Adhyaya 5
Ang Kabanata 5 ay inilalahad bilang maayos na diyalogo: hinihiling ng mga rishi ang mas malawak na salaysay tungkol sa kadakilaan ng Arbuda. Ipinakikilala ni Sūta ang naunang tagpo kung saan tinanong ni Haring Yayāti si Rishi Pulastya tungkol sa Arbuda, ang pagkakasunod ng paglalakbay-dambana, at ang mga bunga ng kabanalan. Sinabi ni Pulastya na ang Arbuda ay dakila at hitik sa dharma, at pinili niyang magpaliwanag nang maikli, simula sa Nāga-tīrtha—isang banal na pook na tumutupad ng mga layon; lalo na para sa kababaihan, nagbibigay ito ng supling at mapalad na kapalaran. Isinasalaysay din ang isang pinagmulan: si Gautamī, isang malinis na balong Brahmana na deboto sa paglalakbay-dambana, ay dumating sa Arbuda at lumusong sa Nāga-tīrtha. Nang makita niya ang isang babae na inaalalayan ng kanyang anak na lalaki, siya’y nalungkot at sa loob ng tubig ay nabuo ang pagnanais na magkaanak. Pag-ahon niya, siya’y nagdalang-tao kahit walang pagsasama, kaya siya’y napahiya at nagbalak magpakamatay. Isang tinig na di-nakikita ang pumigil at nagsabing ito’y kapangyarihan ng tīrtha: ang pagnanais na nabuo habang nasa tubig ay magkakatotoo. Nanatili si Gautamī roon at nagsilang ng anak na lalaking may mga palatandaang mapalad. Sa wakas, binibigkas ang mga phala: ang śrāddha na isinasagawa roon ay nag-iingat sa pagpapatuloy ng angkan; ang pagligo nang walang pagnanasa at ang śrāddha ay nagdudulot ng mga daigdig na nagtatagal; ang mga babaeng nag-aalay ng bulaklak at prutas ay magkakamit ng supling at magandang kapalaran; at inirerekomenda ang disiplinadong paglalakbay-dambana.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । अर्बुदस्य च माहात्म्यं विस्तरेण वदस्व नः । कौतुकं सूत नो जातं कथयस्व यथा शुभम्
Wika ng mga rishi: “Isalaysay mo sa amin nang masinsinan ang dakilang kabanalan at kadakilaan ng Arbuda. Nagbangon sa amin ang pananabik, O Sūta; ikuwento mo ito sa paraang mapalad at mapagpala.”
Verse 2
सूत उवाच । पुरासीच्च ऋषिश्रेष्ठः पुलस्त्यो भगवान्मुनिः । ययातेश्च गृहे यातस्तं नत्वा चाब्रवीन्नृपः
Sinabi ni Sūta: “Noong unang panahon ay may pinakadakilang rishi, ang kagalang-galang na muni na si Pulastya. Siya’y nagtungo sa tahanan ni Yayāti; at ang hari, matapos yumuk at magbigay-galang, ay nagsalita nang ganito.”
Verse 3
।ययातिरुवाच । स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ सफलं मेऽद्यजीवितम् । कथयस्व प्रसादेन कथामर्बुदसंभवाम्
Sinabi ni Yayāti: “Maligayang pagdating, O pinakadakilang muni. Ngayon ay naging mabunga ang aking buhay. Sa iyong habag, isalaysay mo sa akin ang banal na salaysay ng pinagmulan ng Arbuda.”
Verse 4
अर्बुदाख्यो नगो नाम विख्यातो यो धरातले । तस्य यात्राक्रमं ब्रूहि तत्फलं द्विजसत्तम
“May isang bundok na tinatawag na Arbuda, tanyag sa ibabaw ng daigdig. O pinakamahusay sa mga dalawang-beseng-isinilang, sabihin mo sa akin ang wastong pagkakasunod ng paglalakbay-pananampalataya roon—at ang kabanalang gantimpala na nagmumula rito.”
Verse 5
सर्वं विस्तरतो ब्रूहि तीर्थयात्रापरायण । तस्माद्वद मुनिश्रेष्ठ येन यात्रां करोम्यहम्
“Ipaliwanag mo ang lahat nang detalyado, O taong nakatuon sa paglalakbay sa mga banal na pook. Kaya magsalita ka, O pinakamahusay na muni, upang maisagawa ko ang paglalakbay nang wasto.”
Verse 6
पुलस्त्य उवाच । बहुधर्ममयो राजन्नर्बुदः पर्वतोत्तमः । अशक्तो विस्तराद्वक्तुमपि वर्षशतैरपि
Wika ni Pulastya: “O Hari, ang Arbuda—ang pinakadakila sa mga bundok—ay puspos ng sari-saring anyo ng dharma. Kahit sa loob ng daan-daang taon, hindi ko pa rin mailalarawan ito nang ganap at detalyado.”
