Adhyaya 336

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गोष्पदं तीर्थमुत्तमम् । यत्र श्राद्धं नरः कृत्वा गयासप्तगुणं फलम् । लभते नात्र संदेहो यदि श्रद्धा दृढा भवेत्

Wika ni Īśvara: Pagkaraan nito, O Dakilang Diyosa, magtungo sa dakilang tīrtha na tinatawag na Goṣpada. Ang sinumang magsagawa ng śrāddha roon ay tatanggap ng pitong ulit na bunga kaysa sa Gayā—walang pag-aalinlangan—kung matatag ang pananampalataya.

Verse 2

यत्र श्राद्धं पृथुः कृत्वा पितरं पापयोनितः उद्दधार महादेवि वेनंनाम महाप्रभुम्

O Dakilang Diyosa, doon mismo si Pṛthu, matapos magsagawa ng śrāddha, ay iniligtas ang kanyang ama—ang makapangyarihang si Vena—mula sa masamang sinapupunan (kalagayang bagsak).

Verse 3

देव्युवाच । कस्मिन्स्थाने स्थितं तीर्थमुत्पत्तिस्तस्य कीदृशी । कथं स वेनराजो वा उद्धृतः पापयोनितः

Wika ng Diyosa: Saang pook naroroon ang tīrtha na iyon, at ano ang pinagmulan nito? At paano iniligtas si Haring Vena mula sa masamang sinapupunan, sa kapanganakang nahulog?

Verse 4

गयासप्तगुणं पुण्यं कथं तत्र प्रजायते । श्राद्धस्य किं विधानं तु के मंत्रास्तत्र के द्विजाः । एतन्मे कौतुकं देव यथावद्वक्तुमर्हसि

Paano nagkakabunga roon ang kabanalang pitong ulit kaysa sa Gayā? Ano ang wastong paraan ng śrāddha; aling mga mantra ang binibigkas doon, at aling mga brāhmaṇa (dvija) ang nararapat anyayahan? Ito ang aking pag-uusisa, O Panginoon—ipaliwanag Mo nang wasto ayon sa nararapat.

Verse 5

ईश्वर उवाच । इदं रहस्यं देवेशि यत्त्वया परिपृच्छितम् । अप्रकाश्यमिदं तीर्थमस्मिन्पापयुगे प्रिये

Wika ni Īśvara: “O Devī, ang lihim na iyong itinatanong—ang banal na tīrtha na ito ay hindi dapat ibunyag sa panahong makasalanan na ito, O minamahal.”

Verse 6

तथापि संप्रवक्ष्यामि तव स्नेहात्सुरेश्वरि । न पापिन इदं ब्रूयान्नैव तर्करताय वै

“Gayunman, O Reyna ng mga diyos, dahil sa aking pag-ibig sa iyo ay ipaliliwanag ko ito. Ngunit huwag itong sabihin sa makasalanan, ni sa taong lulong sa pagtatalo.”

Verse 7

न नास्तिकाय देवेशि न सुवर्णेतराय च । अस्ति देवि महासिद्धा पुण्या न्यंकुमती नदी

“O Devī, hindi ito para sa walang pananampalataya, ni para sa taong salat sa tunay na dangal. O Devī, may isang ilog na Nyanku-matī, lubhang mabisa at banal.”

Verse 8

मर्यादार्थं मयाऽनीता क्षेत्रस्यास्य महेश्वरि । संस्थिता पापशमनी पर्णादित्याच्च दक्षिणे

Upang itakda ang banal na hangganan ng sagradong pook na ito, O Maheśvarī, dinala ko siya rito. Ang ilog na pumapawi ng kasalanan ay nasa timog ng Parṇāditya.

Verse 9

नारायणगृहात्सौम्ये नातिदूरे व्यवस्थिता । तस्या मध्ये महादेवि तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

O marilag at maamo, hindi siya nalalayo sa tahanan ni Nārāyaṇa. Sa kanyang kaloob-looban, O Mahādevī, naroon ang isang tīrtha na bantog sa tatlong daigdig.

Verse 10

गोष्पदं नाम विख्यातं कोटिपापहरं नृणाम् । गोष्पदस्य समीपे तु नातिदूरे व्यवस्थितः

Ito’y tanyag sa pangalang Goṣpada, na nag-aalis ng mga kasalanan ng tao hanggang sa koṭi-koṭi. At malapit sa Goṣpada, hindi kalayuan, may isa pang naroroon na nakatindig.

Verse 11

अनन्तो नाम नागेन्द्रः स्वयंभूतो धरातले । तस्य तीर्थस्य रक्षार्थं विष्णुना सन्नियोजितः

May hari ng mga nāga na nagngangalang Ananta, na kusang nahayag sa ibabaw ng lupa. Upang bantayan ang tīrtha na iyon, siya’y itinalaga ni Viṣṇu.

Verse 12

कांक्षंति पितरः पुत्रान्नरकादतिभीरवः । गंता यो गोष्पदे पुत्रः स नस्त्राता भविष्यति । गोष्पदे च सुतं दृष्ट्वा पितॄणामुत्सवो भवेत्

Ang mga ninuno (Pitṛ), na labis na natatakot sa impiyerno, ay nananabik sa mga anak na lalaki. Ang anak na tutungo sa Goṣpada—siya ang magiging tagapagligtas namin. At sa pagkakita ng anak sa Goṣpada, ang mga Pitṛ ay magdiriwang sa galak.

Verse 13

पद्भ्यामपि जलं स्पृष्ट्वा अस्मभ्यं किं न दास्यति । अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं यो नो दद्याज्जलांजलिम् । प्रभासक्षेत्रमासाद्य गोष्पदे तीर्थ उत्तमे

Kahit sa paghipo lamang ng tubig gamit ang mga paa, ano pa ang hindi niya maihahandog sa amin—sa mga Pitṛ (mga ninuno)? Nawa’y may isa sa aming angkan na mag-aalay sa amin ng isang dakot na tubig (jalāñjali), pagdating sa Prabhāsa-kṣetra, sa Goṣpada, ang pinakadakilang tīrtha.

Verse 14

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं खड्गमांसेन यः सकृत् । श्राद्धं कुर्यात्प्रयत्नेन कालशाकेन वा पुनः

Nawa’y may isa sa aming angkan na, kahit minsan lamang, ay taimtim na magsagawa ng Śrāddha—maging sa karne ng khaḍga o sa mga gulay na kālaśāka.

Verse 15

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोष्पदे दत्तदीपकः । आकल्पकालिका दीप्तिस्तेनाऽस्माकं भविष्यति

Kung may isa sana sa aming angkan na mag-aalay kahit isang ilawan sa Goṣpada; sa gawang iyon, sisilang para sa aming lahi ang liwanag na di-naglalaho, hanggang sa wakas ng kalpa.

Verse 16

गोष्पदे चान्नशता यः पितरस्तेन पुत्रिणः । दिनमेकमपि स्थित्वा पुनात्यासप्तमं कुलम्

Ang mga Pitṛ na napalulugod sa Goṣpada sa pamamagitan ng sandaang handog na pagkain ay nagkakaloob ng supling; at sa pananatili roon kahit isang araw, nalilinis ang angkan hanggang ikapitong salinlahi.

Verse 17

पिण्डं दद्याच्च पित्रादेरात्मनोऽपि स्वयं नरः । पिण्याकेंगुदकेनापि तेन मुच्येद्वरानने

Dapat na ang tao mismo ang mag-alay ng piṇḍa para sa mga Pitṛ at mga ninuno—at maging para sa sarili rin. Kahit sa simpleng oil-cake at tubig lamang, sa gawang iyon siya’y napapalaya, O marikit ang mukha.

Verse 18

ब्रह्मज्ञानेन किं योगैर्गोग्रहे मरणेन किम् । किं कुरुक्षेत्रवासेन गोष्पदे यदि गच्छति

Ano pa ang kailangan sa kaalamang Brahman, sa mga disiplina ng yoga, sa pagkamatay sa Go-graha, o sa paninirahan sa Kurukṣetra—kung ang tao’y nakarating sa Goṣpada?

Verse 19

सकृत्तीर्थाभिगमनं सकृत्पिण्डप्रपातनम् । दुर्ल्लभं किं पुनर्नित्यमस्मिंस्तीर्थे व्यवस्थितम्

Kahit minsan lamang dumalaw sa tīrtha at minsan lamang maghandog ng piṇḍa—para sa taong palagiang nananahan sa banal na pook na ito, ano pa ang mahirap makamtan?

Verse 20

अर्द्धकोशं तु तत्तीर्थं तदर्द्धार्द्धं तु दुर्ल्लभम् । तन्मध्ये श्राद्धकृत्पुण्यं गयासप्तगुणं लभेत्

Ang tīrtha na iyon ay umaabot ng kalahating krośa; ngunit ang pinakaloob na isang-kapat ay bihirang marating. Ang pagsasagawa ng śrāddha sa pinakagitna nito’y nagkakaloob ng pitong ulit na kabutihang-loob kaysa sa Gayā.

Verse 21

श्राद्धकृद्गोष्पदे यस्तु पितॄणामनृणो हि सः । पदमध्ये विशेषेण कुलानां शतमुद्धरेत्

Sinumang magsagawa ng śrāddha sa Goṣpada ay tunay na napapawalang-utang sa mga ninuno (pitṛ). Lalo na kung sa pinakagitna ng banal na ‘pada’ ito gawin, naiaangat niya ang sandaang angkan.

Verse 22

गृहाच्चलितमात्रस्य गोष्पदे गमनं प्रति । स्वर्गारोहणसोपानं पितॄणां तु पदेपदे

Para sa taong umalis pa lamang sa tahanan upang magtungo sa Goṣpada, bawat hakbang ay nagiging hagdan para sa pag-akyat ng mga ninuno sa langit.

Verse 23

पायसेनैव मधुना सक्तुना पिष्टकेन च । चरुणा तंदुलाद्यैर्वा पिंडदानं विधीयते

Ang pag-aalay ng piṇḍa ay itinakda na gawin gamit ang pāyasa (matamis na lugaw na may gatas), pulot, inihaw na harina, mga keyk, caru (nilutong handog sa ritwal), o bigas at iba pang butil.

Verse 24

गोप्रचारे तु यः पिण्डा ञ्छमीपत्रप्रमाणतः । कन्दमूलफलाद्यैर्वा दत्त्वा स्वर्गं नयेत्पितॄन्

Ngunit sa pastulan ng mga baka, sinumang maghandog ng mga piṇḍa na kasinlaki ng dahon ng śamī—maging mula sa mga bumbong, ugat, prutas, at iba pa—ay nag-aakay sa mga ninuno tungo sa langit.

