Adhyaya 28
Ang kabanatang ito ay inihaharap bilang pagsasalaysay ni Sūta sa kapulungan ng mga pantas. Sa isang banal na pagpupulong, ang mga tīrtha na tila may katauhan (kabilang ang Prabhāsa at iba pa) ay nababalisa sa pagdating ng Kali-yuga at humihiling ng isang ligtas na pook upang manatiling mabisa ang kanilang kabanalan ngunit hindi madungisan ng maruming pagdikit. Si Indra (Śakra), dahil sa habag, ay sumangguni kay Bṛhaspati upang hanapin ang isang kṣetra na “hindi naaabot ni Kali” bilang sama-samang kanlungan ng mga tīrtha. Matapos magnilay, itinuro ni Bṛhaspati ang walang kapantay na kṣetra na tinatawag na Hāṭakeśvara, na sinasabing sumibol mula sa “pagbagsak” (pātana) ng liṅga ni Śiva (Śūlin), at kaugnay ng sinaunang tapas ni Viśvāmitra para kay Haring Triśaṅku. Inaalala ng salaysay ang pagbabagong-anyo ni Triśaṅku: iniwan ang kalagayang may dungis at umakyat sa langit kasama ang sariling katawan, kaya’t ang pook ay nagiging lugar ng pagbabaligtad at paglilinis sa asal at ritwal. Ipinaliliwanag din ang pag-iingat: minsang pinuno ng alikabok ang tīrtha sa pamamagitan ng mabagsik na hanging Saṃvartaka sa utos ni Indra; sa Kali, si Hāṭakeśvara ang nagbabantay sa ibaba at si Acaleśvara ang nagtatanggol sa itaas. Sinukat ang lupain na limang krośa at ipinahayag na lampas sa abot ni Kali. Kaya’t ang mga tīrtha ay lumipat doon sa “bahaging aṃśa,” at nagtatapos ang kabanata sa pagsasabing di-mabilang ang mga tīrtha roon at susundan ng talaan ng mga pangalan, kinalalagyan, at bisa; kasama ang phalaśruti na ang pakikinig pa lamang tungkol sa mga tīrtha ay nakapagpapalaya sa kasalanan, gayundin ang pagninilay, banal na pagligo, pagbibigay, at paghipo.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । तस्यां देवसभायां च संस्थिता ये द्विजोत्तमाः । प्रभासादीनि तीर्थानि मूर्तानि सकलानि च
Sinabi ni Sūta: Sa banal na kapulungan ng mga deva ay naroon ang pinakadakila sa mga dvija; at ang lahat ng sagradong tīrtha—Prabhāsa at iba pa—ay naroon din, nahayag sa anyong nakikita.
Verse 2
तानि श्रुत्वा वचस्तस्य देवाचार्यस्य तादृशम् । भयं कृत्वा महच्चित्ते प्रोचुश्च त्रिदिवेश्वरम्
Nang marinig nila ang gayong mga salita ng guro ng mga deva, sila’y lubhang nangamba sa puso at nagsalita sa Panginoon ng langit.
Verse 3
यद्येवं देवदेवेश भविष्य त्यशुभं युगम् । वयं नाशं समेष्यामो न स्थास्यामो जगत्त्रये
Kung gayon, O Panginoon ng mga diyos, darating ang isang di-mapalad na yugto; kami’y hahantong sa pagkapuksa at hindi na mananatiling matatag sa tatlong daigdig.
Verse 4
पुरंदराद्य चास्माकं स्थानं किंचित्प्रदर्शय । तस्मात्कीर्तय नः स्थानं किंचित्क्वापि पुरंदर
O Purandara, ngayong araw ay ipakita mo sa amin ang kahit munting pook na masisilungan; kaya, O Purandara, ipahayag mo sa amin ang isang tahanan—saan man—na maaari naming panahanan.
Verse 5
यदाश्रित्य नयिष्यामो रौद्रं कलियुगं विभो । अस्पृष्टानि नरैर्म्लेच्छैः प्रभावसहितानि च । पाताले स्वर्गलोके वा मर्त्ये वा सुरसत्तम
O Panginoon, sa pag-asa sa pook na iyon ay malalampasan namin ang mabagsik na Kali-yuga—isang lugar na di nadadapuan ng mga taong mleccha at puspos ng banal na kapangyarihan—maging sa Pātāla, sa langit, o sa daigdig ng tao, O pinakadakila sa mga diyos.
