Adhyaya 34
Isinalaysay ni Īśvara kay Devī ang isang pangyayaring teolohikal na nakaugat sa banal na pook ng Prabhāsa. Si Sarasvatī, matapos tumanggap ng biyayang may kaugnayan sa Vaḍavānala (mapanirang “apoy sa ilalim ng dagat”), ay sumunod sa utos na banal, nagtungo sa Prabhāsa, at tinawag ang Karagatan. Inilarawan ang Karagatan na may maka-diyos na kagandahan at mga kasamang nilalang; kinilala siya ni Sarasvatī bilang sinaunang sandigan ng lahat ng nilalang at hiniling na tanggapin niya ang apoy na Vaḍava para sa layunin ng mga diyos. Nagmuni ang Karagatan at pumayag, tinanggap ang apoy; nangamba ang mga nilalang-dagat sa tindi ng ningas. Dumating si Viṣṇu (Acyuta/Daitiyasūdana), pinayapa ang mga nilalang-tubig, at iniutos kay Varuṇa/sa Karagatan na ihagis ang Vaḍavānala sa pinakamalalim na tubig, upang manatili roon na “umiinom” sa dagat sa ilalim ng pagpipigil. Nang matakot ang Karagatan na mauubos ang tubig, ginawa ni Viṣṇu na hindi mauubos ang mga tubig, at pinatatag ang balanse ng sansinukob. Pagkaraan, itinatakda ang pagsasagawa ng paglalakbay-dambana: pumasok si Sarasvatī sa dagat sa isang pinangalanang daan, naghandog ng arghya, at itinatag si Arghyeśvara; sinasabing nakatayo siya malapit kay Somēśa sa timog-silangan, taglay ang ugnay sa Vaḍavānala. Nagtatapos ang kabanata sa mga tagubilin sa Agnitīrtha—pagligo, pagsamba, pag-aalay ng damit at pagkain sa mga mag-asawa, at pagsamba kay Mahādeva—kasunod ang tala ng mga manvantara (Cākṣuṣa at Vaivasvata) at ang bunga: ang pakikinig sa salaysay ay nag-aalis ng kasalanan at nagpaparami ng kabutihan at dangal.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । सरस्वती वरं प्राप्य वरिष्ठं वडवानलात् । पुनस्तं सागरे क्षेप्तुमुद्यता सा मनस्विनी
Wika ni Īśvara: Matapos matamo ni Sarasvatī ang pinakadakilang biyaya mula sa Vāḍavānala, ang matatag na loob na iyon ay muling naghanda na itapon siya sa karagatan.
Verse 2
देवादेशात्प्रभासस्य पुरतः संस्थिता तदा । समुद्रमाहूय तदा वाडवार्पणकांक्षिणी
Sa utos ng mga diyos, noon ay tumindig siya sa harap ng Prabhāsa; tinawag niya ang Karagatan at ninais na ihandog at ipagkatiwala rito ang apoy na Vāḍava bilang alay.
Verse 3
त्वमादिः सर्वदेवानां त्वं प्राणः प्राणिनां सदा । देवादेशाद्गृहाण त्वमागत्यार्णव वाडवम्
“Ikaw ang pinagmulan ng lahat ng mga diyos; ikaw ang hininga ng buhay ng lahat ng nilalang magpakailanman. Kaya sa utos ng mga diyos, lumitaw ka, O Karagatan, at tanggapin ang Vāḍava.”
Verse 4
एवं संचिंतितो देव्या यदासावंभसांपतिः । तथा जलात्समुत्तीर्य समायातो महाद्युतिः
Nang pagnilayan ng Diyosa ang gayon, ang Panginoon ng mga tubig ay umahon mula sa dagat at lumapit, nagliliwanag sa dakilang kaningningan.
Verse 5
तं दृष्ट्वा विस्मिता देवी दिव्यं विष्णुमिवापरम् । श्यामं कमलपत्राक्षं सागरं सुमनोरमम्
Pagkakita sa kanya, namangha ang Diyosa—wari’y isa pang banal na Viṣṇu: maitim ang kulay, matang gaya ng talulot ng lotus; ang Karagatan mismo, napakagandang pagmasdan.
Verse 6
विचित्रमाल्याभरणं चित्रवस्त्रानुलेपनम् । आपगाभिः सरूपाभिः स्त्रीरूपाभिः समावृतम्
Siya’y pinalamutian ng mga kahanga-hangang kuwintas ng bulaklak at alahas, may maringal na kasuotan at pahid na pabango; at napalilibutan ng mga ilog na magkakahawig ang anyo, na nagpakita sa anyong babae.