Verse 7
संक्षेपादेव वक्ष्यामि तीर्थमुख्यानि ते तथा । नागतीर्थं तु तत्राद्यं सर्वकामप्रदं नृणाम्
“Sasabihin ko nang maikli ang mga pangunahing banal na tawiran (tirtha) doon. Sa mga iyon, una ang Nāga-tīrtha, na nagkakaloob sa mga tao ng lahat ng minimithi.”
Verse 8
नारीणां च विशेषेण पुत्रसौभाग्यदायकम् । शृणु राजन्पुरावृत्तं यतोऽत्याश्चर्यमुत्तमम्
“At lalo na para sa mga babae, ito’y nagkakaloob ng pagpapala ng pagkakaroon ng anak. Makinig, O Hari, sa isang sinaunang pangyayari—kamangha-mangha at pinakadakila—na siyang pinagmumulan ng kaalamang ito.”
Verse 9
गौतमी ब्राह्मणी नाम्ना सती साध्वी पतिव्रता । बालवैधव्यसंप्राप्ता तीर्थयात्रापरायणा
“May isang babaeng brāhmaṇa na nagngangalang Gautamī—mabuti, banal, at tapat na pativratā sa kanyang asawa. Nabalo siya sa murang edad at lubos na nagtuon sa paglalakbay-pananampalataya sa mga banal na pook.”
Verse 10
अर्बुदं सा च संप्राप्ता नागतीर्थं विवेश ह । तस्मिञ्जले निमग्ना सा स्नातुमभ्याययौ पुरा
“Nakarating siya sa Arbuda at pumasok sa Nāga-tīrtha. Noong minsan, matapos siyang lumubog sa tubig na iyon, lumapit siya upang isagawa ang banal na paliligo (snāna).”
Verse 11
नायका पुत्रसंयुक्ता तत्तीर्थं समुपागता । शुश्रूषां सा तस्तस्याश्चक्रे नानाविधां नृप
O Hari, isang babae na nagngangalang Nāyakā ang dumating sa banal na tīrtha na iyon na kasama ang kanyang anak na lalaki. Si Gautamī ay naghandog sa kanya ng sari-saring paglilingkod at pagtulong.
Verse 12
सर्वोपकरणैर्दर्भैः सुमनोभिः पृथग्विधैः । अथ सा चिंतयामास गौतमी पुत्रदुःखिता
Taglay ang lahat ng kailangang handog—damo ng kuśa at iba’t ibang uri ng bulaklak—si Gautamī, na pinahihirapan ng dalamhati dahil sa kawalan ng anak, ay nagsimulang magnilay nang malalim.
Verse 13
धन्योऽयं तनयो ह्यस्याः शुश्रूषां कुरुते सदा । पुत्रयुक्ता त्वियं धन्या धिगहं पुत्रवर्जिता
Mapalad ang anak na ito, sapagkat lagi niyang pinaglilingkuran ang kanyang ina nang may debosyon. Mapalad ang babaeng ito na may anak—ngunit aba ako, na pinagkaitan ng supling!
Verse 14
अहं भर्त्रा वियुक्ता च पुत्रहीना सुदुःखिता । अथ सा निर्गता तस्मात्सलिलान्नृपसत्तम
Ako’y nahiwalay sa aking asawa at walang anak, lubhang nagdurusa. Pagkaraan, siya’y lumabas mula sa tubig na iyon, O pinakadakilang hari.
Verse 15
विनाऽपि भर्तृसंयोगात्सद्यो गर्भवती ह्यभूत् । सा गर्भलक्षणैर्युक्ता सुजनव्रीडयाऽन्विता
Kahit walang pagsasama sa kanyang asawa, siya’y agad na nagdalang-tao. Taglay ang mga palatandaan ng pagdadalang-tao, napuno rin siya ng mahinhing hiya sa harap ng mga kagalang-galang.
Verse 16
चकार मरणे बुद्धिं ज्वालयामास पावकम् एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी
Nagpasya siyang harapin ang kamatayan at sinindihan ang apoy. Sa mismong sandaling iyon, may tinig na walang katawan na nagsalita.
Verse 17
वागुवाच । नो त्वं गौतमि चित्याग्नौ प्रवेशं कर्तुमर्हसि । दोषो नास्ति तवात्रार्थे तीर्थस्यास्य प्रभावतः
Sinabi ng tinig: “O Gautamī, hindi ka nararapat pumasok sa apoy ng pagsusunog ng bangkay. Sa bagay na ito, wala kang kasalanan—nagaganap ito dahil sa kapangyarihan ng banal na tīrtha na ito.”
