Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

ततः परं जलाहारो जातो वर्षशतं हि सः । वायुभक्षस्ततोऽभूत्स यावद्वर्षशतं परम्

Transliteration

tataḥ paraṃ jalāhāro jāto varṣaśataṃ hi saḥ | vāyubhakṣastato'bhūtsa yāvadvarṣaśataṃ param

Translation

Pagkaraan niyon, sa loob ng sandaang taon ay tubig lamang ang kanyang ikinabuhay; at pagkatapos ay naging yaong “nabubuhay sa hangin” pa sa isa pang sandaang taon.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Temporal modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रम/कालवाचक): ‘then’

• परम्: further/thereafter
• परम्: Kriyāviśeṣaṇa (Sequence/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय-प्रयोग (adverbial accusative): ‘further/after that’

• जलाहारः: one whose food was water
• जलाहारः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल + आहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (जलम् आहारः यस्य)

• जातः: became
• जातः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘become’

• वर्षशतम्: a hundred years
• वर्षशतम्: Kāla-adhikaraṇa (Duration/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः; कालपरिमाणम्

• हि: indeed
• हि: Nipāta (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle): emphasis

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• वायुभक्षः: one who fed on air
• वायुभक्षः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वायु + भक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (वायुः भक्षः/भक्षणम् यस्य)

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Temporal modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रम/कालवाचक): ‘then’

• अभूत्: became/was
• अभूत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• यावत्: for as long as
• यावत्: Kriyāviśeṣaṇa (Extent/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय (परिमाण/कालवाचक): ‘as long as’

• वर्षशतम्: a hundred years
• वर्षशतम्: Kāla-adhikaraṇa (Duration/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः; कालपरिमाणम्

• परम्: another/further
• परम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifier of वर्षशतम्): ‘further/another’

Speaker

Sūta (narration continues)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The ascetic king by a water source, then later seated unmoving as if sustained by breath alone; body emaciated yet radiant; air currents and subtle aura indicate vāyubhakṣa state.

Characters & Entities

• nṛpa (the King)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Progressive renunciation symbolizes increasing inwardness—each step reduces dependence and intensifies devotion toward Śiva.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The austerity takes place within the Hāṭakeśvara-kṣetra narrative frame of Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

A graded tapas-vrata: water-only subsistence (jalāhāra) followed by extreme restraint (vāyubhakṣa).