Verse 7
एवंविधं समालोक्य सा देवी ब्रह्मणः सुता । सरस्वती जलनिधिमुवाचेदं शुचिस्मिता
Nang masdan niya Siya sa gayong anyo, ang Diyosa na si Sarasvatī—anak ni Brahmā—ay ngumiti nang payapa at saka nagsalita ng mga salitang ito sa Karagatan, ang taguan ng mga tubig.
Verse 8
त्वमग्रजः सर्वभवोद्भवानां त्वं जीवितं जन्मवतां नराणाम् । तस्मात्सुराणां कुरु कार्यमिष्टं वह्निं गृहाण त्वमिहोपनीतम्
Ikaw ang nakatatanda sa lahat ng nilalang na sumisibol sa pag-iral; ikaw ang mismong buhay ng mga mortal na isinilang. Kaya tuparin mo ang ninanais ng mga diyos—tanggapin mo rito ang apoy na dinala.
Verse 9
अत्रांतरे सोऽपि विमृश्य सर्वं कार्यं स्वबुद्ध्या किमिहोपपन्नम् । कृत्वाऽनलस्य ग्रहणं मयेदं कार्यं सुराणां विहितं भवेच्च
Samantala, siya man ay nagmuni-muni sa lahat sa sariling pag-unawa: alin ang nararapat dito. “Kung tatanggapin ko ang apoy na ito, ang itinakdang layon ng mga diyos ay tunay na matutupad sa pamamagitan ko.”
Verse 10
एवं चिंतयतस्तस्य ग्रहणं रुचितं ततः । वाडवाग्नेः समुद्रस्य सुरपीडाकृते यदा
Habang siya’y nag-iisip nang gayon, naging kaaya-aya sa kanya ang pagtanggap—sapagkat ang Karagatan ay tatanggap ng apoy na Vāḍava upang maibsan ang pagdurusa ng mga diyos.
Verse 11
तदा तेन पुरःस्थेन देवी साभिहिता भृशम् । वाडवं संप्रयच्छैनं सुरशत्रुं सरस्वति
Noon, nakatayo sa harap niya, taimtim siyang nagsalita sa Diyosa: “Sarasvatī, ipagkaloob mo sa akin ang Vāḍava na ito—ang kaaway ng mga diyos.”
Verse 12
ततस्तया प्रणम्याशु पितामहपुरःसरान् । चारणांश्चारुचित्रांग्या सरस्वत्या दिवि स्थितान्
Pagkaraan, si Sarasvatī, na may kagila-gilalas at marikit na anyo, ay agad na yumuk at nagpatirapa bilang pagpupugay sa mga pinangungunahan ng Pitāmaha (Brahmā) at sa mga Cāraṇa na nananahan sa langit.
Verse 13
पुनश्च करसंस्थोऽसौ वाडवोऽभिहितस्तया । त्वमपो भक्षयस्वेति सुरैरुक्त इमा इति
At muli, habang hawak niya sa kamay ang Vāḍava, sinabi niya rito: “Inumin mo ang mga tubig na ito,”—sapagkat gayon ang ipinag-utos sa kanya ng mga diyos.
Verse 14
एवमुक्त्वा समुद्रस्य तदा देव्या समर्प्पितः । वाडवोऽग्निः सरस्वत्या सुरादेशान्महाबलः
Pagkasabi nito, ang makapangyarihang Apoy na Vāḍava—sa pagsunod ni Sarasvatī sa utos ng mga diyos—ay ipinagkatiwala noon sa Karagatan.
Verse 15
तं समर्प्य ततस्तस्मि न्नदी भूत्वा सरस्वती । प्रविष्टा सागरं देवी नारदेश्वरमार्गतः
Matapos ipagkatiwala iyon, si Sarasvatī ay naging isang ilog; ang diyosa ay pumasok sa dagat sa pamamagitan ng landas ng Nāradeśvara.
Verse 16
दैत्यसूदनसांनिध्ये दत्त्वार्घ्यं लवणांभसि । अर्घ्येश्वरं प्रतिष्ठाप्य दैत्यसूदन पश्चिमे
Sa harap ni Daityasūdana, naghandog siya ng arghya sa maalat na tubig; at matapos itatag si Arghyeśvara, inilagay niya ito sa kanluran ni Daityasūdana.