Verse 25

गोष्पदे पिण्डदानेन यत्फलं लभते नरः । न तच्छक्यं मया वक्तुं कल्पकोटिशतैरपि

Ang bunga ng kabutihang natatamo ng tao sa pag-aalay ng piṇḍa sa Goṣpada ay di ko kayang ilarawan, kahit sa daan-daang koti ng mga kalpa man.

Verse 26

अथातः संप्रवक्ष्यामि सम्यग्यात्राविधिं शुभम् । यात्राविधानं च तथा सम्यक्छ्रद्धान्विता शृणु

Ngayon, ipaliliwanag ko nang wasto ang mapalad at tamang paraan ng yātrā (paglalakbay-pananampalataya). Makinig nang may matatag na pananampalataya sa mga tuntunin at pamamaraan ng yātrā rin.

Verse 27

यदि तीर्थं नरो गच्छेद्गयाश्राद्धफलेप्सया । तथाविधविधानेन यात्रा कुर्याद्विचक्षणः

Kung ang isang tao ay pumunta sa tīrtha upang hangarin ang bunga ng Gayā-śrāddha, ang may pag-unawa ay dapat magsagawa ng yātrā ayon sa mismong itinakdang tuntunin.

Verse 28

ब्रह्मचारी शुचिर्भूत्वा हस्तपादेषु संयतः । श्रद्धावानास्तिको भावी गच्छेत्तीर्थं ततः सुधीः

Kapag naging brahmacari at dalisay, pinipigil ang kilos ng kamay at paa, may pananampalataya, naniniwala sa Diyos, at may mabuting hangarin—ang marunong ay dapat tumungo sa banal na tīrtha.

Verse 29

न नास्तिकस्य संसर्गं तस्मिंस्तीर्थे नरश्चरेत् । सर्वोपस्करसंयुक्तः श्राद्धार्ह द्रव्यसंयुतः । गच्छेत्तीर्थं साधुसंगी गयां मनसि मानयन्

Sa tīrtha na iyon, huwag makisama ang tao sa walang pananampalataya. Taglay ang lahat ng kailangan at mga handog na nararapat sa śrāddha, pumaroon siya sa banal na pook kasama ng mga banal na tao, at igalang ang Gayā sa puso.

Verse 30

एवं यस्तु द्विजो गच्छेत्प्रतिग्रहविवर्जितः । पदेपदेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्य संशयम्

Kaya nito, ang dvija (dalawang ulit na isinilang) na naglalakbay-dambana nang hindi tumatanggap ng kaloob ay nakakamit sa bawat hakbang ang bunga ng sakripisyong Aśvamedha—walang alinlangan.

Verse 31

तत्र स्नात्वा न्यंकुमत्यां सिद्धये पितृमुक्तये । स्नात्वाथ तर्प्पणं कुर्याद्देवादीनां यथाविधि

Doon, matapos maligo sa Nyaṅkumatī para sa espirituwal na katuparan at sa paglaya ng mga ninuno, pagkaligo ay gawin ang tarpaṇa para sa mga deva at iba pa ayon sa tuntunin.

Verse 32

ब्रह्मादिस्तंबपर्यंता देवर्षि मनुमानवाः । तृप्यन्तु पितरः सर्वे मातृमातामहादयः

Mula kay Brahmā hanggang sa damo at mga halaman; ang mga deva, mga rishi, mga Manu at mga tao—nawa’y masiyahan ang lahat ng Pitṛ: ang mga ninunong panig ng ina, ang mga lolo sa ina, at iba pa.

Verse 33

एवं संतर्प्य विधिना कृत्वा होमादिकं नरः । श्राद्धं सपिण्डकं कुर्यात्स्वतंत्रोक्तविधानतः

Sa gayon, matapos mapagbigay-kasiyahan (sa mga tatanggap) ayon sa tuntunin at maisagawa ang homa at mga kaugnay na ritwal, nararapat na isagawa ng tao ang śrāddha kasama ang sapiṇḍīkaraṇa, ayon sa paraang itinuro ng kinikilalang tradisyon.

Verse 34

आमन्त्र्य ब्राह्मणांस्तत्र शास्त्रजान्दोषवर्जितान् । एवं कृतोपचारस्तु इमं मन्त्रमुदीरयेत्

Matapos magalang na anyayahan doon ang mga Brahmin—dalubhasa sa mga śāstra at walang kapintasan—at matapos ialay ang nararapat na paggalang at pag-aasikaso, saka niya bigkasin ang mantrang ito.

Verse 35

कव्यवाडनलः सोमो यमश्चैवार्यमा तथा । अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपाः पितृदेवताः । आगच्छन्तु महाभागा युष्माभी रक्षिता स्त्विह

Nawa’y dumating dito sina Kavyavāḍānala, Soma, Yama at Aryamā, gayundin ang mga Agniṣvātta, Barhiṣad at Somapā—ang mga banal na Pitṛ. Halina kayo, O mga pinagpala; dito nawa’y kami’y inyong pag-ingatan at ipagtanggol.

Verse 36

मदीयाः पितरो ये च कुले जाताः सनाभयः । तेषां पिण्डप्रदाताऽहमागतोऽस्मिन्पितामहाः

O mga pitāmaha, mga ninunong lolo! Sa aking mga ninuno na isinilang sa angkang ito, mga kamag-anak na iisang lahi, ako’y dumating dito bilang tagapaghandog ng piṇḍa, ang mga bilog na kaning pang-śrāddha.

Verse 37

एवमुक्त्वा महादेवि इमं मन्त्रमुदीरयेत्

Pagkasabi nito, O Mahādevī, saka niya dapat bigkasin ang mantrang ito.

Verse 38

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । माता पितामही चैव तथैव प्रपितामही

Ama, lolo, at lolo-sa-tuhod; gayundin ina, lola, at lola-sa-tuhod—

Verse 39

मातामहः प्रमाता च तथा वृद्धप्रमातृकः । तेषां पिंडो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम्

Lolo sa ina, lolo-sa-tuhod sa ina, at ang nakatatandang ninuno pa roon—nawa’y ang piṇḍa na inihandog ko sa kanila ay maging di-nasisira, di-nauubos, at manatiling matibay na sandigan.

Verse 40

ॐ नमो भानवे भर्त्रेऽब्जभौमसोमरू पिणे । एवं नत्वाऽर्चयित्वा तु इमां स्तुतिमथो पठेत्

Om—pagpupugay kay Bhānu, ang Panginoon, na ang anyo’y siya ring Isinilang sa Loto, si Bhūma at si Soma. Pagkaraang yumuk at sumamba, saka bigkasin ang himnong ito.

Verse 41

तत्र गोष्पदसामीप्ये चरुणा सुशृतेन च । पितॄणामनाथानां च मंत्रैः पिंडांश्च निर्वपेत्

Doon, malapit sa banal na pook na Goṣpada, gamit ang caru na mahusay ang pagkakaluto, sa pamamagitan ng mga mantra ay ilagak ang mga piṇḍa-handog, maging para sa mga Pitṛ na walang sumasandig at walang nag-aalaga.

Verse 42

अस्मत्कुले मृता ये च गतिर्येषां न विद्यते । रौरवे चांधतामिस्रे कालसूत्रे च ये गताः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

Para sa mga yumao sa aming angkan na walang nalalamang hantungan o kanlungan—yaong napunta sa Raurava, Andhatāmisra, o Kālasūtra—upang sila’y maiahon at mapalaya, inihahandog ko ang piṇḍang ito.

Verse 43

अनेकयातनासंस्थाः प्रेतलोकेषु ये गताः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

Para sa mga napunta sa mga daigdig ng mga preta at nananatili sa sari-saring pagdurusa—upang sila’y mailigtas, inihahandog ko ang piṇḍa na ito.

Verse 44

पशुयोनिगता ये च ये च कीटसरी सृपाः । अथवा वृक्षयोनिस्थास्तेभ्यः पिंडं ददाम्यहम्

At para sa mga pumasok sa sinapupunan ng mga hayop, at sa mga naging insekto, gumagapang na nilalang o reptilya—maging yaong nananahan sa pagsilang bilang mga puno—para sa kanila inihahandog ko ang piṇḍa na ito.

Verse 45

असंख्या यातनासंस्था ये नीता यमशासकैः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

Para sa mga dinala ng mga tagapagpatupad ni Yama sa di-mabilang na tahanan ng pagdurusa—upang sila’y mailigtas, inihahandog ko ang piṇḍa na ito.

Verse 46

येऽबांधवा बांधवा ये येऽन्यजन्मनि बांधवाः । ते सर्वे तृप्तिमायांतु पिंडेनानेन सर्वदा

Nawa’y ang lahat—yaong hindi ko kamag-anak, yaong kamag-anak ko, at yaong naging kamag-anak sa ibang kapanganakan—ay magtamo ng walang-humpay na kasiyahan sa pamamagitan ng piṇḍang ito magpakailanman.

Verse 47

ये केचित्प्रेतरूपेण वर्त्तंते पितरो मम । ते सर्वे तृप्तिमायांतु पिंडेनानेन सर्वदा

Anuman sa aking mga ninuno na namamalagi sa anyong preta—nawa’y silang lahat, sa pamamagitan ng handog na piṇḍang ito, ay laging magtamo ng kasiyahan.

Verse 48

दिव्यांतरिक्षभूमिस्थपितरो बांधवादयः । मृताश्चासंस्कृता ये च तेषां पिंडोस्तु मुक्तये

Nawa’y ang banal na piṇḍa na ito ay maging para sa kaligtasan ng mga ninuno at kamag-anak na nananahan sa kalangitan, sa gitnang himpapawid, o sa lupa—at pati ng mga namatay na walang ganap na ritwal.

Verse 49

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च । गुरुश्वशुरबंधूनां ये चान्ये बांधवा मृताः

Yaong mga namatay sa angkan ng aking ama at gayundin sa angkan ng aking ina; at yaong mga yumao sa hanay ng aking mga guro, mga biyenan, at iba pang kamag-anak—

Verse 50

ये मे कुले लुप्तपिंडाः पुत्रदारविवर्जिताः । क्रियालोपगता ये च जात्यंधाः पंगवस्तथा

Yaong nasa aking angkan na naputol ang pag-aalay ng piṇḍa—yaong walang anak na lalaki at walang asawa; yaong napabayaan ang mga ritwal; at yaong bulag mula pagkasilang o gayundin ay pilay—

Verse 51

विरूपा आमगर्भा येऽज्ञाता ज्ञाताः कुले मम । तेषां पिंडो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम्

Maging yaong may kapansanan sa anyo, o yaong namatay bilang di-pa-nabubuong sanggol sa sinapupunan; maging di-kilala o kilala sa aking angkan—inihandog ko para sa kanila ang piṇḍa na ito; nawa’y maging walang-mauubos na sandigan.