Verse 6
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा कृपाविष्टः शतक्रतुः । प्रोवाच ब्राह्मणश्रेष्ठं भूय एव बृहस्पतिम्
Nang marinig ang kanilang mga salita, si Śatakratu (Indra), na napuspos ng habag, ay muling nagsalita kay Bṛhaspati, ang pinakadakila sa mga brāhmaṇa.
Verse 7
अस्पृष्टं कलिना स्थानं किंचि द्वद बृहस्पते । समाश्रयाय तीर्थानां यदि वेत्सि जगत्त्रये
O Bṛhaspati, sabihin mo sa amin ang isang pook na di naaabot ni Kali, upang maging pangkalahatang kanlungan ng mga tīrtha—kung nalalaman mo ito sa tatlong daigdig.
Verse 8
शक्रस्य तद्वचः श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा वृहस्पतिः । तत्र प्रोवाच तीर्थानि भया द्भीतानि हर्षयन्
Nang marinig ang mga salita ni Śakra, si Bṛhaspati ay nagmuni-muni nang matagal; saka siya nagsalita roon, pinasaya ang mga tīrtha na nanginginig sa takot.
Verse 9
हाटकेश्वरमित्युक्तमस्ति क्षेत्रमनुत्तमम् । लिंगस्य पतनाज्जातं देवदेवस्य शूलिनः
May isang walang kapantay na banal na pook na tinatawag na Hāṭakeśvara; ito’y isinilang mula sa pagbagsak—ang pagpapakita sa lupa—ng liṅga ng Diyos ng mga diyos, ang Panginoong may trident, si Śūlin.
Verse 10
यत्र पूर्वं तपस्तप्तं विश्वामित्रेण धीमता । त्रिशंकोर्भूमिपालस्य कृते तीर्थे महात्मना
Ito ang banal na tawiran (tīrtha) na noong unang panahon ay pinagtapasan nang matindi ng marunong at dakilang-loob na si Viśvāmitra, at itinatag niya ang tīrthang ito para kay Haring Triśaṅku.
Verse 11
यत्र स्थित्वा सभूपालस्त्रिशंकुः पापवर्जितः । चण्डालत्वं परित्यज्य सदेह स्त्रिदिवं गतः
Pagdating at pagtindig niya roon, si Haring Triśaṅku ay napawi sa kasalanan; tinalikdan ang kalagayang caṇḍāla at umakyat sa langit (Tridiva) sa mismong katawan niya.
Verse 12
यत्र शक्रसमादेशात्पूरितं पांसुभिः पुरा । संवर्तकेन रौद्रेण वायुना तीर्थमुत्तमम्
Doon din noong unang panahon, sa utos ni Śakra, ang kataas-taasang tīrtha ay napuno ng alikabok dahil sa mabagsik na hanging Saṃvartaka, ang hanging nagwawakas sa daigdig.
Verse 13
यत्र रक्षत्यधस्ताच्च स स्वयं हाटकेश्वरः । उपरिष्टात्प्रदेशं च कलौ देवोऽचलेश्वरः
Doon, si Hāṭakeśvara mismo ang nag-iingat sa lupain sa ibaba; at sa Panahong Kali, ang diyos na Acaleśvara ang nagbabantay sa pook sa itaas.
Verse 14
हाटकेश्वरमाहात्म्यादस्पृष्टं कलिना हि तत् । पंचक्रोशप्रमाणेन अचलेश्वरजेन च
Dahil sa kadakilaan ni Hāṭakeśvara, ang pook na iyon ay tunay na di naaabot ni Kali—sukat na limang krośa ang ikot; at gayundin sa kapangyarihang nagmumula kay Acaleśvara.
Verse 15
तस्मास्वांशेन गच्छंतु तत्र तीर्थान्यशेषतः । तेषां कलिभयं शक्र नैव तत्रास्त्यसंशयम्
Kaya nga, hayaang ang lahat ng tīrtha ay pumaroon, taglay ang kani-kanilang bahagi (diwa), nang lubos. O Śakra, doon ay walang takot kay Kali para sa kanila—walang alinlangan.
Verse 16
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सर्वतीर्थानि तत्क्षणात् । हाटकेश्वरसंज्ञं तत्क्षेत्रं जग्मुर्द्विजोत्तमाः
Nang marinig ang kanyang mga salita, ang lahat ng tīrtha ay agad na nagtungo sa banal na kṣetra na tinatawag na Hāṭakeśvara—O pinakamainam sa mga dvija.
