
Nagbubukas ang kabanata sa aral ni Īśvara tungkol sa karma, jñāna, at yoga: ang mga gawa ay hindi na nagbubuklod kapag inihahandog kay Hari/Viṣṇu nang may dalisay na isip, walang pagkapit, at may bhakti. Inilalarawan ang mga disiplina ng asal at pag-iisip—śama (pagpapanatag), vicāra (pagsisiyasat/pagninilay), santoṣa (kasiyahan sa sapat), sādhu-saṅga (pakikisama sa mga banal)—bilang “apat na bantay-pinto” ng landas tungo sa mokṣa na inihahambing sa isang “lungsod,” at itinatampok na ang turo ng guru (guru-upadeśa) ang mapagpasya upang makilala ang brahma-bhāva at makamit ang jīvanmukti habang nabubuhay. Itinatanghal din ang balangkas na nakasentro sa mantra, pinupuri ang dvādaśākṣara (labindalawang pantig) bilang binhing nagpapadalisay at tuon ng pagninilay; ang Cāturmāsya ay binibigyang-diin bilang mapalad na panahon kung saan ang pagtalima at pakikinig sa banal na salaysay ay nakapagsusunog ng naipong pagkukulang. Pagkaraan, lumilipat ang kuwento sa pagsasalaysay ni Brahmā: nakatagpo ni Hara ang isang kagila-gilalas na nilalang na isda at tinanong; isinalaysay ng isda ang pag-abandona sa kanya dahil sa pangamba sa angkan at ang mahabang pagkakakulong, ngunit ang mga salita ni Śiva ang gumising sa jñāna-yoga. Nang mapalaya, tinawag siyang Matsyendranātha—pinakamataas na yogin na walang inggit, lampas sa dalawahan, mapagbitaw, at naglilingkod sa Brahman—at nagtatapos ang kabanata sa pahayag ng gantimpala sa pakikinig, lalo na sa Cāturmāsya, na itinuturing na kasingbunga ng dakilang ritwal gaya ng Aśvamedha.
Verse 1
ईश्वर उवाच । यदि चेत्तामसं कर्म त्यक्त्वा कर्मसु जायते । तदा ज्ञानमयो योगी जीवतां मोक्षदायकः
Wika ni Īśvara: Kung tatalikuran ng tao ang gawaing tamasiko ngunit mananatiling masigasig sa mga tungkuling wasto, ang yogin na hinubog ng kaalaman ay nagiging tagapagkaloob ng mokṣa kahit nabubuhay pa.
Verse 2
यदा निर्ममता देहे यदा चित्तं सुनिर्मलम् । यदा हरौ भक्तियोगस्तदा बन्धो न कर्मणा
Kapag wala nang pag-aangkin sa katawan, kapag ang isip ay lubos na dalisay, at kapag ang bhakti-yoga kay Hari ang naging yoga ng tao—kung gayon, ang gawa (karma) ay hindi na nakagagapos.
Verse 3
कुर्वन्नेव हि कर्माणि मनः शांतं नृणां यदा । तदा योगमयी सिद्धिर्जायते नात्र संशयः
Kahit gumagawa ng mga gawain, kapag ang isip ng tao ay naging payapa, sumisilang ang tagumpay na yogiko (siddhi)—walang pag-aalinlangan dito.
Verse 4
गुरुत्वं स्थानमसकृदनुभूय महामतिः । जीवन्विष्णुत्वमासाद्य कर्म संगात्प्रमुच्यते
Matapos maranasan nang paulit-ulit ang kalagayang “gurutva” (tunay na awtoridad ng Gurong espirituwal), ang dakilang-isip ay nakakamit ang “pagka-Viṣṇu” habang nabubuhay at napapalaya sa pagkakabit sa karma.
Verse 5
कर्माणि नित्यजातानि नित्यनैमित्तिकानि च । इच्छया नैव सेव्यानि दुःखतापविवृद्धये
Ang mga tungkuling araw-araw at ang mga ritwal na pana-panahon ay hindi dapat isagawa dahil lamang sa pansariling pagnanasa; sapagkat iyon ay lalo lamang nagpaparami ng pagdurusa at init ng dalamhati sa loob.