Verse 52

प्रेतत्वात्पितरो मुक्ता भवंतु मम शाश्वतम् । यत्किंचिन्मधुसमिश्रं गोक्षीरं घृतपायसम्

Nawa’y mapalaya magpakailanman ang aking mga ninuno mula sa kalagayang preta. Anumang handog na hinaluan ng pulot—gatas ng baka at kaning niluto sa ghee—

Verse 53

अक्षय्यमुपतिष्ठेत्त्वत्त्वस्मिंस्तीर्थे तु गोष्पदे । स्वाध्यायं श्रावयेत्तत्र पुराणान्यखिलान्यपि

Nawa’y manatili para sa iyo rito ang di-nauubos na bunga ng kabanalan, sa tīrtha na tinatawag na Goṣpada. Doon ay dapat iparinig ang pagbigkas ng svādhyāya, at gayundin ang lahat ng Purāṇa.

Verse 54

ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणां स्तवानि विविधानि च । ऐंद्राणि सोमसूक्तानि पावमानीश्च शक्तितः

At iba’t ibang himno ng papuri para kina Brahmā, Viṣṇu, Arka (Araw), at Rudra; kasama ang mga himno kay Indra, ang mga Soma-sūkta, at ang mga Pāvamānī na panlinis, ayon sa sariling kakayahan.

Verse 55

बृहद्रथंतरं तद्वज्ज्येष्ठसाम सरौरवम् । तथैव शांतिकाध्यायं मधुब्राह्मणमेव च

Gayundin, dapat bigkasin ang Bṛhadrathantara, ang Jyeṣṭha-sāman, at ang Saraurava; at bigkasin din ang kabanata ng Śānti para sa pagpapayapa, at ang Madhu Brāhmaṇa rin.

Verse 56

मंडलं ब्राह्मणं तत्र प्रीतकारि च यत्पुनः । विप्राणामात्मनश्चैव तत्सर्वं समुदीरयेत्

Doon ay dapat ding bigkasin nang wasto ang Maṇḍala at ang mga talatang Brāhmaṇa; at anumang iba pa na nakalulugod—para sa mga brāhmaṇa at para sa sarili—ay dapat sambitin ang lahat ng iyon.

Verse 57

एवं न्यंकुमतीमध्ये गोष्पदे तीर्थ उत्तमे । दत्त्वा पिंडांश्च विधिवत्पुनर्मंत्रमिमं पठेत्

Kaya nito, sa gitna ng Nyaṅkumatī, sa Goṣpada—ang dakilang tīrtha—pagkaraang maghandog ng mga piṇḍa ayon sa tuntunin, dapat muling bigkasin ang mantrang ito.

Verse 58

साक्षिणः संतु मे देवा ब्रह्माद्या ऋषिपुंगवाः । मयेदं तीर्थमासाद्य पितॄणां निष्कृतिः कृता

Nawa’y maging mga saksi ko ang mga diyos—si Brahmā at ang iba pa—at ang mga pinakadakilang rishi: pagdating ko sa tīrtha na ito, naisagawa ko ang pagtubos at pagpapalaya na nararapat para sa aking mga ninuno.

Verse 59

आगतोऽस्मि इदं तीर्थं पितृकार्ये सुरोत्तमाः । भवंतु साक्षिणः सर्वे मुक्तश्चाहमृणत्रयात्

O pinakamainam sa mga diyos, dumating ako sa tīrtha na ito para sa ritwal para sa mga ninuno. Nawa’y maging mga saksi kayong lahat, at nawa’y mapalaya ako mula sa tatlong utang (ṛṇa-traya).

Verse 60

एवं प्रदक्षिणीकृत्य गोष्पदं तीर्थमुत्तमम् । विप्रेभ्यो दक्षिणां दत्त्वा नद्यां पिंडान्विसर्जयेत्

Pagkaraang magsagawa ng pradakṣiṇā sa paligid ng Goṣpada, ang dakilang tīrtha, at makapagbigay ng dakṣiṇā sa mga Brāhmaṇa, dapat ihulog sa ilog ang mga piṇḍa.

Verse 61

गोदानं तत्र देयं तु तद्वत्कृष्णाजिनं प्रिये । अष्टकासु च वृद्धौ च गयायां मृतवासरे

Doon, tunay na dapat maghandog ng kaloob na isang baka; at gayundin, o minamahal, maghandog ng balat ng itim na antelope (kṛṣṇājina): sa mga araw ng Aṣṭakā, sa mga pagkakataon ng vṛddhi (pag-unlad), at sa Gayā sa araw ng anibersaryo ng pagpanaw.

Verse 62

अत्र मातुः पृथक्छ्राद्धमन्यत्र पतिना सह । वृद्धिश्राद्धे तु मात्रादि गयायां पितृपूर्वकम्

Dito, ang śrāddha para sa ina ay isinasagawa nang hiwalay; sa ibang lugar, ginagawa ito kasama ang asawa. Ngunit sa vṛddhi-śrāddha, nararapat magsimula sa ina at sa mga kamag-anak sa panig ng ina; samantalang sa Gayā, dapat unahin ang linya ng ama.

Verse 63

गयावदत्रैव पुनः श्राद्धं कार्यं नरोत्तमैः । तस्माद्गुप्तगया प्रोक्ता इयं सा विष्णुना स्वयम्

Gaya rin ang tulad nito: dito man ay nararapat muling isagawa ng pinakamahuhusay na tao ang śrāddha. Kaya ang pook na ito’y tinawag mismo ni Viṣṇu na “Nakatagong Gayā” (Guptagayā).

Verse 64

गंधदानेन गंधाप्तिः सौभाग्यं पुष्पदानतः । धूपदानेन राज्याप्तिर्दीप्तिर्दीपप्रदानतः

Sa pag-aalay ng pabango, nakakamit ang bango (pino at kaaya-aya); sa pag-aalay ng mga bulaklak, nakakamit ang magandang kapalaran. Sa pag-aalay ng insenso, nakakamit ang paghahari; at sa pag-aalay ng mga ilawan, nakakamit ang ningning na liwanag.

Verse 65

ध्वजदानात्पापहानिर्यात्राकृद्ब्रह्मलोकभाक् । श्राद्धपिंडप्रदो लोके विष्णुर्नेष्यति वै पितॄन्

Sa pag-aalay ng bandila (dhvaja), napapawi ang mga kasalanan; ang manlalakbay-pananampalataya ay nakakamit ang daigdig ni Brahmā. At ang nag-aalay ng mga piṇḍa sa śrāddha sa banal na lupain na ito—si Viṣṇu mismo ang tunay na umaakay sa mga ninuno niya sa mapalad na landas.

Verse 66

एकं यो भोजयेत्तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । गोप्रचारे महातीर्थे कोटिर्भवतिभोजिता

Sinumang magpakain doon kahit isang Brāhmaṇa—yaong matatag sa mga papuring panata—sa dakilang tīrtha na tinatawag na Gopracāra, ay parang nakapagpakain na ng isang koṭi (sampung milyon).

Verse 67

इति संक्षेपतः प्रोक्तस्तत्र श्राद्धविधिस्तव । अथ ते कथयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्

Sa gayon, sa maikling sabi ay naipaliwanag sa iyo ang paraan ng śrāddha roon. Ngayon ay isasalaysay ko sa iyo ang isang sinaunang banal na kasaysayan (itihāsa).

Verse 68

वेनस्य राज्ञश्चरितं पृथोश्चैव महात्मनः । यथा तत्राभवन्मुक्तिस्तस्य चांडालयोनितः । तत्सर्वं शृणु देवेशि सम्यक्छ्रद्धासमान्विता

O Ginang ng Panginoon, pakinggan nang buo, taglay ang matatag na pananampalataya: ang mga gawa ni Haring Vena at ng dakilang-loob na Pṛthu—kung paanong doon ay dumating sa kanya ang mokṣa, bagaman siya’y isinilang mula sa sinapupunan ng isang cāṇḍāla.

Verse 69

पिशुनाय न पापाय नाशिष्यायाहिताय च । कथनीयमिदं पुण्यं नाव्रताय कथंचन

Ang aral na ito na may dakilang bisa ay hindi dapat sabihin sa mapanirang-dila, sa makasalanan, sa hindi alagad at may masamang hangarin; at kailanman ay huwag itong ipahayag sa walang panata (walang disiplina).

Verse 70

स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धन्यं वेदेन संमितम् । रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं शृणुयाद्योऽनसूयकः

Ang aral na ito’y nag-aakay sa langit, nagbibigay ng dangal, nagpapahaba ng buhay, at nagdudulot ng pagpapala—na nasusukat ayon sa Veda. Ito’y lihim na ipinahayag ng mga ṛṣi; ang walang inggit ang nararapat makinig dito.

Verse 71

यश्चैनं श्रावयेन्मर्त्यः पृथो र्वैन्यस्य संभवम् । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा न स शोचेत्कृताऽकृते

At ang sinumang tao na nagpapabigkas ng salaysay ng kapanganakan ni Pṛthu Vainya—pagkaraang yumuk at magbigay-galang sa mga Brāhmaṇa—siya’y hindi nagdadalamhati sa nagawa o sa hindi nagawa.

Verse 72

गोप्ता धर्मस्य राजाऽसौ बभौ चात्रिसमप्रभः । अत्रिवंशसमुत्पन्नो ह्यंगो नाम प्रजापतिः

Ang haring iyon ay naging tagapangalaga ng dharma at nagningning na tulad ni Atri. Mula sa angkan ni Atri ay sumilang ang Prajāpati na nagngangalang Aṅga.

Verse 73

तस्य पुत्रोऽभवेद्वेनो नात्यर्थं धार्मिकस्तथा । जातो मृत्युसुतायां वै सुनीथायां प्रजापतिः

Ang kaniyang anak ay si Vena, na hindi lubhang matuwid sa dharma. Ang Prajāpati na iyon ay isinilang kay Sunīthā, anak na babae ni Mṛtyu (Panginoon ng Kamatayan).

Verse 74

समातामह दोषेण तेन कालात्मकाननः । स धर्मं पृष्ठतः कृत्वा पापबुद्धिरजायत

Dahil sa kasalanang minana mula sa lolo sa ina, ang kaniyang mukha ay nagtaglay ng anyo ng Kamatayan at Panahon. Itinaboy niya ang dharma at sumibol ang isip na makasalanan.