Verse 17
यज्ञोपवीतमात्राणि कृत्वा स्थानानि चात्मनः । क्षेत्रमासादयामासुस्तत्सर्वहि द्विजोत्तमाः
Itinatag ng bawat isa ang kani-kaniyang pook, na tanging sinasagisag ng yajñopavīta (banal na sinulid); at silang lahat ay lumapit sa kṣetra na iyon—O pinakamainam sa mga dvija.
Verse 18
एतस्मात्कारणाजात क्षेत्रं पुण्यतमं हि तत् । हाटकेश्वरदेवस्य महापातकनाशनम्
Dahil dito, ang kṣetra ay naging pinakabanal; ito ang pook ni Hāṭakeśvara Deva na pumupuksa maging sa malalaking kasalanan.
Verse 19
ऋषय ऊचुः । अत्याश्चर्यमिदं सूत यत्त्वयैतदुदाहृतम् । संगमं सर्वतीर्थानां क्षेत्रे तत्र प्रकीर्तितम्
Wika ng mga ṛṣi: “Lubhang kagila-gilalas ito, O Sūta—ang iyong ipinahayag: na sa kṣetra roon ay ipinahahayag ang pagsasanib ng lahat ng tīrtha.”
Verse 20
तावन्मात्रप्रभावाणि तत्स्थानि प्रभवंति किम् । तानि तीर्थानि नो ब्रूहि विस्तरेण महामते
Ano ang lawak at likas na kapangyarihan ng mga banal na pook na naroroon? O dakilang may isip, ipahayag sa amin—ilarawan nang masinsin ang mga sagradong tīrtha na iyon.
Verse 21
नामतः स्थानतश्चैव तथा चैव प्रभावतः । सर्वाण्यपिमहाभाग परं कौतूहलं हि नः
Maging ayon sa pangalan, ayon sa kinalalagyan, at ayon sa kapangyarihang espirituwal. O mapalad na ginoo, matindi ang aming pagnanais na malaman ang lahat.
Verse 22
सूत उवाच । तिस्रः कोट्योऽर्धकोटिश्च तीर्थानां द्विजसत्तमाः । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं व्याप्य सर्वं व्यवस्थिताः
Sinabi ni Sūta: “O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-na-ipinanganak, tatlong krore at isa pang kalahating krore ng mga tīrtha ang naitatag doon, lumalaganap sa buong banal na lupain ni Hāṭakeśvara.”
Verse 23
न तेषां कीर्तनं शक्यं कर्तुं वर्षशतैरपि । तथा स्वायंभुवस्यादौ कल्पस्य प्रथमस्य च
Hindi kayang maisa-isa ang mga iyon kahit sa loob ng daan-daang taon. Ganyan na mula pa sa simula ng panahon ni Svāyambhuva (Manu) at mula sa pinakaunang kalpa.
Verse 24
कृतः समाश्रयस्तत्र क्षेत्रे तीर्थैः शुभावहे । बहुत्वादथ कालस्य बहूनि द्विजसत्तमाः
Sa mapalad at mapagkalingang kṣetra na iyon, ang mga tīrtha ay nagtipon at ginawa itong kanilang iisang kanlungan. Ngunit nang humaba ang panahon, O pinakamainam sa mga dwija, marami (sa kanila) ang nagbago.
Verse 25
उच्छेदं संप्रयातानि तीर्थान्यायतनानि च । यान्यहं वेद कार्त्स्न्येन प्रभावसहितानि च । तानि वः कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः
Marami nang tīrtha at mga dambanang banal ang naglaho. Ngunit yaong nalalaman ko nang ganap—kasama ang kanilang kapangyarihan—ay isasalaysay ko sa inyo. Makinig kayo nang buong pagninilay at pagtuon.
Verse 26
येषां संश्रवणादेव नरः पापात्प्रमुच्यते । ध्यानात्स्नानात्तथा दानात्स्पर्शनाद्विजसत्तमाः
Sa mga tīrtha na iyon, sa pagdinig pa lamang tungkol sa kanila ay napapalaya ang tao mula sa kasalanan; gayundin sa pagninilay, sa pagligo roon, sa pagbibigay-dāna, at sa paghipo nang may paggalang—O pinakamainam sa mga dwija.