Verse 6
कर्मणामीशितारं च विष्णुं विद्धि महेश्वरि । तस्मिन्संत्यज्य सर्वाणि संसारान्मुच्यतेऽखिलात्
O Maheśvarī, alamin na si Viṣṇu ang Kataas-taasang Tagapamahala ng lahat ng karma. Sa pag-aalay at pagsuko ng lahat sa Kanya—paglalagak ng bawat gawa sa Kanya—ang tao’y ganap na napapalaya mula sa kabuuan ng saṃsāra.
Verse 7
एतदेव परं ज्ञानमेतदेव परं तपः । एतदेव परं श्रेयो यत्कृष्णे कर्मणोऽर्पणम्
Ito lamang ang kataas-taasang kaalaman; ito lamang ang kataas-taasang pag-aayuno at pagkamapagtiis (tapas). Ito lamang ang sukdulang kabutihan: ang pag-aalay ng mga gawa sa Kṛṣṇa.
Verse 8
अयं हि निर्मलो योगो निर्गुणः स उदाहृतः । तद्विष्णोः कर्म जनितं शुभत्व प्रतिपादनम्
Ito ang tinatawag na yogang walang dungis; ipinahahayag na lampas ito sa mga guṇa. Ito’y sumisibol mula sa mga gawang iniuugnay kay Viṣṇu at nagtatatag ng kabanalan at kagalingan.
Verse 9
तावद्भ्रमंति संसारे पितरः पिंडतत्पराः । यावत्कुले भक्तियुतः स्तो नैव प्रजायते
Hangga’t ang mga ninuno ay gumagala sa saṃsāra, nakatuon lamang sa mga handog na piṇḍa; gayon din katagal, sa angkang iyon ay hindi pa isinisilang ang isang debotong may bhakti.
Verse 10
तावद्द्विजानि गर्जंति तावद्गर्जति पातकम् । तावत्तीर्थान्यनेकानि यावद्भक्तिं न विंदति
Hangga’t ang mga dwija (dalawang-ulit na isinilang) ay umuungal sa pagtatalo, umuungal din ang kasalanan; at tila ‘marami’ ang mga tīrtha—hanggang sa tunay na makamtan ang bhakti.
Verse 11
स एव ज्ञानवांल्लोके योगिनां प्रथमो हि सः । महाक्रतूनामाहर्ता हरिभक्तियुतो हि सः
Siya lamang ang tunay na marunong sa daigdig; siya nga ang nangunguna sa mga yogin. Siya ang tunay na tumatapos ng mga dakilang handog—sapagkat siya’y puspos ng debosyon kay Hari.
Verse 12
निमिषं निर्नयन्मेषं योगः समभिजायते । वाणीजये योगिनस्तु गोमेधश्च प्रकीर्तितः
Sa pagpigil kahit sa kisap ng mata, ganap na sumisilang ang yoga. At para sa yogin, ang pagwawagi laban sa pananalita ay ipinahahayag na katumbas ng handog na go-medha.
Verse 13
मनसो विजये नित्यमश्वमेधफलं लभेत् । कल्पनाविजयान्नित्यं यज्ञं सौत्रामणिं लभेत्
Sa palagiang pagwawagi laban sa isip, natatamo ang bunga ng Aśvamedha. Sa palagiang pagwawagi laban sa guniguni at pagbuo ng isip, natatamo ang bisa ng handog na Sautrāmaṇi.
Verse 14
देहस्योत्सर्जनान्नित्यं नरयज्ञः प्रकीर्तितः । पंचेंद्रियपशून्हत्वाऽनग्नौ शीर्षे च कुण्डले
Sa palagiang “pagwawaksi” ng pagkakapit sa katawan, ipinahahayag ang nara-yajña. Matapos “mapatay” ang limang hayop ng mga pandama—na walang panlabas na apoy—taglay ng yogin ang mga tanda sa ulo at ang mga hikaw bilang sagisag ng panloob na ritwal.
Verse 15
गुरूपदेशविधिना ब्रह्मभूतत्वमश्नुते । स योगी नियताहारोदण्डत्रितयधारकः
Sa pamamaraan ng turo ng guru, natatamo ang kalagayang pagiging Brahman. Ang yoging iyon ay may disiplina sa pagkain at taglay ang “tatlong tungkod” (tri-daṇḍa), ang tatluhang pagpipigil sa katawan, pananalita, at isip.