Verse 75

स्थितिमुत्थापयामास धर्मोपेतां सनातनीम् । वेदशास्त्राण्यतिक्रम्य ह्यधर्म निरतोऽभवत्

Binaligtad niya ang sinaunang kaayusang may dharma. Nilabag niya ang mga Veda at mga śāstra, at naging masugid sa adharma.

Verse 76

निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रशासति । डिंडिमं घोषयामास स राजा विषये स्वके

Sa kaniyang paghahari, ang mga tao’y nawalan ng pag-aaral ng Veda at ng sigaw na “vaṣaṭ” sa paghahandog. Ipinatambol ng haring iyon ang pagpapahayag sa buong kaniyang nasasakupan.

Verse 77

न दातव्यं न यष्टव्यं मयि राज्यं प्रशासति । आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते

“Walang dapat ipamigay na dāna, walang dapat isagawang yajña habang ako ang naghahari”—ganyan ang malupit na panatang iyon, ginawa nang papalapit na ang kapahamakan.

Verse 78

अहमीड्यश्च पूज्यश्च सर्वयज्ञैर्द्विजोत्तमैः । मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि

“Ako lamang ang dapat purihin at sambahin ng pinakamahuhusay na mga dwija sa pamamagitan ng bawat yajña; ang mga yajña ay dapat itatag para sa akin, at ang mga handog na iniaalay sa apoy ay dapat iukol sa akin”—gayong pahayag pa ang kanyang binigkas.

Verse 79

तमतिक्रांतमर्यादं प्रजापीडनतत्परम् । ऊचुर्महर्षयः क्रुद्धा मरीचिप्रमुखास्तदा

Pagkaraan, ang mga dakilang rishi—nagngangalit—na pinangungunahan ni Marīci ay nagsalita sa kanya, yaong lumampas sa lahat ng hangganan at nakatuon sa pagpapahirap sa mga tao.

Verse 80

माऽधर्मं वेन कार्षीस्त्वं नैष धर्मः सनातनः । अत्रेर्वंशे प्रसूतोऽसि प्रजापतिरसंशयम्

“Huwag kang gumawa ng adharma, O Vena—hindi ito ang walang hanggang dharma (sanātana-dharma). Ipinanganak ka sa angkan ni Atri; ikaw ay isang Prajāpati, walang alinlangan.”

Verse 81

पालयिष्ये प्रजाश्चेति पूर्वं ते समयः कृतः । तांस्तथावादिनः सर्वान्ब्रह्मर्षीनब्रवीत्तदा

“Aking poprotektahan ang mga nasasakupan”—ito ang dating kasunduang ginawa mo. Pagkaraan, nagsalita siya sa lahat ng Brahmarṣi na nagsabi ng gayon.

Verse 82

वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिरिदं वचनकोविदः । स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया

Si Vena—bagaman hangal ngunit bihasa sa pananalita—ay tumawa at nagsabi: “Sino pa ang tagapaglikha ng dharma? At kanino ba ako dapat makinig?”

Verse 83

वीर्यश्रुततपःसत्यैर्मयान्यः कः समो भुवि । मदात्मानो न नूनं मां यूयं जानीथ तत्त्वतः

Sa tapang, karunungan, pag-aayuno, at katotohanan—sino sa daigdig ang kapantay ko? Tunay na hindi ninyo ako nakikilala ayon sa tunay na diwa, sapagkat ang inyong isip ay hindi nakaayon sa aking isip.

Verse 84

प्रभवं सर्वलोकानां धर्माणां च विशेषतः । इत्थं देहेन पृथिवीं भावेन यजनेन च

Ako ang pinagmulan ng lahat ng daigdig, at lalo na ng mga dharma. Kaya sa pamamagitan ng aking sariling katauhan, ng aking kalooban, at ng pagsamba, aking itinataguyod ang lupa.

Verse 85

सृजेयं च ग्रसेयं च नात्र कार्या विचारणा । यदा न शक्यते स्तंभान्मत्तश्चैव विमोहितः

Kaya kong lumikha at kaya kong lumamon—hindi na kailangan ng pagninilay rito. Kapag hindi ako mapipigil o mapipigilan, nalalasing ako sa kapangyarihan at lubos na nalulugmok sa kamangmangan.

Verse 86

अनुनेतुं नृपो वेनस्तत्र क्रुद्धा महर्षयः । आथर्वणेन मंत्रेण हत्वा तं ते महाबलम्

Doon, ang mga dakilang rishi, nagngitngit (sa kanya), ay nagsikap na ituwid ang isip ni Haring Vena; at sa pamamagitan ng mantrang Atharvan, kanilang ibinagsak ang makapangyarihang iyon.

Verse 87

ततोऽस्य वामबाहुं ते ममंथुर्भृशकोपिताः । तस्माच्च मथ्यमानाद्वै जज्ञे पूर्वमिति श्रुतिः

Pagkaraan, sa matinding poot, kanilang inikid at inihalo ang kaliwang bisig niya; at ayon sa salaysay ng tradisyon, mula sa paghahalo roon ay unang sumilang ang isang nilalang.

Verse 88

ह्रस्वोऽतिमात्रः पुरुषः कृष्णश्चापि तदा प्रिये । स भीतः प्राञ्जलिश्चैव तस्थिवान्संमुखे प्रिये

Pagkaraan, mahal ko, may isang lalaking lumitaw—mababa ang tindig, labis ang kapangitan ng anyo, at maitim ang kulay. Sa takot, siya’y tumindig na magkapatong ang mga palad sa paggalang, nakaharap sa kanila.

Verse 89

तमात्तं विह्वलं दृष्ट्वा निषीदेत्यब्रुवन्किल । निषादो वंशकर्ता वै तेनाभूत्पृथुविक्रमः

Nang makita nilang siya’y takot at nanginginig, sinabi nila, “Umupo ka,” ayon sa salaysay. Kaya siya’y nakilala bilang Niṣāda, tagapagtatag ng isang angkan; at mula roon ay sumilang ang matapang na Pṛthu.

Verse 90

धीवरानसृजच्चापि वेनपापसमुद्भवान् । ये चान्ये विन्ध्यनिलयास्तथा वै तुंबराः खसाः

Nagluwal din siya ng mga mangingisda (Dhīvara), na isinilang mula sa kasalanan ni Vena; at iba pang mga bayan—yaong naninirahan sa lupain ng Vindhya, gayundin ang mga Tumbara at mga Khasa.

Verse 91

अधर्मे रुचयश्चापि वर्द्धिता वेनपापजाः । पुनर्महर्षयस्तेथ पाणिं वेनस्य दक्षिणम्

At ang pagkahilig sa adharma ay lalo pang lumaganap, na isinilang mula sa kasalanan ni Vena. Pagkaraan, ang mga dakilang rishi roon ay muling tumuon sa kanang kamay ni Vena.

Verse 92

अरणीमिव संरब्धा ममंथुर्जात मन्यवः । पृथुस्तस्मात्समुत्पन्नः कराज्ज्वलनसंनिभः

Gaya ng pag-ikot sa arani upang magpaalab ng apoy, inikot nila iyon nang buong sigasig, nag-aalab ang poot. Mula roon ay sumilang si Pṛthu—tila nagliliyab na apoy—mula sa kamay.

Verse 93

पृथोः करतलाच्चापि यस्माजातस्ततः पृथुः । दीप्यमानश्च वपुषा साक्षादग्निरिव ज्वलन्

Sapagkat siya’y isinilang mula sa palad (karatala), kaya siya tinawag na Pṛthu; at ang kanyang katawan ay nagningning, naglalagablab na wari’y si Agni mismo.

Verse 94

धनुराजगवं गृह्य शरांश्चाशीविषोपमान् । खङ्गं च रक्षन्रक्षार्थं कवचं च महाप्रभम्

Kinuha niya ang busog na Ājagava at ang mga palasong tulad ng makamandag na ahas; at may tabak din para sa pag-iingat, at suot ang maringal na baluting lubhang maningning.

Verse 95

तस्मिञ्जातेऽथ भूतानि संप्रहृष्टानि सर्वशः । संबभूवुर्महादेवि वेनश्च त्रिदिवं गतः

Nang siya’y ipanganak, O Mahādevī, ang lahat ng nilalang sa bawat dako ay napuspos ng galak; at si Vena man ay lumisan patungo sa daigdig ng langit.

Verse 96

ततो नद्यः समुद्राश्च रत्नान्यादाय सर्वशः । अभिषेकाय ते सर्वे राजानमुपतस्थिरे

Pagkaraan, ang mga ilog at mga karagatan, na may dalang mga hiyas mula sa lahat ng dako, ay pawang lumapit upang dumalo sa abhiṣeka, ang banal na paghirang sa hari.

Verse 97

पितामहश्च भगवानृषिभिश्च सहामरैः । स्थावराणि च भूतानि जंगमानि च सर्वशः

Dumating din ang Mapalad na Pitāmaha (Brahmā), kasama ang mga ṛṣi at mga diyos; at ang lahat ng nilalang—maging yaong di-gumagalaw at yaong gumagalaw—ay nagtipon mula sa bawat panig.

Verse 98

समागम्य तदा वैन्यमभ्यषिंचन्नराधि पम् । सोऽभिषिक्तो महातेजा देवैरंगिरसादिभिः

Nang sila’y magtipon, pinahiran at isinagawa ang banal na abhiṣeka kay Vainya bilang panginoon ng mga tao. Sa gayong pagkakatalaga, ang makapangyarihan at maningning na iyon ay itinindig ng mga diyos—pinangungunahan ni Aṅgiras at ng iba pa.

Verse 99

अधिराज्ये महाभागः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् । पित्रा न रंजिताश्चास्य प्रजा वैन्येन रंजिताः

Sa paghahari, si Pṛthu Vainya—mapalad at magiting—ay nagningning sa kapangyarihan. Ang mga nasasakupan na hindi napasaya ng kanyang ama ay sa ilalim ni Vainya ay tunay na nalugod at nasiyahan.

Verse 100

ततो राजेति नामास्य अनुरागादजायत । आपः स्तस्तंभिरे चास्य समुद्रमभियास्यतः

Pagkaraan, dahil sa pag-ibig at paggalang, sumibol para sa kanya ang pangalang “Rājā” (Hari). At nang siya’y sumulong patungo sa karagatan, ang mga tubig mismo ay tumigil sa harap niya.