Verse 17
ततोऽब्धिं संप्रविष्टा सा पंचस्रोता महानदी । स्वरूपेणैव सा पुण्या पुनः पुण्यतमाऽभवत्
Pagkaraan, ang dakilang ilog na dumadaloy sa limang sanga ay pumasok sa karagatan; bagama’t banal sa likas nitong anyo, doon ay lalo pa itong naging kabanal-banalan.
Verse 18
प्रभासक्षेत्रसंपर्कात्समुद्रस्य च संगमात् । सागरोऽपि समासाद्य सरस्वत्यास्तु वाडवम् । निर्धनो वै धनं प्राप्याचिन्तयत्क्व क्षिपाम्यहम्
Dahil sa pagdampi sa Prabhāsa Kṣetra at sa banal na pagtatagpo sa Karagatan, maging ang Dagat ay tumanggap ng apoy na Vāḍava ni Sarasvatī; at nagmuni-muni na parang dukhang nagkamit ng yaman: “Saan ko ito ilalagak?”
Verse 19
स तेनैव करस्थेन दीप्य मानेन सागरः । वह्निना शिखरस्थेन भाति मेरुरिवापरः
Taglay ang naglalagablab na apoy na wari’y nasa sariling palad, ang Karagatan ay nagningning—na parang isa pang Meru na may apoy sa tuktok nito.
Verse 20
तं तथाविधमालोक्य तत्र ये जलचारिणः । यादोगणास्ते मुमुचुर्दाहभीता महास्वनम्
Nang makita ang Karagatan sa gayong nakapanghihilakbot na kalagayan, ang mga nilalang-dagat doon—ang mga pangkat ng hayop sa dagat—ay nagpakawala ng malakas na alingawngaw, sa takot na masunog.
Verse 21
तं श्रुत्वा भैरवं शब्दमायातो दैत्यसूदनः । आह यादोगणान्सर्वान्मा भैष्ट सुमहाबलाः
Nang marinig ang nakapanghihilakbot na tunog na iyon, dumating si Daityasūdana at sinabi sa lahat ng pangkat ng nilalang-dagat: “Huwag kayong matakot, kayong lubhang malalakas!”
Verse 22
यस्मादनेन प्रथमा आपो भक्ष्या न तत्रगाः । प्राणिनस्तन्न भेतव्यं भवद्भिस्तु ममाज्ञया
Sapagkat dahil sa apoy na ito, ang mga tubig doon ay hindi na dapat lamunin gaya noong una. Kaya ang mga nilalang ay huwag mangamba—sa aking utos, manatili kayong walang takot.
Verse 23
एवमुक्तस्तु कृष्णेन तूष्णींभूता जलेचराः
Nang sa gayon ay masabihan ni Kṛṣṇa, ang mga naninirahan sa tubig ay napatahimik.
Verse 24
तूष्णींभूतेषु सर्वेषु जलजेषु जलेश्वरम् । प्राहाच्युतः प्रक्षिप त्वमपां मध्ये तु वाडवम्
Nang ang lahat ng nilalang sa tubig ay tumahimik, sinabi ni Acyuta sa Panginoon ng mga Tubig: “Ihagis mo ang apoy na Vaḍava sa gitna ng mga tubig.”
Verse 25
अगाधेम्भसि तेनासौ निक्षिप्तो वाडवोऽनलः । वरुणेन पिबन्नास्ते तज्जलं सुमहाबलः
Kaya ang apoy na Vaḍava ay inihagis sa di-masukat na kalaliman ng tubig; at doon, makapangyarihan ngunit napipigil, nananatili ito—sa pamamagitan ni Varuṇa, lagi nitong iniinom ang tubig na iyon.
Verse 26
तस्योच्छ्वासानिलोद्धूतं तत्तोयं सागराद्बहिः । निर्मर्यादेव युवतिरितश्चेतश्चधावति
Dahil sa hanging dulot ng pagbuga ng hininga nito, ang tubig na iyon ay naihahagis palabas ng karagatan, at nagmamadaling kumalat sa lahat ng dako na parang dalagang walang hangganan.
Verse 27
अथ काले गते देवि शुष्यत्यंबु शनैःशनैः । विदित्वा क्षीयमाणास्ता अपो जलनिधिस्ततः
Nang lumipas ang panahon, O Diyosa, ang mga tubig ay unti-unting natutuyo. Nang maunawaan na ang mga tubig na iyon ay kumakaunti, ang karagatan ay nabalisa at kinabahan.
