Adhyaya 49
Isinalaysay ni Sūta ang isang dambanang nasa tabi ng lawa na tinatawag na Kalaśeśvara, na pinupuri bilang “tagapuksa ng lahat ng kasalanan”; ang darśana rito ay sinasabing nagpapalaya sa tao mula sa pāpa. Pagkaraan, inilahad ang alamat na nagpapaliwanag kung paano nauugnay ang kapangyarihan ng tīrtha sa wastong asal, panata, at paglaya. Ang haring si Kalaśa, mula sa angkan ng Yadu, ay inilalarawang bihasa sa yajña, mapagbigay sa dāna, at tagapaglingkod ng kapakanan ng bayan. Nang matapos ni Durvāsas ang panatang Cāturmāsya, buong paggalang siyang tinanggap ng hari: pagsalubong, pagpapatirapa, paghuhugas ng paa, pag-aalay ng arghya, at pagtatanong sa pangangailangan ng pantas. Humiling si Durvāsas ng pagkain para sa pāraṇa, ang pagtatapos ng pag-aayuno. Naghain ang hari ng masaganang handa na may kasamang karne. Pagkatapos kumain, napansin ni Durvāsas ang lasa/presensya ng karne at inakalang paglabag ito sa mga hangganan ng kanyang panata; nagalit siya at isinumpa ang hari na maging mabangis na tigre. Nakiusap ang hari, sinasabing ang kanyang ginawa ay mula sa bhakti at hindi sinasadyang pagkakamali, at humiling ng pagluwag. Ipinaliwanag ni Durvāsas ang tuntunin: maliban sa mga pagkakataong tulad ng śrāddha at yajña, ang brāhmaṇa na nag-iingat ng panata ay hindi dapat kumain ng karne, lalo na sa pagtatapos ng Cāturmāsya; kapag kinain ito, nawawalan ng bunga ang panata. Gayunman, nagkaloob siya ng kundisyunal na paglaya: kapag ipinakita ng baka ng hari na si Nandinī ang isang liṅga na dati nang sinamba sa pamamagitan ng bāṇa (bāṇa-arcita liṅga), mabilis na darating ang pagpapalaya. Umalis si Durvāsas; ang hari’y naging tigre, nawala ang karaniwang alaala, nanalakay ng mga nilalang at pumasok sa malaking gubat, habang ang mga ministro’y nagbantay sa kaharian at naghintay sa pagwawakas ng sumpa. Sa gayon, inuugnay ng kabanata ang bisa ng Kalaśeśvara sa masusing etika ng pagtanggap sa panauhin, batas ng panata, at pag-asa ng paglaya sa pamamagitan ng pahayag ng dambana.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । तत्रैवास्ति महापुण्यो ह्रदतीरे व्यवस्थितः । कलशेश्वर इत्याख्यः सर्वपापप्रणाशनः
Wika ni Sūta: “Doon din, sa pampang ng lawa, nakatayo ang isang dambanang (Śiva) lubhang mapagpala, na tinatawag na Kalaśeśvara—tagapuksa ng lahat ng kasalanan.”
Verse 2
दृष्ट्वा प्रमुच्यते पापान्मनुष्यः कलशेश्वरम्
Sa pagtanaw lamang kay Kalaśeśvara, ang tao ay napapalaya mula sa mga kasalanan.
Verse 3
पुरासीत्कलशोनाम यदुवंशसमुद्भवः । यज्वा दानपतिर्दक्षः सर्वलोकहिते रतः
Noong unang panahon ay may haring nagngangalang Kalaśa, isinilang sa angkan ni Yadu. Siya’y nagsasagawa ng mga yajña, nangunguna sa pagkakawanggawa, mahusay at may kakayahan, at nakatuon sa kapakanan ng lahat ng nilalang.
Verse 4
कस्यचित्त्वथ कालस्य दुर्वासा मुनि सत्तमः । चातुर्मास्यव्रतं कृत्वा तद्गृहं समुपस्थितः
Pagkaraan, sa isang pagkakataon, dumating sa bahay ng hari ang dakilang pantas na si Durvāsā—pinakamainam sa mga muni—matapos tuparin ang panatang Cāturmāsya.
Verse 5
अथोत्थाय नृपस्तूर्णं सम्मुखः प्रययौ मुदा । स्वागतं स्वागतं तेस्तु ब्रुवाण इति सादरम्
Pagkaraan, mabilis na tumindig ang hari at masayang lumapit upang salubungin siya, at magalang na nagsabi: “Maligayang pagdating, maligayang pagdating!”
Verse 6
ततः प्रणम्य तं भक्त्या प्रक्षाल्य चरणौ स्वयम् । दत्त्वार्घमिति होवाच हर्षबाष्पाकुलेक्षणः
Pagkatapos, yumukod siya nang may debosyon, siya mismo ang naghugas sa mga paa ng rishi at naghandog ng arghya; habang nagsasalita, nanginginig ang kanyang mga mata sa luha ng kagalakan.