Verse 18
यो यद्वांछति चित्ते च जलमध्ये स्थितो नरः । चिन्तितं च तदाप्नोति नारी वा नात्र संशयः
Sinumang nakatayo sa gitna ng tubig na ito at may ninanais sa puso, yaon ay matatamo—lalaki man o babae, walang pag-aalinlangan.
Verse 19
त्वया तस्याः सुतं दृष्ट्वा पुत्रवांछा कृता हृदि । तव गर्भगतो नूनं पुत्रः पुत्रि भविष्यति
Nang makita mo ang kanyang anak na lalaki, sumibol sa puso mo ang pagnanais na magkaanak. Kaya ang sanggol na nasa sinapupunan mo ay tiyak na magiging anak mong lalaki, o anak na babae.
Verse 20
तस्माद्विरम भद्रं ते निर्दोषासि पतिव्रते । विरराम ततः साध्वी गौतमी मरणान्नृप
“Kaya tumigil ka—nawa’y mapasa iyo ang kabutihan; ikaw ay walang sala, O tapat na asawa.” Pagkaraan, ang banal na si Gautamī ay umurong sa hangaring mamatay, O hari.
Verse 21
श्रुत्वाऽकाशगतां वाणीं देवदूतेन भाषिताम् । दृष्ट्वा पतिं विना गर्भं वाक्यमेत दुवाच ह
Nang marinig niya ang tinig na umalingawngaw mula sa langit na sinabi ng sugo ng mga diyos, at makita niyang siya’y nagdadalang-tao nang wala ang asawa, sinabi niya ang mga salitang ito.
Verse 22
अहो तीर्थप्रभावोऽयमपूर्वः प्रतिभाति मे । यत्र संजायते गर्भः स्त्रीणां शुक्ररजोविना
“Aba! Ang kapangyarihan ng banal na pook na ito’y tunay na di pa nararanasan—dito, nagkakaroon ng pagdadalang-tao ang mga babae kahit walang semilya at dugo ng buwanang dalaw.”
Verse 23
नाहं कुत्रापि यास्यामि मुक्त्वेदं तीर्थमुत्तमम् । एवमुक्त्वा ततः साध्वी तत्रैव न्यवसत्सदा
“Hindi ako paroroon saanman, iiwan ang kataas-taasang banal na tawiran na ito.” Pagkasabi nito, ang banal na babae ay nanahan doon mismo, palagi.
Verse 24
पुत्रं वै जनयामास सर्वलक्षणलक्षितम् । तत्र पार्थिवशार्दूल कृष्णपक्षे ऽश्विनस्य च
Nagsilang siya ng isang anak na lalaki na may lahat ng mapalad na tanda. Doon mismo, O haring tulad ng tigre, naganap ito sa madilim na kalahati (kṛṣṇa-pakṣa) ng buwang Aśvina.
Verse 25
यः पुनः कुरुते श्राद्धं तस्य वंशो न नश्यति । न प्रेतो जायते राजन्वंशे तस्य कदाचन
Bukod dito, sinumang nagsasagawa ng śrāddha, hindi mapaparam ang kanyang angkan. O hari, sa kanyang lahi ay hindi kailanman lilitaw ang ‘preta’—kaluluwang namatay na di napapayapa—sa anumang panahon.
Verse 26
यः पुमान्कामरहितः स्नानं तत्र समाचरेत् । श्राद्धं च पार्थिवश्रेष्ठ तस्य लोकाः सनातनाः
Sinumang lalaki na walang pagnanasa, na maligo roon at magsagawa rin ng śrāddha, O pinakamainam na hari, ay makakamit ang mga daigdig na walang hanggan.
Verse 27
या स्त्री पुष्पफलान्येव तीर्थे चास्मिन्विसर्जयेत् । सा स्यात्पुत्रवती धन्या सौभाग्यं च प्रपद्यते
Ang sinumang babae na magalang na maghandog at magpalaya ng mga bulaklak at prutas sa banal na tīrtha na ito ay magiging mapalad na may anak na lalaki, pinagpala, at magkakamit ng kaginhawahan at suwerte sa pag-aasawa.
Verse 28
निष्कामा स्वर्गमाप्नोति दुष्प्राप्यं त्रिदशैरपि । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन यात्रां तस्य समाचरेत्
Ang walang pagnanasa ay makakamit ang langit—na mahirap makuha kahit ng mga diyos. Kaya, sa lahat ng pagsisikap, dapat isagawa ang banal na paglalakbay patungo roon.