Verse 101

पर्वताश्चापि शीर्यंते ध्वजसंगोऽपि नाऽभवत् । अकृष्टपच्या पृथिवी सिध्यंत्यन्नानि चिंतया । सर्वकामदुघा गावः पुटकेपुटके मधु

Maging ang mga bundok ay sumuko at nagkadurug-durog; ni ang kanyang watawat ay walang naging hadlang. Ang lupa’y naging “di man araruhin ay mabunga”: ang pagkain ay nakukuha sa pag-iisip lamang. Ang mga baka’y naging tagapagkaloob ng lahat ng ninanais, at ang pulot ay nasa bawat munting sisidlan.

Verse 102

तस्मिन्नेव तदा काले पुन र्जज्ञेऽथ मागधः । सामगेषु च गायत्सु स्रुग्भांडाद्वैश्वदेविकात्

Sa mismong panahong iyon, muling isinilang ang Māgadha; habang umaawit ang mga tagapag-awit ng Sāma, siya’y lumitaw mula sa sisidlang sandok (sruk-bhāṇḍa) na ginagamit sa handog na Vaiśvadeva.

Verse 103

सामगेषु समुत्पन्नस्तस्मान्मगध उच्यते । ऐंद्रेण हविषा चापि हविः पृक्तं बृहस्पतिः

Sapagkat siya’y lumitaw sa gitna ng mga umaawit ng Sāma, kaya siya’y tinawag na “Magadha.” At si Bṛhaspati rin ay hinalo ang handog na havis sa alay para kay Indra.

Verse 104

यदा जुहाव चेंद्राय ततस्ततो व्यजायत । प्रमादस्तत्र संजज्ञे प्रायश्चित्तं च कर्मसु

Nang siya’y maghandog sa apoy para kay Indra, mula sa gawang iyon ay sumibol ang isang pagkukulang; kaya sa mga gawaing ritwal ay lumitaw ang prāyaścitta, ang mga ritong pampagbayad-sala.

Verse 105

शेषहव्येन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः । अधरोत्तरस्वारेण जज्ञे तद्वर्णवैकृतम्

Nang ang handog ng guro ay nahalo sa natitirang alay at napanaig ito laban sa kanya, sumibol ang pagbaluktot ng tunog—mula sa mababa at mataas na pagbigkas—kaya nagbago ang mga pantig at anyong ponetiko.

Verse 106

यज्ञस्तस्यां समभवद्ब्राह्मण्यां क्षत्रयोनितः । ततः पूर्वेण साधर्म्यात्तुल्यधर्माः प्रकीर्त्तिताः

Sa angkang Brāhmaṇa na iyon ay lumitaw si Yajña, na isinilang mula sa lahing Kṣatriya. At dahil sa ugnayang nagmula pa noon at sa pagkakatulad ng likas na katangian, sila’y ipinahahayag na may magkakatulad na tungkulin ng dharma.

Verse 107

मध्यमो ह्येष तत्त्वस्य धर्मः क्षत्रोपजीवनम् । रथनागाश्वचरितं जघन्यं च चिकित्सितम्

Ito ang sinasabing katamtamang tungkulin ayon sa diwa: kabuhayang Kṣatriya—pakikitungo sa karwahe, elepante, at kabayo; at ang pinakamababang hanapbuhay ay itinuturing na ang pagsasagawa ng panggagamot.

Verse 108

पृथोः कथार्थं तौ तत्र समा हूतौ महर्षिभिः । तावूचुर्मुनयः सर्वे स्तूयतामिति पार्थिवः

Upang isalaysay ang mga gawa ni Pṛthu, ang dalawang iyon ay sabay na ipinatawag doon ng mga dakilang rishi; at sinabi ng lahat ng mga muni: “Purihin ang hari.”

Verse 109

कर्मभिश्चानुरूपो हि यतोयं पृथिवीपतिः । तानूचतुस्तदा सर्वानृषींश्च सूतमागधौ

“Sapagkat ang panginoon ng daigdig na ito ay tunay na kaayon ng kanyang mga gawa.” Kaya noon, ang Sūta at ang Māgadha ay nagsalita sa lahat ng mga rishi.

Verse 110

आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयाव स्वकर्मभिः । न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यश

“Sa pamamagitan ng aming sariling dharma at tungkulin, pinasasaya namin ang mga deva at ang mga rishi. Ngunit hindi namin ganap na nalalaman ang kanyang mga gawa, ni ang kanyang mga tanda at katanyagan sa gayong sukat.”

Verse 111

स्तोत्रं येनास्य संकुर्वो राज्ञस्तेजस्विनो द्विजाः । ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु भविष्यैः स्तूयतामिति

“O mga dvija, sa anong himno namin bubuuin ang papuri para sa maningning na haring ito?” Kaya ang dalawang iyon ay inatasan ng mga rishi na may tagubilin: “Purihin siya para sa mga panahong darating.”

Verse 112

यानि कर्माणि कृतवान्पृथुः पश्चान्महाबलः । तानि गीतानि बद्धानि स्तुवद्भिः सूतमागधैः

Anumang mga gawa na ginawa ni Pṛthu na makapangyarihan pagkatapos noon—ang mga iyon ay inawit at inihanay sa mga taludtod ng mga Sūta at Māgadha na nagpupuri.

Verse 113

ततः श्रुतार्थः सुप्रीतः पृथुः प्रादात्प्रजेश्वरः । अनूपदेशं सूताय मागधान्मागधाय च

Pagkaraan nito, si Pṛthu, panginoon ng mga tao, nang marinig ang kanilang mga salita at lubhang nalugod, ay nagkaloob sa Sūta ng isang angkop na lupain, at sa Māgadha naman ay ibinigay ang lupang Māgadha, ang bayan ng mga Māgadha rin.

Verse 114

तदादि पृथिवीपालाः स्तूयन्ते सूतमागधैः । आशीर्वादैः प्रशंस्यंते सूतमागधबंदिभिः

Mula noon, ang mga tagapangalaga ng daigdig (mga hari) ay pinupuri ng mga Sūta at Māgadha; at sila’y itinatanghal na may mga pagpapala ng mga Sūta, Māgadha, at mga makatang-bard sa palasyo.

Verse 115

तं दृष्ट्वा परमं प्रीताः प्रजा ऊचुर्महर्षयः । एष वो वृत्तिदो वैन्यो विहितोऽथ नराधिपः

Nang makita siya, ang mga tao’y napuspos ng sukdulang galak at nagsalita sa mga dakilang ṛṣi: “Ito ang pinunong Vainya, lahi ni Vena, na ngayo’y itinalaga upang maging tagapagkaloob ng kabuhayan at ikabubuhay ninyo.”

Verse 116

ततो वैन्यं महाभागं प्रजाः समभिदुद्रुवुः । त्वं नो वृत्तिविधातेति महर्षिवचनात्तथा

Pagkatapos, nagsidagsa ang mga nasasakupan sa mapalad na Vainya at, ayon sa salita ng mga ṛṣi, nakiusap: “Ikaw ang dapat ngayong mag-ayos ng aming kabuhayan at kapakanan.”

Verse 117

सोऽभीहितः प्रजाभिस्तु प्रजाहितचिकीर्षया । धनुर्गृहीत्वा बाणांश्च वसुधामार्दयद्बली

Sa gayon, nang tawagin siya ng mga tao at nagnanais isakatuparan ang kanilang kapakanan, kinuha ng makapangyarihan ang kanyang busog at mga palaso, at sinimulang supilin at pasukuin ang Daigdig (Vasudhā).

Verse 118

ततो वैन्यभयत्रस्ता गौर्भूत्वा प्राद्रवन्मही । तां धेनुं पृथुरादाय द्रवन्तीमन्वधावत

Pagkaraan, dahil sa takot kay Vainya, ang Inang Daigdig ay nag-anyong baka at tumakas. Sinunggaban ni Pṛthu ang bakang iyon at hinabol siya habang siya’y tumatakbo.

Verse 119

सा लोकान्ब्रह्मलोकादीन्गत्वा वैन्यभयात्तदा । ददर्श चाग्रतो वैन्यं कार्मुकोद्यतपाणिनम्

Dahil sa takot kay Vainya, nilibot niya ang mga daigdig, mula sa Brahmaloka. Ngunit doon pa rin, sa unahan niya, nakita niya si Vainya na nakataas ang kamay at handa ang pana.

Verse 120

ज्वलद्भिर्विशिखैस्तीक्ष्णैर्दीप्ततेजःसमन्वितैः । महायोगं महात्मानं दुर्द्धर्षममरैरपि

Kakila-kilabot siya—ang matutulis na palaso’y naglalagablab at nagniningning sa apoy na liwanag. Isang dakilang kaluluwa, dalubhasa sa dakilang yoga, na mahirap labanan kahit ng mga diyos.

Verse 121

अलभंती तु सा त्राणं वैन्यमेवाभ्यपद्यत । कृतांजलिपुटा देवी पूज्या लोकैस्त्रिभिस्सदा

Dahil hindi siya makatagpo ng kanlungan, kay Vainya mismo siya humingi ng pag-iingat. Ang Diyosa—ang Daigdig—na magkasalikop ang mga palad sa pagpupugay, ay laging karapat-dapat sambahin ng tatlong daigdig.

Verse 122

उवाच चैनं नाधर्म्यं स्त्रीवधं परिपश्यसि । कथं धारयिता चासि प्रजा राजन्मया विना

At sinabi niya sa kanya: “Hindi mo ba nakikita na ang pagpatay sa isang babae ay adharma? O Hari, kung wala ako, paano mo mapananatili at matataguyod ang mga mamamayan?”

Verse 123

मयि लोकाः स्थिता राजन्मयेदं धार्यते जगत् । मदृते तु विनश्येयुः प्रजाः पार्थिव विद्धि तत्

O Hari, sa akin nananahan ang mga daigdig; sa pamamagitan ko ay itinataguyod ang sansinukob. Kung wala ako, O pinuno, mapapahamak ang mga nilalang—alamin mong ito ang katotohanan.

Verse 124

स मां नार्हसि हंतुं वै श्रेयश्चेत्त्वं चिकीर्षसि । प्रजानां पृथिवीपाल शृणुष्वेदं वचो मम

Kaya kung tunay mong ninanais ang pinakamabuti, huwag mo akong patayin. O tagapangalaga ng lupa at tagapag-ingat ng bayan, pakinggan mo ang aking mga salita.

Verse 125

उपायतः समारब्धाः सर्वे सिध्यंत्युपक्रमाः । हत्वा मां त्वं न शक्तो वै प्रजाः पालयितुं नृप

Ang lahat ng gawain na sinimulan sa wastong paraan ay nagtatagumpay sa lahat. Ngunit kung papatayin mo ako, O hari, hindi mo tunay na magagawang pangalagaan ang iyong nasasakupan.