Verse 7
इदं राज्यममी पुत्रा इमा नार्य इदं धनम् । ब्रूहि सर्वं मुने त्वं च तव कार्यं ददाम्यहम्
“Narito ang aking kaharian; narito ang aking mga anak; narito ang aking mga asawa; at narito ang aking kayamanan. Magsalita, O muni—sabihin mo sa akin ang lahat. Anumang kailangan mo, ipagkakaloob ko.”
Verse 8
दुर्वासा उवाच । युक्तमेतन्महाराज वक्तुं ते कार्यमीदृशम् । गृहागताय विप्राय व्रतिनेऽस्मद्विधाय च
Sinabi ni Durvāsā: “Nararapat, O dakilang hari, na ipahayag mo ang gayong panata—para sa isang brāhmaṇa na dumating sa tahanan, para sa isang ascetic na tumutupad ng vrata, at para sa tulad ko.”
Verse 9
न मे किञ्चिद्धनैः कार्यं न राज्येन नृपोत्तम । चातुर्मास्यव्रतोऽतोऽहं पारणं कर्तृमुत्सहे
“Wala akong pangangailangan sa kayamanan, ni sa kaharian, O pinakamainam sa mga hari. Isinasagawa ko ang Cāturmāsya vrata; kaya nais kong gawin ang pāraṇa (ang pangwakas na pagkain).”
Verse 10
तस्माद्यत्किञ्चिदन्नं ते सिद्धमस्ति गृहे नृप । तद्देहि भोजनार्थं मे बुभुक्षातीव वर्धते
Kaya nga, O hari, anumang lutong pagkain na nakahanda sa iyong tahanan ay ipagkaloob mo sa akin upang makakain, sapagkat ang aking gutom ay tumitindi nang labis.
Verse 11
सूत उवाच । ततः स पृथिवीपालो यथासिद्धं सुसंस्कृम् । अन्नं भोज्यकृते तस्मै प्रददौ स्वयमेव हि
Wika ni Sūta: Pagkaraan, ang tagapangalaga ng lupa (ang hari) ay siya mismong nagkaloob sa kanya ng pagkaing maayos na inihanda, ayon sa kung ano ang naroon, upang makakain.
Verse 12
व्यञ्जनानि विचित्राणि पक्वान्नानि बहूनि च । पेयं चोष्यं च खाद्यं च लेह्यमन्नमनेकधा । तथा मांसं विचित्रं च लवणाद्यैः सुसंस्कृतम्
May sari-saring ulam at maraming lutong pagkain—may maiinom, masisipsip, ngunguyain, at didilaan, sa iba’t ibang anyo; at mayroon ding iba’t ibang karne na maayos na niluto, tinimplahan ng asin at iba pang pampalasa.
Verse 13
अथासौ बुभुजे विप्रः क्षुत्क्षामस्त्वरयान्वितः । अविन्दन्न रसास्वादं बृहद्ग्रासैर्मुदान्वितः
Pagkatapos, ang brāhmaṇa ay kumain—nanghihina sa gutom at nagmamadali. Sa kasiyahan ay lumulon siya ng malalaking subo, kaya’t hindi niya napansin nang malinaw ang lasa.
Verse 14
अथ तृप्तेन मांसस्य ज्ञातस्तेन रसो द्विजाः । ततः कोपपरीतात्मा तं शशाप मुनीश्वरः
O mga brāhmaṇa, nang siya’y mabusog saka niya nakilala ang lasa ng karne. Pagkaraan, ang dakilang muni, na nilamon ng galit ang kalooban, ay isinumpa ang haring iyon.
Verse 15
यस्मान्मांसं त्वया दत्त्वा व्रतभंगः कृतो मम । तस्मात्त्वमामिषाहारो रौद्रो व्याघ्रो भविष्यसि
“Sapagkat ikaw ay naghandog sa akin ng karne, nasira ang aking panata (vrata). Kaya ikaw ay magiging isang mabangis na tigre, nabubuhay sa pagkain ng laman.”
Verse 16
ततः स भूपतिर्भीतः प्रणम्य च मुनीश्वरम् । प्रोवाच दीनवदनो वेपमानः सुदुःखितः
Pagkaraan, ang hari ay natakot; yumukod at nagpatirapa sa dakilang muni, at nagsalita na ang mukha’y lugmok, nanginginig, at lubhang nagdurusa.
Verse 17
तव क्षुत्क्षामकण्ठस्य मया भक्तिः कृता मुने । यथासिद्धेन भोज्येन तत्कस्माच्छप्तुमुद्यतः
O muni, nang makita kong tuyot ang iyong lalamunan sa gutom, naglingkod ako sa iyo nang may debosyon at naghandog ng anumang pagkaing mayroon. Bakit ngayon nais mo akong sumpain?