Verse 16
त्रिदंडी स तु विज्ञेयो ज्ञाते देवे निरंजने । मनोदण्डः कर्मदण्डो वाग्दंडो यस्य योगिनः
Kilalanin bilang tunay na “tridaṇḍin” ang yoging nakabatid sa Diyos na walang dungis at walang pagnanasa. Ang kanyang mga disiplina ay pagpipigil ng isip, pagpipigil sa gawa, at pagpipigil sa salita.
Verse 17
स योगी ब्रह्मरूपेण जीवन्नेव समाप्यते । अज्ञानी बाध्यते नित्यं कर्मभिर्बंधनात्मकैः
Ang yoging iyon, kahit nabubuhay pa, ay nagiging ganap sa anyo ni Brahman. Ngunit ang mangmang ay laging ginagapos at pinahihirapan ng mga gawang may likas na pagkabihag.
Verse 18
कुर्वन्नेव हि कर्माणि ज्ञानी मुक्तिं प्रयाति हि । यदा हि गुरुभिः स्थानं ब्रह्मणः प्रतिपाद्यते
Tunay nga, kahit gumagawa ng mga gawain, ang nakaaalam ng katotohanan ay tumutungo sa kalayaan. Kapag sa pamamagitan ng mga guru, ang “kalagayan/tahanan” ni Brahman ay naipapaliwanag at naitatatag nang wasto.
Verse 19
तदैष मुक्तिमाप्नोति देहस्तिष्ठति केवलम् । यावद्ब्रह्मफलावाप्त्यै प्रयाति पुरुषोत्तमः
Pagkaraan, nakakamit niya ang mokṣa; ang katawan ay nananatili na lamang. Hanggang sa makamtan ang sukdulang bunga ni Brahman, ang Puruṣottama, ang Kataas-taasang Persona, ang umaakay sa kanya pasulong (sa ganap na kaganapan).
Verse 20
तावत्कर्ममयी वृत्तिर्ब्रह्म वृक्षांतराभवेत् । अवांतराणि पर्वाणि ज्ञेयानि मुनिभिः सदा
Hangga’t ang pagkilos ay hinuhubog pa ng karma, si Brahman ay waring “nasa pagitan ng mga sanga ng puno”—bahagya lamang nasisilayan. Kaya ang mga panlahatang yugto (parvan) ay dapat laging maunawaan ng mga pantas.
Verse 21
मोक्षमार्गो द्विजैश्चैव श्रुतिस्मृतिसमुच्चयात् । मोक्षोऽयं नगराकारश्चतुर्द्वार समाकुलः
Ang landas tungo sa mokṣa ay itinuro ng mga dvija (dalawang ulit na isinilang) mula sa pinagsamang patotoo ng Śruti at Smṛti. Ang mokṣang ito ay tulad ng isang lungsod na may apat na tarangkahan.
Verse 22
द्वारपालास्तत्र नित्यं चत्वारस्तु शमादयः । त एव प्रथमं सेव्या मनुजैर्माक्षदायकाः
Doon, ang mga bantay-pinto na laging naroroon ay apat—nangunguna ang śama (katahimikan). Sila ang dapat paglingkuran muna ng tao, sapagkat sila ang nagkakaloob ng “bunga” ng paglaya.
Verse 23
शमश्च सद्विचारश्च संतोषः साधुसंगमः । एते वै हस्तगा यस्य तस्य सिद्धिर्न दूरतः
Śama (katahimikan), sadvicāra (tamang pagninilay), saṃtoṣa (kasiyahan sa sapat), at sādhusaṅgama (pakikisama sa mga banal)—sinumang may hawak ng mga ito na parang nasa sariling palad, para sa kanya ang tagumpay (sa yoga at paglaya) ay hindi na malayo.
Verse 24
योगसिद्धिर्विष्णुभक्त्या सद्धर्माचरणेन च । प्राप्यते मनुजैर्देवि ह्येतज्ज्ञानमलं विदुः
O Diyosa, ang kaganapan sa yoga ay nakakamtan ng tao sa pamamagitan ng debosyon kay Viṣṇu at ng pagsasabuhay ng tunay na dharma; ito, batid ng marurunong, ang walang dungis na kadalisayan ng kaalamang espirituwal.