Verse 126

अनुकूला भविष्यामि त्यज कोपं महाद्युते । अवध्याश्च स्त्रियः प्राहुस्तिर्यग्योनिगता अपि

Ako’y magiging pabor sa iyo—iwaksi ang galit, O dakilang maningning. Sapagkat sinasabi na ang mga babae ay hindi dapat patayin, kahit pa isinilang sa sinapupunan ng hayop.

Verse 127

एकस्मिन्निधनं प्राप्ते पापिष्ठे क्रूरकर्मणि । बहूनां भवति क्षेमस्तत्र पुण्यप्रदो वधः । सत्येवं पृथिवीपाल धर्म्मं मा त्यक्तुमर्हसि

Kapag ang kamatayan ay dumating sa iisang pinakamasama at malupit ang gawa, marami ang nagkakamit ng kapanatagan; sa gayong pagkakataon, ang pagpatay na iyon ay nagiging tagapagkaloob ng kabutihang-loob. Kaya, O tagapangalaga ng lupa, yamang ito’y totoo, huwag mong talikuran ang dharma.

Verse 128

एवंविधं तु तद्वाक्यं श्रुत्वा राजा महाबलः । क्रोधं निगृह्य धर्मात्मा वसुधामिदमब्रवीत्

Nang marinig ang mga salitang iyon, ang makapangyarihang hari—matuwid at mapagtimpi—ay pinigil ang kanyang galit at nagsalita ng ganito kay Vasudhā.

Verse 129

एकस्यार्थे च यो हन्यादात्मनो वा परस्य वा । एकं वापि बहून्वापि कामतश्चास्ति पातकम्

Sinumang pumatay alang-alang sa isa—para sa kanyang sarili man o para sa iba—isa man o marami ang pinatay, ay nagkakasala kapag ito ay ginawa dahil sa pagnanasa.

Verse 130

यस्मिंस्तु निधनं प्राप्ता एधन्ते बहवः सुखम् । तस्मिन्हते च भूयो हि पातकं नास्ति तस्य वै

Ngunit kapag sa pagkamatay ng isa ay marami ang uunlad sa kaligayahan—kung ang isang iyon ay paslangin, sa katunayan ay walang kasalanan sa gawaing iyon.

Verse 131

सोऽहं प्रजानिमित्तं त्वां हनिष्यामि वसुन्धरे । यदि मे वचनं नाद्य करिष्यसि जगद्धितम्

Kaya ako, alang-alang sa mga tao, ay papaslangin ka, O Vasundharā—kung hindi mo isasagawa ngayon ang aking salita na para sa ikabubuti ng mundo.

Verse 132

त्वां निहत्याद्य बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् । आत्मानं पृथुकृत्वेह प्रजा धारयितास्म्यहम्

Matapos kitang mapabagsak ngayon gamit ang aking palaso—dahil tinalikuran mo ang aking pamumuno—palalawakin ko ang aking sarili rito at itataguyod ang mga tao.

Verse 133

सा त्वं वचनमास्थाय मम धर्मभृतांवरे । सञ्जीवय प्रजा नित्यं शक्ता ह्यसि न संशयः

Kaya nga, O pinakamainam sa mga tagapangalaga ng Dharma, tanggapin mo ang aking salita at patuloy na buhayin at alalayan ang mga tao; kaya mo itong gawin—walang alinlangan.

Verse 134

दुहितृत्वं हि मे गच्छ एवमेतन्महच्छरम् । नियच्छे त्वद्वधार्थं च प्रयुक्तं घोरदर्शनम् । प्रत्युवाच ततो वैन्यमेवमुक्ता महासती

“Maging gaya ng aking anak na babae—gayon nga.” Pagkaraan, pipigilan ko ang dakilang palaso, kakila-kilabot pagmasdan, na pinakawalan upang ikaw ay patayin. Nang masabi ito, ang dakilang banal na ginang ay sumagot kay Vainya (ang hari).

Verse 135

सर्वमेतदहं राजन्विधास्यामि न संशयः । वत्सं तु मम संयुक्ष्व क्षरेयं येन वत्सला

“O Hari, isasaayos ko ang lahat ng ito—walang alinlangan. Ngunit una, ipayuko mo para sa akin ang isang guya; saka ko ibubuhos ang aking gatas, gaya ng inahing baka na mapagmahal sa kanyang guya.”

Verse 136

समां च कुरु सर्वत्र मां त्वं सर्वभृतां वर । यथा विस्यन्दमानाहं क्षीरं सर्वत्र भावये

“O pinakamainam sa lahat ng tagapagtaguyod, gawin mo akong pantay sa lahat ng dako, upang sa aking pag-agos ay mapasa lahat ng pook ang aking gatas.”

Verse 137

ईश्वर उवाच । तत उत्सारयामास शिलाजालानि सर्वशः । धनुष्कोट्या ततो वैन्यस्तेन शैला विवर्द्धिताः

Sinabi ni Īśvara: “Pagkaraan, itinaboy ni Vainya ang mga bunton ng bato sa lahat ng panig; at sa dulo ng kanyang busog ay hinubog niya ang mga iyon—kaya ang mga bundok ay naanyo at umangat.”

Verse 138

मन्वतरेष्वतीतेषु चैवमासीद्वसुन्धरा । स्वभावेनाभवत्तस्याः समानि विषमाणि च

Sa mga Manvantara na lumipas, ang Daigdig ay tunay na gayon: sa sariling likas na kalagayan, taglay niya ang mga kapatagang pantay at ang mga lupang hindi kapantay.

Verse 139

न हि पूर्वनिसर्गे वै विषमं पृथिवीतलम् । प्रविभागः पुराणां च ग्रामाणां चाथ विद्यते

Sapagkat sa pinakaunang paglikha, ang ibabaw ng lupa ay hindi magaspang o hindi pantay; at noon ay wala pang anumang hangganan o paghahati ng mga lungsod at mga nayon.

Verse 140

न सस्यानि न गोरक्षं न कृषिर्न वणिक्पथः

Walang mga pananim, walang pag-iingat sa mga baka, walang pagsasaka, at wala ring mga daang pangkalakalan.

Verse 141

चाक्षुषस्यांतरे पूर्वमासीदेतत्पुरा किल । वैवस्वतेऽन्तरे चास्मिन्सर्वस्यैतस्य संभवः । समत्वं यत्रयत्रासीद्भूमेः कस्मिंश्चिदेव हि

Noong unang panahon, sa Manvantara ni Cākṣuṣa, gayon din ito, ayon sa alaala ng mga sinauna. Ngunit sa Manvantara ni Vaivasvata, sumibol ang lahat ng mga kaayusang ito. Saanman naging patag ang lupa, doon nga nanirahan ang mga tao.

Verse 142

तत्रतत्र प्रजास्ता वै निवसन्ति स्म सर्वदा । आहारः फलमूलं तु प्रजानामभवत्किल

Sa mga gayong pook, ang mga tao ay naninirahan nang palagian; at ang pagkain ng mga nilalang, ayon sa sabi, ay mga bunga at mga ugat.

Verse 143

कृच्छ्रेणैव तदा तासामित्येवमनुशुश्रुम । वैन्यात्प्रभृतिलोकेऽस्मिन्सर्वस्यैतस्य संभवः

Gayon ang aming narinig: kahit noon pa man, ang kanilang ikinabubuhay ay may kahirapan. Mula kay Vainya (Haring Pṛthu) pasulong sa mundong ito, nagmula ang pinagmulan ng lahat ng kaayusang paraan ng kabuhayan na ito.

Verse 144

संकल्पयित्वा वत्सं तु चाक्षुषं मनुमीश्वरम् । पृथुर्दुदोह सस्यानि स्वहस्ते पृथिवीं ततः

Nang italaga niya si Cākṣuṣa Manu, ang makapangyarihang Panginoon, bilang guya, si Pṛthu ay saka ‘nagatas’ ng mga pananim mula sa Daigdig, gamit ang sarili niyang kamay bilang sisidlan.

Verse 145

सस्यानि तेन दुग्धा वै वेन्येनेयं वसुन्धरा । मनुं वै चाक्षुषं कृत्वा वत्सं पात्रे च भूमये

Sa pamamagitan niya—si Vainya (Haring Pṛthu)—ang Daigdig, ang Tagapagtaguyod, ay tunay na ‘nagatasan’ ng mga pananim. Ginawa niyang guya si Cākṣuṣa Manu, at ang lupa mismo ang sisidlan, at hinango niya ang mga butil upang tustusan ang sanlibutan.

Verse 146

तेनान्नेन तदा ता वै वर्त्तयन्ते सदा प्रजाः । ऋषिभिः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

Sa pagkaing iyon, ang mga nilalang noon—at magpahanggang ngayon—ay patuloy na tinustusan. At naririnig din mula sa mga Ṛṣi na paulit-ulit na ‘ginatasan’ ang Daigdig para sa kapakinabangan ng iba’t ibang uri ng mga nilalang.

Verse 147

वत्सः सोमस्ततस्तेषां दोग्धा चापि बृहस्पतिः । पात्रमासन्हि च्छन्दांसि गायत्र्यादीनि सर्वशः

Pagkaraan, para sa kanila, si Soma ang naging guya, at si Bṛhaspati ang siyang tagagatas. At ang mga sisidlan ay ang mga sukat ng Veda—Gāyatrī at ang iba pa sa lahat ng anyo—na siyang dinaanan upang mahango ang diwa.

Verse 148

क्षीरमासीत्तदा तेषां तपो ब्रह्म च शाश्वतम् । पुनस्ततो देवगणैः पुरंदरपुरोगमैः

Noong panahong iyon, para sa kanila ang bunga ay gatas—ang walang hanggang tapas at brahman (kapangyarihang espirituwal at banal na kaalaman). Pagkaraan, muli, sa pamumuno ng mga pangkat ng mga deva na pinangungunahan ni Purandara (Indra)…

Verse 149

सौवर्णं पात्रमादाय दुग्धेयं श्रूयते मही । वत्सस्तु मघवा चासीद्दोग्धा च सविताऽभवत्

Kinuha ang isang sisidlang ginto, at sinasabing muling ginatasan ang Daigdig (Mahī). Si Maghavān (Indra) ang naging guya, at si Savitṛ (ang Araw bilang Tagapag-udyok) ang naging tagagatas.

Verse 150

क्षीरमूर्जामधु प्रोक्तं वर्तंते तेन देवताः । पितृभिः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

Ang gatas na iyon ay ipinahayag na ‘ūrjā’ at ‘madhu’—lakas-buhay at tamis—na siyang ikinabubuhay ng mga deva. At narinig din mula sa mga Pitṛ (mga ninuno) na minsan pang muling ginatasan ang Daigdig.

