन्यापुरनिवासी तु कुशिकोऽयं नराधिपः ॥ तस्य सत्रं नित्यकालं मथुरायां प्रवर्तते ॥
Ngayon, ang haring si Kuśika ay naninirahan sa Kanyāpura; at ang kaniyang walang patid na satra—ang handog na piging ng kawanggawa—ay patuloy na isinasagawa sa Mathurā.
Verse 43
द्वेसहस्रे तु विप्राणां तस्य सत्रे च भुञ्जते ॥ ब्राह्मणानां सदोच्छिष्टं ततश्चोद्धरते तु सः ॥
At sa kaniyang satra, dalawang libong Brahmin ang kumakain; pagkaraan, siya mismo ang nag-aalis ng mga natirang pagkain na iniwan ng mga Brahmin.
Verse 44
नान्यत्र तव संशुद्धिः कदाचित्पितृघातिनः ॥ कल्पग्रामं परित्यज्य तत्क्षणादेव निःसृतः ॥
‘Para sa iyo—na pumatay sa ama—walang paglilinis saanman.’ Pagkaraang talikuran ang Kalpagrāma, siya’y umalis sa mismong sandaling iyon.
Verse 45
चक्रतीर्थं समासाद्य स्नानं स कुरुते सदा ॥ न भिक्षां कुरुते तत्र भोजनार्थं न गच्छति ॥
Nang marating niya ang Cakratīrtha, palagi siyang naliligo roon; hindi siya namamalimos doon, ni lumalabas upang maghanap ng pagkain.
Verse 46
स्वां सुतां चोदयामास गच्छ तां मथुरां पुरीम् ॥ भोजनं गृहीत्वा तत्रैव गच्छ त्वं भर्तृसन्निधौ ॥
Inudyukan niya ang sarili niyang anak na babae: ‘Pumaroon ka sa lungsod ng Mathurā; tumanggap ng pagkain doon, at saka dumiretso sa harap ng iyong asawa.’
Verse 47
दिव्यज्ञानें च तदा नित्यं सा भर्तृसन्निधौ ॥ दिने दिने गच्छति सा भर्तृभोजनकारणात् ॥
Pagkatapos, sa pamamagitan ng banal na kaalaman, araw-araw siyang nagtutungo sa piling ng kaniyang asawa—araw-araw—upang maihanda ang pagkain ng kaniyang asawa.
Verse 48
दिवस्यावसाने तु भोजनं गृहीत्वा गच्छति ॥ भोजनं कुरुते नित्यं प्रियादत्तं वसुन्धरे ॥
Sa pagtatapos ng araw, siya’y umaalis na dala ang pagkain; at palagi niyang kinakain ang pagkaing ibinigay ng kaniyang minamahal—O Vasundharā.
Verse 49
पात्रं निःक्षिप्य कुण्डे तु सत्रे वसति सर्वदा ॥ एवं निवसतस्तस्य वर्षार्धं तु गतं तदा ॥
Inilapag niya ang sisidlan sa tangke (kuṇḍa), at nanatili siyang palagi sa satra; at habang siya’y namumuhay nang gayon, lumipas noon ang kalahating taon.
Verse 50
ततः कालेन महता तैः पृष्टः स द्विजोत्तमः ॥ कुत्र सन्तिष्ठते नित्यं भोजनं कुरुषे कुतः ॥
Pagkaraan ng mahabang panahon, tinanong nila ang dakilang Brahmin: “Saan ka nananatili araw-araw, at saan mo kinukuha ang iyong pagkain?”
Verse 51
कथयामास वृत्तान्तं तं सर्वं चात्मनो हि सः ॥ ते श्रुत्वा ब्राह्मणाः सर्वे एकीभूता वसुन्धरे ॥
Isinalaysay niya ang buong pangyayari tungkol sa kaniyang sariling kalagayan; nang marinig iyon, ang lahat ng mga Brahmin ay nagkaisa—O Vasundharā.