Verse 25
ज्ञानार्थं च भ्रमन्मर्त्यो विद्यास्थानेषु सर्वशः । सद्यो ज्ञानं सद्गुरुतो दीपार्चिरिव निर्मला
Kahit ang mortal ay maglibot sa lahat ng dako upang maghanap ng kaalaman, ang dalisay na karunungan ay agad na sumisilang mula sa tunay na sadguru—gaya ng walang bahid na liyab ng lampara.
Verse 26
मुहूर्तमात्रमपि यो लयं चिंत यति ध्रुवम् । तस्य पापसहस्राणि विलयं यांति तत्क्षणात्
Kahit sa loob lamang ng isang muhūrta ang sinumang magnilay nang matatag sa tiyak na ‘laya’—ang pagkalusaw ng ego at daigdig sa Kataas-taasan—sa kanya, libo-libong kasalanan ay agad na naglalaho sa sandaling iyon.
Verse 27
रागद्वेषौ परित्यज्य क्रोधलोभविवर्जितः । सर्वत्र समदर्शी च विष्णुभक्तस्य दर्शनम्
Tinalikuran ang pagkapit at pag-ayaw, malaya sa galit at kasakiman, at may pantay na pagtingin sa lahat ng dako—ito ang tanda ng may tunay na ‘darśana’, ang presensya at pagsasakatuparan ng isang deboto ni Viṣṇu.
Verse 29
मायाधिपटलैर्हीनो मिथ्या वस्तुविरागवान् । कुसंसर्गविहीनश्च योगसिद्धेश्च लक्षणम्
Walang tabing ng māyā, walang pagnanasa sa mga bagay na di-tunay, at malayo sa masamang pakikisama—ito ang mga palatandaan ng nakamit ang kaganapan sa yoga.
Verse 30
ममतावह्निसंयोगो नराणां तापदायकः । उत्पन्नः शमनं तस्य योगिनां शांतिचारणम्
Ang pakikipag-ugnay sa apoy ng “akin” (pag-aangkin) ay nagdudulot ng pagdurusang nakapapaso sa mga tao. Kapag ito’y sumiklab, ang pagpayapa rito ay matatagpuan sa pagsasanay ng mga yogin at sa landas ng kapayapaan.
Verse 31
इन्द्रियाणामथोद्धृत्य मनसैव निषेधयेत् । यथा लोहेन लोहं च घर्षितं तीक्ष्णतां व्रजेत्
Pagkatapos pigilin ang mga pandama, dapat silang supilin sa pamamagitan ng isip lamang—gaya ng bakal na kinikiskis sa bakal ay lalong tumatalim.
Verse 32
बुद्धिर्हि द्विविधा देहे देया ग्राह्या विशुद्धिदा । संसारविषया त्याज्या परब्रह्मणि सा शुभा
Tunay, sa kalagayang may katawan, ang buddhi (talino) ay may dalawang uri: isa’y dapat talikdan at isa’y dapat tanggapin—ang huli ang nagbibigay ng paglilinis. Ang talinong nakatuon sa mga bagay ng sanlibutan ay dapat iwan; ang talinong nananahan sa Kataas-taasang Brahman ay mapalad at mabuti.
Verse 33
अहंकारो यथा देवि पापपुण्यप्रदायकः । ज्ञाते तत्त्वे शुभफले कृतः संधाय नान्यथा
O Diyosa, ang ahaṃkāra—ang diwang “ako”—ay nagiging tagapagbigay ng kasalanan at kabutihan. Ngunit kapag nakilala ang tunay na prinsipyo at naunawaan ang mapalad na bunga, ito’y dapat pag-ugnayin at igiya nang wasto—hindi sa ibang paraan.
Verse 34
श्यामलं च उपस्थं च रूपातीतान्नराः शिवम् । हृदिस्थं सिरशिस्थं च द्वयं बद्धविमुक्तये
Lampas sa anyo, hinahanap ng mga tao si Śiva na higit sa lahat ng pagpapakita; at para sa paglaya ng mga nakagapos, kanilang pinagninilayan ang dalawang pag-iral: si Śiva na nananahan sa puso at si Śiva na nananahan sa ulo.