Verse 18
तस्मात्कुरु प्रसादं मे भक्तस्य विनतस्य च । शापस्यानुग्रहेणैव शीघ्रं ब्राह्मणसत्तम
Kaya nga, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, ipagkaloob mo sa akin ang iyong habag—sa debotong nakayukong nagsusumamo—at sa iyong biyaya, madali mong pagaanin ang sumpang ito.
Verse 19
दुर्वासा उवाच । मुक्त्वा श्राद्धं तथा यज्ञं न मांसं भक्षयेद्द्विजः । विशेषेण व्रतस्यांते चातुर्मास्योद्भवस्य च
Sinabi ni Durvāsā: Maliban sa śrāddha at sa paghahandog na yajña, ang isang dvija (dalawang ulit na isinilang) ay hindi dapat kumain ng karne—lalo na sa pagtatapos ng panata (vrata), at higit na lalo sa panatang kaugnay ng Cāturmāsya.
Verse 20
उपवासपरो भूत्वा मांसमश्नाति यो द्विजः । वृथामांसाद्वृथा तस्य तद्व्रतं जायते ध्रुवम्
Kung ang isang dvija (dalawang ulit na isinilang), na nag-aangking nag-aayuno at nagsasagawa ng tapa, ay kumakain ng karne, dahil sa walang saysay na pagkain ng karne, ang kanyang panata (vrata) ay nagiging walang saysay—tiyak.
Verse 21
तस्माद्व्रतं प्रणष्टं मे चातुर्मास्यसमुद्भवम् । तेन शप्तोऽसि राजेंद्र मया कोपेन सांप्रतम्
Kaya nga, ang aking panatang Cāturmāsya na nagmula sa pagsasagawa ay napahamak. Dahil dito, O pinakamainam sa mga hari, ngayon ay isinumpa kita ng aking poot.
Verse 22
राजोवाच । तथापि कुरु मे विप्र शापस्यांतं यथेप्सितम् । भक्तियुक्तस्य दीनस्य निर्दोषस्य विशेषतः
Sinabi ng hari: Gayunman, O brāhmaṇa, itakda mo para sa akin ang wakas ng sumpang ito ayon sa iyong minamarapat—lalo na’t ako’y may debosyon, nagdurusa, at walang kasalanan.
Verse 23
दुर्वासा उवाच । यदा ते नंदिनी धेनुर्लिंगं बाणार्चितं पुरा । दर्शयिष्यति ते मुक्तिस्तदा तूर्णं भविष्यति
Sinabi ni Durvāsā: Kapag ipinakita sa iyo ng iyong bakang si Nandinī ang liṅga na minsang sinamba ni Bāṇa noong una, kung gayon ang iyong paglaya (mukti) ay darating nang mabilis.
Verse 24
एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रो जगाम निजमाश्रमम् । बभूव सोऽपि भूपालो व्याघ्रो रौद्रतमाकृतिः
Pagkasabi nito, ang pinakadakilang brāhmaṇa ay nagbalik sa sarili niyang āśrama. At ang hari man ay naging isang tigre, na may anyong lubhang nakapanghihilakbot.
Verse 25
नष्टस्मृतिस्ततस्तूर्णं दृष्ट्वा जंतून्पुरःस्थितान् । जघानोच्चाटितोन्यैश्च प्रविवेश महावनम्
Pagkaraan, nang mawalan siya ng alaala, dali-dali niyang sinalakay ang mga nilalang na nakatayo sa harap; pinalayas ng iba, pumasok siya sa dakilang gubat.
Verse 26
अथ ते मंत्रिणस्तस्य शापस्यातं महीपतेः । वांछतस्तस्य तद्राज्यं चक्रुरेव सुरक्षितम्
Pagkatapos, ang mga ministro ng hari, na nagnanais na matapos ang sumpa sa mahal na pinuno, ay nag-ingat at nagbantay sa kaharian nang lubos na ligtas.
Verse 49
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कलशेश्वराख्याने कलशनृपतेर्दुर्वाससः शापेन व्याघ्रत्वप्राप्तिवर्णनंनामैकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
Sa ganito, sa Śrī Skanda Mahāpurāṇa—sa saṃhitā na may walumpu’t isang libong taludtod—sa ikaanim na Nāgara Khaṇḍa, sa Māhātmya ng banal na pook na Śrī Hāṭakeśvara, sa salaysay na tinatawag na “Kalaśeśvara,” nagtatapos ang ika-apatnapu’t siyam na kabanata, na pinamagatang “Paglalarawan kung paanong si Haring Kalaśa, dahil sa sumpa ni Durvāsas, ay nagkamit ng anyong tigre.”