Verse 52
इदमूचुस्ततो विप्राः शूद्रोऽसीति द्विजं प्रति ॥ चक्रतीर्थप्रभावेन पापान्मुक्तः सनातनः ॥
Pagkatapos, sinabi ng mga Brahmin sa taong dalawang-ulit na isinilang: “Ikaw ay isang Śūdra.” Gayunman, sa bisa ng Cakratīrtha, ang walang-hanggang iyon ay napalaya sa mga kasalanan.
Verse 53
अस्माकं वदनाच्चैव पुनः सिद्धोऽसि वै द्विज ॥ ब्राह्मणानां वचः श्रुत्वा स द्विजो हृष्टमानसः ॥
“At tunay, sa aming mismong pagbigkas ay muli kang naging ganap at kinilalang wasto, O dalawang-ulit na isinilang.” Nang marinig ang salita ng mga Brahmin, ang taong iyon ay nagalak ang kalooban.
Verse 54
स्नानार्थं तु ततः स्थानाच्चक्रतीर्थं समागतः ॥ गते तस्मिंस्तस्य भार्या भिक्षामादाय चागता ॥
Pagkatapos, upang maligo, umalis siya mula roon at nagtungo sa Cakratīrtha. Nang siya’y nakarating na roon, dumating ang kanyang asawa na may dalang limos na pagkain.
Verse 55
प्रियावचनमाकर्ण्य भर्ता वचनमब्रवीत् ॥ पुनराभाषितं ब्रूहि यदिदं भाषितं त्वया ॥
Nang marinig ang salita ng minamahal, nagsalita ang asawa: “Ulitin mo ang sinabi mo ngayon lamang.”
Verse 56
भर्त्तुर्वचनमाकर्ण्य पत्नी वचनमब्रवीत् ॥ न त्वं सम्भाषितः पूर्वं ब्रह्महत्यासमन्वितः ॥
Nang marinig ang salita ng asawa, sumagot ang babae: “Noon ay hindi ako nakipag-usap sa iyo, sapagkat ikaw ay may kaugnayan sa brahmahatyā—ang mabigat na kasalanan ng pagpatay sa isang Brahmin.”
Verse 57
चक्रतीर्थप्रभावेन मुक्तोऽसि द्विजसत्तम ॥ उत्तिष्ठ कान्त गच्छाव कल्पग्रामं सुशोभितम् ॥
Sa bisa ng Cakratīrtha, ikaw ay napalaya, O pinakadakila sa mga dvija. Bumangon ka, mahal; tayo’y magtungo sa marikit na Kalpagrāma.
Verse 58
तया सार्द्धं जगामाथ कल्पग्रामं द्विजोत्तमः ॥ भद्रेश्वरनिमित्तं हि द्रव्यं च कथितं शुभम् ॥
Kasama niya, ang pinakadakilang dvija ay nagtungo sa Kalpagrāma. At kaugnay ni Bhadreśvara, nabanggit din ang mapalad na yaman o ari-arian.
Verse 59
कल्पग्रामाच्छतगुणं चक्रतीर्थं वसुन्धरे ॥ अहोरात्रोपवासेन मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥
O Vasundharā (Daigdig), ang Cakratīrtha ay sandaang ulit na higit kaysa Kalpagrāma. Sa pag-aayuno nang isang araw at isang gabi, napapalaya ang tao mula sa brahmahatyā.
Verse 60
कल्पग्रामेण किं तस्य वाराणस्यां च वा शुभे ॥ मथुरां तु समासाद्य यः कश्चिन्म्रियते भुवि ॥
O mapalad na isa, ano pa ang kailangan niya sa Kalpagrāma, o maging sa Vārāṇasī? Sinumang makarating sa Mathurā at mamatay sa lupa…
Verse 61
अपि कीटः पतङ्गो वा जायते स चतुर्भुजः ॥
…kahit siya’y uod o gamu-gamo man, siya’y isisilang bilang isang nilalang na may apat na bisig.
Verse 62
नित्यं च भुञ्जते यत्र पात्रं द्रव्यसमर्पितम् ॥ दृष्ट्वा भद्रेश्वरं देवं चक्रतीर्थे फलं लभेत् ॥
Kung saan, araw-araw, ang pagkain ay tinatanggap sa karapat-dapat na sisidlan na pinaghandugan ng mga bagay—sa pagkakita sa diyos na Bhadreśvara sa Cakratīrtha, nakakamit ang nararapat na kabanalang-bunga.