Verse 36
एतदक्षरमव्यकममृतं सकलं तव । रूपरूपविष्णुरूपरूपमूर्तिनिवेदितम्
Ito ang Iyong Di-nasisira—di-nahahayag, walang-kamatayan, at ganap—na ipinakikilala sa pamamagitan ng anyo sa bawat anyo, sa pamamagitan ng mga anyo ni Viṣṇu, at sa sari-saring banal na katawan ng pagpapakita ng pagka-Diyos.
Verse 37
यदा गुरुः प्रसन्नात्मा तस्य विश्वं प्रसीदति । गुरुश्च तोषितो येन संतुष्टाः पितृदेवताः
Kapag nalulugod ang puso ng Guru, ang buong daigdig ay nagiging mapagpala sa alagad. At sinumang nakapagpapasaya sa Guru, ang mga ninuno at ang mga diyos ay nalulugod din.
Verse 38
गुरूपदेशः प्रतिमा सद्विचारः समे मनः । क्रिया च ज्ञानसहिता मोक्षसिद्धेर्हि लक्षणम्
Ito ang mga tanda ng pag-abot sa kalayaan (mokṣa): aral mula sa Guru, pagsamba sa pamamagitan ng banal na larawan o imahen, marangal na pag-unawa, isip na pantay at matatag, at pagsasagawa ng ritwal na kaisa ng tunay na kaalaman.
Verse 39
क्रियापतिर्विष्णुरेव स्वयमेव हि निष्क्रि यः । स च प्राणविरूपाय द्वादशाक्षरवीजकः
Si Viṣṇu lamang ang Panginoon ng mga banal na ritwal—ngunit Siya mismo ay walang-kilos (di-gumagawa). At para sa paglawak ng prāṇa, naroroon Siya bilang binhing-mantra sa anyo ng pormulang labindalawang pantig.
Verse 40
द्वादशाक्षरकं चक्रं सर्वपापनिबर्हणम् । दुष्टानां दमनं चैव परब्रह्मप्रदायकम्
Ang gulong na labindalawang pantig ay pumupuksa sa lahat ng kasalanan; pinapailalim nito ang masasama at ipinagkakaloob ang kaloob ng Kataas-taasang Brahman (Parabrahman).
Verse 41
एतदेव परं ब्रह्म द्वादशाक्षररूपधृक् । मया प्रकाशितं देवि स्कन्दे हि विमलं तव
Ito mismo ang Kataas-taasang Brahman, na may anyo ng labindalawang pantig na mantra. O Diyosa, inihayag ko ito—dalisay at walang dungis—sa tradisyong Skanda para sa iyong kapakanan.
Verse 42
एतत्सारं योगिनां ध्यानरूपं भक्तिग्राह्यं श्रद्धया चिन्तयेच्च । चातुर्मास्ये जन्मकोट्यां च जातं पापं दग्ध्वा मुक्तिदः कैटभारिः
Ito ang pinakadiwa: anyo ng pagninilay ng mga yogin, at nauunawaan sa pamamagitan ng bhakti; pagbulayan ito nang may pananampalataya. Sa panahon ng Cāturmāsya, si Kaiṭabhāri (Viṣṇu) ay sinusunog ang mga kasalanang naipon sa di-mabilang na kapanganakan at nagkakaloob ng kalayaan (moksha).
Verse 43
ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नगरे तत्र क्षीरसागरमध्यतः । उज्जहार विमानाग्रे तेजोभाराभिपीडितः
Wika ni Brahmā: Sa lungsod na yaon, mula sa gitna ng Karagatang Gatas, hinango niya iyon at inilagay sa unahan ng makalangit na sasakyan—na waring nadidiin ng bigat ng sariling ningning.
Verse 44
उरो बाहुकृतिं कुर्वन्सान्निध्यं समुपागतः । महामत्स्योऽज्ञातपूर्वः सन्निधानेऽनहंकृतिः
Gumawa siya ng tanda sa dibdib at mga bisig, at lumapit sa ganap na kalapitan. Doon ay lumitaw ang isang dambuhalang isda, di pa kailanman nakita—nakatindig sa tabi, walang pagmamataas o pagkamakasarili.