Verse 28
आहैवं पुंडरीकाक्षमपः कुरु त्वमक्षयाः । अन्यथा सर्वनाशेन जलानां मामिहाग्रतः । भक्षयिष्यत्यसौ वह्निर्वाडवो हि जनार्द्दन
Nagsalita siya sa Panginoong may matang-lotus: “Gawin mong di-mauubos ang mga tubig. Kung hindi, sa harap ko mismo, lalamunin ako nang lubos ng apoy na Vaḍava, at magdadala ng ganap na pagkapuksa sa mga tubig, O Janārdana.”
Verse 29
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य समुद्रस्य तु भीषणम् । कृतं तदक्षयं तोयमा त्मनो भयनाशनम्
Nang marinig Niya ang nakapanghihilakbot na pananalita ng karagatan, ginawa Niya ang tubig na di-mauubos, at sa gayon ay inalis ang takot na nagbabantang sumira sa mismong pag-iral nito.
Verse 30
ज्ञात्वा सुराः सर्वमिदं विचेष्टितं कृत्यानलस्यास्य निबंधनं तथा । प्रलोभनं तोयपुरःसरा द्विषः पुपूजिरे केशवमत्र चारिणम्
Nang maunawaan ng mga diyos ang buong pangyayari—kung paanong naitalì ang mapaminsalang apoy at kung paanong naakit ang kaaway na sumulong na ang tubig ang nangunguna—sinamba nila si Keśava na kumikilos at gumagalaw sa pook na iyon.
Verse 31
एवं सरस्वती प्राप्ता प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । ब्रह्मलोकान्महादेवि सर्वपापप्रणाशिनी
Kaya nga, dumating si Sarasvatī mula sa Brahmaloka sa pinakadakilang banal na pook ng Prabhāsa, O Mahādevī—siya ang tagapuksa ng lahat ng kasalanan.
Verse 32
सोमेशाद्दक्षिणाग्नेये सागरस्य समी पतः । संस्थिता तु महादेवी वडवानलधारिणी
Sa timog-silangan ng Someśa, malapit sa karagatan, nanahan ang Dakilang Diyosa—siya na may taglay na Vaḍavānala, ang apoy sa ilalim ng dagat.
Verse 33
स्नात्वाऽग्नितीर्थे पूर्वं तां पूजयेद्विधिना नरः । दंपत्योर्भोजनं तत्र परिधानं सकञ्चु कम्
Pagkatapos munang maligo sa Agni-tīrtha, dapat sambahin ng tao ang Diyosa ayon sa wastong ritwal. Doon din ay maghandog ng pagkain para sa mag-asawa, at magbigay ng kasuotan at bodice (kāñcuka) bilang kaloob.
Verse 34
दत्त्वा ततो महादेवं पूजयेच्च कपर्द्दिनम् । इति वृत्तं पुरा देवि चाक्षुषस्यांतरेऽभवत्
Matapos maghandog, dapat sambahin ang Mahādeva—si Kaparddin, ang Panginoong may buhol-buhol na buhok. Ganito, O Diyosa, naganap ang pangyayaring ito noong unang panahon, sa Cākṣuṣa Manvantara.
Verse 35
दधीच्यन्वयजातस्य वाडवस्य महा त्मनः । अस्मिन्पुनर्महादेवि प्राप्ते वैवस्वतेंऽतरे । और्वस्तु भार्गवे वंशे समुत्पन्नो महाद्विजः
Mula sa angkan ni Dadhīci ay isinilang ang dakilang-kaloobang si Vāḍava. At muli, O Dakilang Diyosa, nang dumating ang Vaivasvata Manvantara, isinilang sa lahing Bhārgava si Aaurva, ang dakilang Brāhmaṇa.
Verse 36
संक्षिप्तोऽसौ सरस्वत्या देवमात्रा महाप्रभः । तावत्स्थास्यत्यपां गर्भे यावन्मन्वतरावधिः
Ang makapangyarihang nilalang na iyon ay pinasok at pinigil ni Sarasvatī, ang Banal na Ina. Mananatili siya sa sinapupunan ng mga tubig hanggang sa wakas ng Manvantara.
Verse 37
इति ते कथितं देवि सरस्वत्याः समुद्भवम् । श्रुतं पापहरं नृणां कीर्त्तिदं पुण्यवर्द्धनम्
Ganyan nga, O Diyosa, aking isinalaysay sa iyo ang pagkapahayag ni Sarasvatī. Kapag pinakinggan, inaalis nito ang kasalanan ng mga tao, nagkakaloob ng dangal at katanyagan, at nagpapalago ng kabanalan at kabutihang-loob.