Verse 63
प्रार्थना दुःखलाभं तु शृणु वै ब्राह्मणोत्तम ॥ आत्मयोगबलेनैव चलिष्यामि सपुत्रकः ॥
Makinig, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, sa panalanging ito na isinilang sa dalamhati; sa lakas lamang ng sariling yoga (panloob na disiplina) ako’y aalis, kasama ang aking anak.
Verse 64
पृष्टोऽसौ ब्राह्मणो भद्रे क्व भवान् त्वमिहागतः ॥ स सर्वं कथयामास यथावृत्तं दृढव्रतः ॥
Tinanong ang brāhmaṇa: “O mabuting ginoo, saan ka nagmula at naparito rito?” At siya—matatag sa kanyang panata—ay isinalaysay ang lahat, ayon sa tunay na nangyari.
Verse 65
दुःखेन पीडितः क्षीणो मर्त्तुकामो द्विजोत्तमः ॥ गङ्गातीरात्समुत्तिष्ठन्दिशः सर्वा विलोकयन् ॥
Pinahihirapan ng dalamhati, nanghihina at payat, at nagnanais mamatay, ang dakilang dvija ay tumindig mula sa pampang ng Gaṅgā, tumitingin sa lahat ng dako.
Verse 66
जामातुर्वचनं श्रुत्वा श्वशुरो वाक्यमब्रवीत् ॥ पितुस्त्वया वधोपायो विनिर्दिष्टश्च पुत्रक ॥
Nang marinig ang mga salita ng manugang, nagsalita ang biyenan: “At ikaw, anak, ay nagbanggit pa ng paraan upang patayin ang iyong ama.”
Verse 67
ततः कालेन महता चिन्ताभूच्छ्वशुरस्य च ॥ दिव्यज्ञानॆन तत्सर्वं ज्ञात्वा जामातृचेष्टितम् ॥
Pagkaraan ng mahabang panahon, sumapit din ang pagkabalisa sa biyenan; at sa pamamagitan ng banal na kaalaman, nalaman niya ang lahat—ang gawi ng manugang—at naunawaan ang nangyari.
Verse 68
सा तु हृष्टेन मनसा भर्तारं वाक्यमब्रवीत् ॥ भोजनं कुरु मे दत्तं हत्यां लक्ष्यामि ते गताम् ॥
Ngunit siya, na may masayang kalooban, ay nagsalita sa kaniyang asawa: “Kainin mo ang pagkaing ibinigay ko; nakikita kong ang kasalanan ng pagpatay ay dumapo na sa iyo.”
The chapter uses a tīrtha narrative to model how dharma is negotiated through conduct, association (saṃsarga), and ritual discipline: the text frames moral risk as socially transmissible through proximity to grave transgression, and presents sustained snāna/upavāsa at Cakratīrtha as a structured pathway to re-establish purity and social legibility.
A specific lunar marker appears when the father reaches a terminal state described around the daśamī (tenth tithi). The chapter also mentions durations such as a saṃvatsara (one year) for the effects of association and a varṣārdha (half-year) interval in the husband’s sustained residence and practice near Mathurā/Cakratīrtha.
Through Varāha’s dialogue with Pṛthivī, sacred geography is treated as a moral-ecological infrastructure: rivers and tīrthas (Gaṅgā, Cakratīrtha) function as regulated spaces for bodily discipline and social reintegration. The narrative implicitly promotes stewardship by directing conduct toward designated water-sites (snāna without exploitation or acquisitive wandering), aligning terrestrial places with ethical containment and restoration.
The narrative references a siddha resident in/connected to Kalpagrāma; a brāhmaṇa described as vedapāraga; a ruler named Kuśika associated with Kanyāpur(a) who sponsors a satra (mass-feeding); and a dharmaśāstric authority invoked as Āpastamba in relation to norms on ātmaghāta and ritual response.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.