Verse 45
हुंकारगर्भे मत्स्यं च दृष्ट्वा तं स महेश्वरः । तेजसा स्तंभयामास वाक्यमेतदुवाच ह
Nang makita ni Maheśvara ang isdang yaon sa sinapupunan ng tunog na “huṃ,” pinatigil niya ito sa pamamagitan ng naglalagablab na ningning, at saka nagsalita ng mga salitang ito.
Verse 46
कस्त्वं मत्स्योदरस्थश्च देवो यक्षोऽथ मानुषः । कथं जीवसि देहांतर्गतो मम वद प्रभो
“Sino ka—na nananahan sa tiyan ng isda—diyos ba, yakṣa, o tao? Paano ka nabubuhay sa loob ng katawan? Ihayag mo sa akin, O Panginoon.”
Verse 47
मत्स्य उवाच । अहं मत्स्योदरे क्षिप्तः समुद्रे क्षीरसंभवे । मात्रा तु पितृवाक्येन नायं मम कुलान्वितः
Wika ng isda: “Ako’y inihagis sa tiyan ng isda sa karagatang isinilang mula sa gatas. Ngunit dahil sa aking ina—sumunod sa utos ng ama—ang isang ito’y hindi mula sa aking angkan.”
Verse 48
कुलक्षयभयात्तेन जातं स्वकुलनाशनम् । गंडांतयोगजनितो बालो न गृहकर्मकृत्
Dahil sa takot na mapuksa ang angkan, doon pa—kabalintunaan—sumibol ang pagkapahamak ng sarili niyang lahi. Isang bata ang isinilang sa kinatatakutang gaṇḍānta, at hindi niya tinanggap ang mga tungkulin ng buhay-pamilya.
Verse 49
इति मात्रा दुःखितया निरस्तः शृणु वंशजः । झषेणापि गृहीतोऽस्मि कालो मेऽत्र महानभूत्
“Kaya nga, itinakwil ako ng aking inang nagdadalamhati—makinig ka, O inapo. Maging ng isang malaking isda’y sinunggaban ako, at ang panahon ko roon ay naging napakahaba.”
Verse 50
तव वाक्यामृतैरेभिर्ज्ञानयोगो महानभूत् । तेन त्वं सकलो ज्ञातो मया मूर्तोऽथ मूर्त्तगः
Sa iyong mga salitang tila amṛta, nagising ang dakilang landas ng jñāna-yoga. Dahil dito, lubos kitang nakilala—ang Panginoong may katawan, ang Kumikilos sa anyong may katawan.
Verse 51
अनुज्ञां मम देवेश देहि निष्क्रमणाय च । यथाऽहं पितृपो ब्रह्मन्भवान्याश्चापि लक्ष्यते
Ipinagkaloob mo sa akin ang pahintulot, O Panginoon ng mga diyos, upang ako man ay makaalis; upang makilala akong nakabayad na sa utang sa mga ninuno, O Brahmana, at upang si Bhavānī man ay magpatotoo rin nito.
Verse 52
हर उवाच विप्रोऽसि सुतरूपोऽसि पूज्योस्यासि बभाषतः । बहिर्निष्क्रम वेगेन स्तंभितोऽसि महाझषः
Wika ni Hara: “Ikaw ay isang brāhmaṇa; marilag ang iyong anyo; karapat-dapat kang sambahin. Sa iyong pagsasalita, ang malaking isda ay napigil at di na makagalaw. Lumabas ka nang madali!”
Verse 53
ततोऽसौ शिरसा जात उत्क्लेशान्मत्स्ययोजितः । ततो हि विकृतं वक्त्रं क्षणाद्बहिरुपागतः
Pagkaraan, siya’y lumabas na nauuna ang ulo, nababalisa at naghihirap sapagkat nakagapos sa loob ng isda. Sa isang iglap ay nakalabas siya, at ang kanyang mukha’y nagbago at napinsala dahil sa pagsubok na iyon.
Verse 56
यस्मान्मत्स्योदराज्जातो योगिनां प्रवरो ह्ययम् । तस्मात्तु मत्स्य नाथेति लोके ख्यातो भविष्यति
Sapagkat ang isang ito—ang pinakadakila sa mga yogin—ay isinilang mula sa tiyan ng isda, kaya sa daigdig siya’y magiging tanyag sa pangalang “Matsyanātha.”