Verse 151

राजतं पात्रमादाय स्वधा त्वक्षय्यतृप्तये । वैवस्वतो यमस्त्वासीत्तेषां वत्सः प्रतापवान्

Kinuha ang isang sisidlang pilak, upang sa pamamagitan ng svadhā ay makamtan ang kasiyahang di-nauubos. Si Vaivasvata Yama (Yamarāja) ang naging kanilang makapangyarihang guya.

Verse 152

अंतकश्चाभवद्दोग्धा पितृणां भगवा न्प्रभुः । असुरैः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

At si Antaka ang naging tagagatas para sa mga Pitṛ—ang pinagpalang Panginoon. At naririnig din sa hanay ng mga Asura na, minsan pang muli, ginatasan ang Daigdig nang panibago.

Verse 153

आयसं पात्रमादाय बलमाधाय सर्वशः । विरोचनस्तु प्राह्लादिस्तेषां वत्सः प्रतापवान्

Taglay ang isang sisidlang bakal at tinipon ang lakas sa lahat ng paraan, si Virocana—anak ni Prahlāda—ay naging kanilang makapangyarihang guya.

Verse 154

ऋत्विग्द्विमूर्द्धा दैत्यानां दोग्धा तु दितिनन्दनः । मायाक्षीरं दुदोहासौ दैत्यानां तृप्तिकारकम्

Para sa mga Daitya, ang ṛtvik ay si Dvimūrdhā, at ang tagagatas ay ang anak ni Diti. Kanyang piniga ang “gatas ng māyā” (māyā-kṣīra) na nagdulot ng pagkabusog sa mga Daitya.

Verse 155

तेनैते माययाऽद्यापि सर्वे मायाविदोऽसुराः । वर्त्तयंति महावीर्यास्तदेतेषां परं बलम्

Dahil sa kapangyarihang iyon, hanggang ngayon ang lahat ng Asura na bihasa sa māyā ay patuloy na nabubuhay; dakila ang tapang at lakas, sa pamamagitan niyon sila namumuhay—ito nga ang kanilang sukdulang lakas.

Verse 156

नागैश्च श्रूयते दुग्धा वत्सं कृत्वा तु तक्षकम् । अलाबुपात्रमादाय विषं क्षीरं तदा महत्

Nabalitaan na maging ang mga Nāga ay gumatas din sa Daigdig—ginawang guya si Takṣaka; at sa pagkuha ng sisidlang upo, noon ay kanilang piniga ang dakilang “gatas” na anyong lason.

Verse 157

तेषां वै वासुकिर्दोग्धा काद्रवेयो महायशाः । नागानां वै महादेवि सर्पाणां चैव सर्वशः

Para sa kanila, ang marangal na si Vāsuki—anak ni Kadrū—ang tagagatas, O Dakilang Diyosa; para sa mga Nāga at sa lahat ng ahas sa kabuuan.

Verse 158

तेन वै वर्त्तयन्त्युग्रा महाकाया विषोल्बणाः । तदाहारास्तदाचारास्तद्वीर्यास्तदपाश्रयाः

Dahil doon lamang, ang mga mababangis na nilalang na dambuhala ang katawan at hitik sa lason ay nananatiling buhay—doon kumakain, doon umuugali, doon kumukuha ng lakas, at doon umaasa bilang sandigan.

Verse 159

आमपात्रे पुनर्दुग्धा त्वंतर्द्धानमियं मही । वत्सं वैश्रवणं कृत्वा यक्षपुण्यजनैस्तथा

Muli, ang Daigdig na ito ay ginatasan sa isang sisidlang putik na hindi pa naluluto; ang ‘gatas’ ay ang kapangyarihang “paglalaho/di-pagkakita.” Ginawang guya si Vaiśravaṇa (Kubera), at ang mga Yakṣa at mga Puṇyajana rin ang naggatas.

Verse 160

दोग्धा रजतनागस्तु चिन्तामणिचरस्तु यः । यक्षाधिपो महातेजा वशी ज्ञानी महातपाः

Ang naggatas ay ang “Pilak na Naga,” yaong gumagalaw sa gitna ng mga batong cintāmaṇi na tumutupad ng hiling: ang panginoon ng mga Yakṣa, dakila ang ningning, mapagpigil-sa-sarili, marunong, at may makapangyarihang pag-aayuno at tapa.

Verse 161

तेन ते वर्त्तयं तीति यक्षा वसुभिरूर्जितैः । राक्षसैश्च पिशाचैश्च पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

Dahil doon, ang mga Yakṣa—na pinatatag ng mga kayamanan—ay nagpapatuloy sa pag-iral. At muli, ang Daigdig ay ginatasan ng mga Rākṣasa at ng mga Piśāca rin.

Verse 162

ब्रह्मोपेन्द्रस्तु दोग्धा वै तेषामासीत्कुबेरतः । वत्सः सुमाली बलवान्क्षीरं रुधिरमेव च

Para sa kanila, sina Brahmā at Upendra (Viṣṇu) ang tunay na mga naggatas—sa hanay na nagsisimula kay Kubera; ang guya ay ang makapangyarihang Sumālī, at ang ‘gatas’ ay dugo mismo.

Verse 163

कपालपात्रे निर्दुग्धा त्वंतर्द्धानं तु राक्षसैः । तेन क्षीरेण रक्षांसि वर्त्तयन्तीह सर्वशः

Piniga ang gatas sa isang mangkok na bungo; hinango ng mga Rākṣasa ang kapangyarihang “paglaho/pagkawala.” Sa “gatas” na iyon, ang mga Rākṣasa ay nabubuhay at tumatagal dito sa lahat ng paraan.

Verse 164

पद्मपत्रेषु वै दुग्धा गंधर्वाप्सरसां गणैः । वत्सं चैत्ररथं कृत्वा शुचिगन्धान्मही तदा

Pagkaraan, ang Daigdig ay piniga sa mga dahon ng lotus ng mga pangkat ng Gandharva at Apsaras, na ginawang guya si Caitraratha; at naghandog siya ng dalisay na mga halimuyak.

Verse 165

तेषां वत्सो रुचिस्त्वासीद्दोग्धा पुत्रो मुनेः शुभः । शैलैस्तु श्रूयते देवि पुनर्दुग्धा वसुंधरा

Para sa kanila, si Ruci ang guya, at ang mapalad na anak ng muni ang siyang tagapiga. O Devī, naririnig din na ang Vasundharā (Daigdig) ay muling piniga—sa pagkakataong ito para sa kapakanan ng mga bundok.

Verse 166

तदौषधीर्मूर्तिमती रत्नानि विविधानि च । वत्सस्तु हिमवांस्तेषां दोग्धा मेरुर्महागिरिः

Noon, ang mga halamang-gamot ay nagkaroon ng anyo, at lumitaw din ang sari-saring hiyas. Para sa kanila, si Himavān ang guya, at si Meru—ang dakilang bundok—ang tagapiga ng gatas.

Verse 167

पात्रं शिलामयं ह्यासीत्तेन शैलाः प्रतिष्ठिताः । श्रूयते वृक्षवीरुद्भिः पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

Ang sisidlan ay tunay na yari sa bato; dahil dito, ang mga bundok ay naitatag nang matatag. Naririnig din na ang Vasundharā (Daigdig) ay muling piniga—sa pagkakataong ito sa pamamagitan ng mga puno at gumagapang na halaman.

Verse 168

पालाशं पात्रमादाय च्छिन्नदग्धप्ररोहणम् । दोग्धा तु पुष्पितः शालः प्लक्षो वत्सो यशस्विनि । सर्वकामदुघा दोग्धा पृथिवी भूतभाविनी

Kumuha ng sisidlang yari sa kahoy na palāśa—na kahit putulin o sunugin ay muling sumisibol—ang namumulaklak na punong śāla ang naging tagapiga ng gatas, at ang punong plakṣa ang naging guya, O marangal. Sa gayon, ang Daigdig, ang Inang lumilikha ng mga nilalang, ay ginatasan bilang tagapagkaloob ng lahat ng ninanais na kabutihan.

Verse 169

सैषा धात्री विधात्री च धरणी च वसुन्धरा । दुग्धा हितार्थं लोकानां पृथुना इति नः श्रुतम्

Siya nga ay si Dhātrī at si Vidhātrī, si Dharaṇī at si Vasundharā. Narinig namin na ginatasan siya ni Pṛthu para sa kapakanan ng mga daigdig.

Verse 170

चराचरस्य लोकस्य प्रतिष्ठा योनिरेव च । आसीदियं समुद्रांता मेदिनीति परिश्रुता

Siya ang saligan ng mundong gumagalaw at di-gumagalaw, at siya rin ang sinapupunan nito. Ang Daigdig na ito, na napapaligiran ng mga karagatan, ay tanyag sa tradisyon bilang Medinī.

Verse 171

मधुकैटभयोः पूर्वं मेदोमांसपरिप्लुता । वसुन्धारयते यस्माद्वसुधा तेन कीर्तिता

Bago (ang pagpaslang) kina Madhu at Kaiṭabha, siya ay nilubog sa taba at laman. Sapagkat kanyang dinadala ang ‘vasu’ (mga kayamanan at mga nilalang), kaya siya’y ipinupuri bilang Vasudhā.

Verse 172

ततोऽभ्युपगमाद्राज्ञः पृथोर्वैन्यस्य धीमतः । दुहितृत्वमनुप्राप्ता पृथिवीत्युच्यते ततः

Pagkaraan, dahil sa pagtanggap (at pag-iingat) ng marunong na haring Pṛthu Vainya, nakamit niya ang katayuan bilang anak na babae; kaya siya tinatawag na Pṛthivī.

Verse 173

प्रथिता प्रविभक्ता च शोभिता च वसुन्धरा । दुग्धा हि यत्नतो राज्ञा पत्तनाकरमालिनी

Kaya nga, ang Daigdig (Vasundharā) ay naging bantog, maayos na naipamahagi, at napaganda. Ang hari, sa masusing pagsisikap, ay waring “nagpiga ng gatas” mula sa kanya—sa Inang may kuwintas na binubuo ng mga lungsod at mga minahan.

Verse 174

एवं प्रभावो राजासीद्वैन्यः स नृपसत्तमः । ततः स रंजयामास धर्मेण पृथिवीं तदा

Ganyan ang kapangyarihan at kadakilaan ni Haring Vainya, ang pinakamainam sa mga pinuno. Pagkaraan, sa panahong iyon, pinasaya niya ang Daigdig at pinamahalaan ito ayon sa dharma.

Verse 175

ततो राजेति शब्दोऽथ पृथिव्यां रंजनादभूत् । स राज्यं प्राप्य वैन्यस्तु चिंतयामास पार्थिवः

Pagkaraan, sa daigdig, ang salitang “rājā” (hari) ay sumibol mula sa gawaing ‘pagpapasaya at pagpapagalak’ sa mga tao. At si Vainya, nang makamtan ang paghahari, ay nagsimulang magnilay nang malalim bilang isang pinunong makalupa.

Verse 176

पिता मम ह्यधर्मिष्ठो यज्ञाद्युच्छित्तिकारकः । कस्मिन्स्थाने गतश्चासौ ज्ञेयं स्थानं कथं मया

“Ang aking ama ay labis na salungat sa dharma, tagawasak ng mga yajña at iba pang banal na tungkulin. Saang dako siya naparoon? Paano ko malalaman ang pook na kinaroroonan niya?”

Verse 177

कथं तस्य क्रिया कार्या हतस्य ब्राह्मणैः किल । कथं गतिर्भवेत्तस्य यज्ञदानक्रियाबलात्

“Paano isasagawa ang mga ritwal para sa yumao (kriyā) para sa kanya, gayong sinasabing siya’y napatay ng mga brāhmaṇa? At sa lakas ng yajña, dāna (kawanggawa), at mga itinakdang ritwal, paano mapabubuti ang kanyang paglalakbay sa kabilang-buhay?”

Verse 178

इत्येव चिंतया तस्य नारदोभ्याजगाम ह । तस्यैवमासनं दत्त्वा प्रणिपत्य च पृष्टवान्

Habang siya’y lubos na nalulubog sa pagninilay, dumating sa kanya si Nārada. Inialay ng hari ang upuan, yumukod na may pagpupugay, at saka nagtanong.

Verse 179

भगवन्सर्वलोकस्य जानासि त्वं शुभाशुभम् । पिता मम दुराचारो देवब्राह्मणनिंदकः

“O Mapalad na Panginoon, nalalaman mo ang mabuti at masama sa lahat ng daigdig. Ang aking ama’y masamang asal, lumalapastangan sa mga diyos at sa mga brāhmaṇa.”

Verse 180

स्वकर्मणा हतो विप्रैः परलोकमवाप्तवान् । कस्मिंस्थाने गतस्तातः श्वभ्रं वा स्वर्गमेव च

“Dahil sa lakas ng sariling karma, napatay ang aking ama ng mga brāhmaṇa at nakarating sa kabilang daigdig. Saan siya napunta—sa nakapanghihilakbot na hukay (impiyerno), o sa langit?”

Verse 181

ततोऽब्रवीन्नारदस्तु ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । शृणु राजन्महाबाहो यत्र तिष्ठति ते पिता

Pagkaraan, nagsalita si Nārada matapos makita sa banal na paningin: “Makinig, O hari na makapangyarihan—kung saan nananahan ngayon ang iyong ama.”

Verse 182

अत्र देशो मरुर्नाम जलवृक्षविवर्जितः । तत्र देशे महारौद्रे जनकस्ते नरोत्तम

“May isang lupain dito na tinatawag na Maru, salat sa tubig at mga punò. Sa lubhang kakila-kilabot na pook na iyon, O pinakamainam sa mga tao, naroon ngayon ang iyong ama.”

Verse 183

म्लेच्छमध्ये समुत्पन्नो यक्ष्मी कुष्ठसमन्वितः । उच्छिष्टभोजी म्लेच्छानां कृमिभिः संयुतो व्रणैः

Siya’y isinilang sa gitna ng mga mleccha, nanghihina dahil sa sakit na kumakain sa katawan at tinamaan ng ketong; kumakain ng tira-tira nila, at ang mga sugat ay punô ng uod.

Verse 184

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य महात्मनः । हाहाकारं ततः कृत्वा मूर्छितो निपपात ह

Nang marinig ang mga salita ng dakilang-loob na Nārada, siya’y napasigaw sa matinding dalamhati at pagkatapos ay nawalan ng malay at bumagsak.

Verse 185

चिंतयामास दुःखार्तः कथं कार्यं मया भवेत् । इत्येवं चिंतयानस्य मतिर्जाता महात्मनः । पुत्रः स कथ्यते लोके पितरं त्रायते तु यः

Dahil sa bigat ng dalamhati, siya’y nagmuni: “Ano ang nararapat kong gawin?” Sa pagninilay na iyon, sumilang sa dakilang-loob ang marangal na pasya: sa daigdig, tanging yaong tunay na nagliligtas sa ama ang karapat-dapat tawaging “anak.”

Verse 186

स कथं तु मया तातः पापान्मुक्तो भविष्यति । एवं संचिंत्य स ततो नारदं पर्यपृच्छत

“Ngunit paano, sa pamamagitan ko, mapapalaya ang aking ama sa mga kasalanan?” Sa gayong pag-iisip, siya’y nagtanong kay Nārada.

Verse 188

नारद उवाच । गच्छ राजन्प्रधानानि तीर्थानि मनुजेश्वर । पितरं तेषु चानीय तस्माद्राजन्मरुस्थलात्

Wika ni Nārada: “Humayo ka, O Hari, sa mga pangunahing tīrtha, O panginoon ng mga tao. Dalhin mo roon ang iyong ama, ilayo siya mula sa lupang disyerto na iyon, O Hari.”

Verse 189

यत्र देवाः सप्रभावास्तीर्थानि विमलानि च । तत्र गच्छ महाराज तीर्थयात्रां कुरु प्रभो

O dakilang Hari, pumaroon ka roon—sa pook na hayag ang kapangyarihan ng mga diyos at dalisay ang mga tīrtha. O panginoon, magsagawa ka ng banal na paglalakbay sa mga sagradong pook na iyon.

Verse 190

एवं ह्यवितथं विद्धि मोक्षस्ते भविता पितुः । तच्छ्रुत्वा वचनं राजा नारदस्य महात्मनः । सचिवे भारमाधाय स्वराजस्य जगाम ह

Alamin mong ito’y tunay at di nagkakamali: darating ang mokṣa, ang paglaya, sa iyong ama. Nang marinig ang mga salita ng dakilang-loob na Nārada, ipinagkatiwala ng hari ang bigat ng kaharian sa kanyang ministro at siya’y lumisan.

Verse 191

स गत्वा मरुभूमिं तु म्लेच्छमध्ये ददर्श ह । कुष्ठरोगेण महता क्षयेण च समावृतम्

Pagdating sa ilang, nakita niya (ang kanyang ama) sa gitna ng mga Mleccha—nababalot ng matinding ketong at ng karamdaman ng pagkapayat na sumisira sa katawan.

Verse 192

गव्यूतिमात्रं तत्रैव शून्यं मानुषवर्जितम् । एवं दृष्ट्वा स राजा तु संतप्तो वाक्यमब्रवीत्

Ang pook na iyon ay walang laman, tigang at walang tao, na may lawak na humigit-kumulang isang gavyūti. Nang makita ito, ang hari’y nag-aalab sa dalamhati at nagsalita ng ganito.

Verse 193

हे म्लेच्छ रोगिपुरुषं स्वगृहं च नयाम्यहम् । तत्राहमेनं निरुजं करोमि यदि मन्यथ

O mga Mleccha, dadalhin ko ang maysakit na taong ito sa aking sariling tahanan. Doon ko siya gagawing walang karamdaman—kung kayo’y pumapayag.

Verse 194

ज्ञात्वेति सर्वे ते म्लेच्छाः पुरुषं तं दयापरम् । ऊचुः प्रणतसर्वांगाः शीघ्र नय जगत्पते । अस्मद्भाग्यवशान्नाथ त्वमेवात्र समागतः

Nang makilala nilang ang lalaking iyon ay puspos ng habag, nagsalita ang lahat ng Mleccha habang buong katawan na nagpapatirapa: “Dalhin siya agad, O Panginoon ng sanlibutan! Sa bisa ng aming mabuting kapalaran, O Tagapagtanggol, Ikaw mismo ang dumating dito.”

Verse 195

दुर्गंधोपहता लोकास्त्वया नाथ सुखीकृताः । तत आनाय्य पुरुषाञ्छिबिकावाहनोचितान्

“Ang mga taong pinahirapan ng mabahong amoy ay ginawa mong maginhawa, O Panginoon.” Pagkaraan, nagdala sila ng mga lalaking karapat-dapat magbuhat ng palankin upang ihanda ang pagdadala sa kanya.

Verse 196

ततः श्रुत्वा तु वचनं तस्य राज्ञो दयावहम् । प्रापुस्तीर्थान्यनेकानि केदारादीनि कोटिशः

Pagkarinig sa mga salitang pumupukaw ng habag mula sa hari, di-mabilang na mga banal na tawiran (tīrtha)—mula sa Kedāra at iba pa—ay nagtipon doon nang maramihan.

Verse 197

यत्रयत्र स गच्छेत वैन्यो वेनेन संयुतः । तत्र तत्रैव तीर्थानामाक्रंदः श्रूयते महान्

Saan man magtungo si Vainya, na kasama ang kanyang busog, doon din maririnig ang malakas na panaghoy ng mga tīrtha.

Verse 198

हा दैव रिपुरायाति अस्माकं नाशहेतवे । अधुना क्व गमिष्याम इति चिंता पुनःपुनः

“Ay, sa tadhana, dumarating ang kaaway bilang sanhi ng aming pagkapuksa. Ngayon, saan kami tutungo?”—ang ganitong pangamba ay sumisibol nang paulit-ulit.

Verse 199

दर्शनेनापि तस्यैव हाहाकारं विधाय वै । पलायंते च तीर्थानि देवा नश्यंति तत्क्षणात्

Sa pagtanaw pa lamang sa kanya, sumigaw sila ng “Ay, aba!”; nagsitakas ang mga tīrtha, at naglaho ang mga diyos sa mismong sandaling iyon.

Verse 200

एवं वर्षत्रयं राजा तीर्थयात्रां चकार वै । न तस्य मुक्तिर्ददृशे ततः शोकमगात्परम्

Kaya nito, sa loob ng tatlong taon ay nagsagawa ang hari ng paglalakbay-pananampalataya sa mga tīrtha; ngunit hindi niya nakita ang paglaya para sa sarili, kaya siya’y nalugmok sa matinding dalamhati.

Verse 201

ततस्तु प्रेरिता भृत्याः कुरुक्षेत्रे महाप्रभे । यदि वापि पुनस्तत्र पापमुक्तिर्भवेत्ततः

Pagkaraan, sa udyok ng kanyang mga alalay, O dakilang panginoon, sinabi nila: “Marahil sa Kurukṣetra ay may paglaya pa mula sa kasalanan.”