Verse 57
अच्छेद्यः स्यान्नरतनुर्ज्ञानयोगस्य पारगः । निर्मत्सरोऽपि निर्द्वंद्वो निराशो ब्रह्मसेवकः
Magkakaroon siya ng katawang-tao na di malalabag, tatawid sa kabilang pampang ng jñāna-yoga, magiging malaya sa inggit, lampas sa dalawahan, walang pagnanasa, at tapat na tagapaglingkod ng Brahman.
Verse 58
जीवन्मुक्तश्च भविता भुवनानि चतुर्दश । इत्युक्तश्च महेशानं प्रणमंश्च पुनःपुनः । महेश्वरेण सहितो मंदराचलमाययौ
Siya’y magiging pinalaya habang nabubuhay (jīvanmukta), at ang kanyang pangalan ay kikilalanin sa labing-apat na daigdig. Nang masabihan nang gayon, siya’y yumukod at nagpatirapa kay Maheśāna nang paulit-ulit; at kasama si Maheśvara, nagtungo siya sa Bundok Mandara.
Verse 59
ब्रह्मोवाच । कृत्वा प्रदक्षिणं देवीं स्कन्दमालिंग्य सोऽगमत्
Wika ni Brahmā: “Matapos mag-pradakṣiṇā sa paligid ng Diyosa, at yakapin si Skanda, siya’y umalis.”
Verse 60
ततः सा पार्वती हृष्टा प्राप्य ज्ञानमनुत्तमम् । एवं सा परमां सिद्धिं प्रणवस्यप्रभा जनम्
Pagkaraan, si Pārvatī ay nagalak at nakamtan ang walang kapantay na kaalaman. Sa gayon, narating niya ang sukdulang siddhi—nagliliwanag sa kapangyarihan at ningning ng Pranava (Oṃ).
Verse 61
सा प्राप्य जगतां माता द्वादशाक्षरजांबुना । इमां मत्स्येन्द्रनाथस्य चोत्पत्तिं यः शृणोति च
Sa gayon, ang Ina ng mga daigdig ay nakamtan ang kalagayang iyon sa pamamagitan ng nektar na kapangyarihan ng labindalawang-pantig na mantra. Sinumang makarinig ng salaysay na ito tungkol sa pagsilang ni Matsyendranātha…
Verse 62
चातुर्मास्ये विशेषेण सोऽश्वमेधफलं लभेत्
Lalo na sa panahon ng Cāturmāsya, makakamtan niya ang gantimpalang kasinghalaga ng handog na Aśvamedha.
Verse 263
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाह्स्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये मत्स्येन्द्रनाथोत्पत्तिकथनं नाम त्रिषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
Sa ganito nagtatapos ang kabanatang pinamagatang “Salaysay ng Pinagmulan ni Matsyendranātha,” ang ika-263 kabanata sa Śrī Skanda Mahāpurāṇa, sa Ekāśītisāhasrī Saṃhitā, sa ikaanim na bahagi, ang Nāgara-khaṇḍa—sa loob ng Māhātmya ng banal na pook na Hāṭakeśvara, ng sub-salaysay na Śeṣaśāyī, at ng pag-uusap nina Brahmā at Nārada tungkol sa kadakilaan ng Cāturmāsya.
Verse 281
सर्वेषामपि जीवानां दया यस्य हृदि स्थिरा । शौचाचारसमायुक्तो योगी दुःखं न विंदति
Ang yogin na sa puso’y matatag ang habag sa lahat ng nilalang—at may kalinisan at wastong asal—ay hindi sumasapit sa pagdurusa.
Verse 854
रूपवान्प्रतिमायुक्तो मत्स्यगंधेन संयुतः । सोमकांतिसमस्तत्र ह्यभवद्दिव्यगंधभाक्
Naging marikit siya at wasto ang hubog, ngunit may tatak na amoy-isda. Doon, maningning sa kislap na tulad ng buwan, gayon ma’y nagkamit siya ng isang pambihira at makalangit na halimuyak.
Verse 895
उमापि प्रणतं चामुं सुतं स्वोत्संगभाजनम् । चकार तस्य नामापि हरः परमहर्षितः
Tinanggap din ni Umā ang anak na yaong nakayukod, at iniluklok sa sariling kandungan. At si Hara (Śiva), lubhang nagalak, ay nagkaloob din ng pangalan sa kanya.