Adhyaya 85

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र नर्मदायाः पुरातनम् । ब्रह्महत्याहरं तीर्थं वाराणस्या समं हि तत्

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Pagkaraan nito, O hari, marapat na magtungo sa sinaunang banal na tawiran ng Narmadā—isang tīrtha na pumapawi sa kasalanan ng pagpatay sa brāhmaṇa, at tunay na kapantay ng Vārāṇasī.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यं कथ्यतां ब्रह्मन्यद्वृत्तं नर्मदातटे । वाराणस्या समं कस्मादेतत्कथय मे प्रभो

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: O brāhmaṇa, ipahayag ang kababalaghan—ano ang naganap sa pampang ng Narmadā? Bakit ito’y kapantay ng Vārāṇasī? Isalaysay mo sa akin, O panginoon.

Verse 3

निमग्नो दुःखसंसारे हृतराज्यो द्विजोत्तम । युष्मद्वाणीजलस्नातो निर्दुःखः सह बान्धवैः

O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, ang isang taong nalulubog sa mapait na pag-ikot ng daigdig at nawalan ng kaharian—nang maligo sa tubig ng inyong banal na pananalita—ay napawi ang dalamhati, kasama ang kanyang mga kamag-anak.

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो सोमवंशविभूषण । पृष्टोऽस्मि दुर्लभं तीर्थं गुह्याद्गुह्यतरं परम्

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Mabuti, mabuti, O makapangyarihang bisig, palamuti ng lahing Soma! Tinanong mo ako tungkol sa isang bihirang tīrtha—kataas-taasan, at higit na lihim kaysa sa tinatawag na lihim.

Verse 5

आदौ पितामहस्तावत्समस्तजगतः प्रभुः । मनसा तस्य संजाता दशैव ऋषिपुंगवाः

Noong pasimula, ang Pitāmaha—ang Panginoon ng buong sanlibutan—ay lumikha, sa pamamagitan lamang ng kanyang isipan, ng sampung pinakadakilang mga ṛṣi.

Verse 6

मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च

Sina Marīci, Atri at Aṅgiras, Pulastya, Pulaha, Kratu, Pracetas (Dakṣa), Vasiṣṭha, Bhṛgu, at gayundin si Nārada—ito ang mga iginagalang na ninuno at mga pantas na binanggit.

Verse 7

जज्ञे प्राचेतसं दक्षं महातेजाः प्रजापतिः । दक्षस्यापि तथा जाताः पञ्चाशद्दुहिताः किल

Mula kay Pracetas ay isinilang si Dakṣa, ang Prajāpati na dakila ang ningning at kapangyarihan. At sinasabi ring si Dakṣa ay nagkaroon ng limampung anak na babae.

Verse 8

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । तथैव स महाभागः सप्तविंशतिमिन्दवे

Ipinagkaloob niya ang sampu kay Dharma at ang labintatlo kay Kaśyapa. Gayundin, ang mapalad na iyon ay naghandog ng dalawampu’t pito sa Buwan, kay Soma.

Verse 9

रोहिणी नाम या तासामभीष्टा साभवद्विधोः । शेषासु करुणां कृत्वा शप्तो दक्षेण चन्द्रमाः

Sa kanilang lahat, si Rohiṇī ang naging pinakamamahal ng Buwan. Sa habag sa iba pang napabayaan, isinumpa ni Dakṣa ang Buwan.

Verse 10

क्षयरोग्यभवच्चन्द्रो दक्षस्यायं प्रजापतेः । स च शापप्रभावेण निस्तेजाः शर्वरीपतिः

Dahil sa sumpa ni Dakṣa, ang Buwan—na mula sa Prajāpati—ay dinapuan ng nakapapayat na karamdaman. Sa bisa ng sumpa, nawala ang ningning ng panginoon ng gabi.

Verse 11

गतः पितामहं सोमो वेपमानोऽमृतांशुमान् । पद्मयोने नमस्तुभ्यं वेदगर्भ नमोऽस्तु ते । शरणं त्वां प्रसन्नोऽस्मि पाहि मां कमलासन

Nangangatog, si Soma na may mga sinag na tila nektar ay lumapit sa Lolo ng sansinukob, si Brahmā. “O Isinilang sa Loto, pagpupugay sa iyo; O Sinapupunan ng mga Veda, pagpupugay sa iyo. Sa iyo ako kumakalinga; maging mahabagin—iligtas mo ako, O Nakaupo sa Loto.”

Verse 12

ब्रह्मोवाच । निस्तेजाः शर्वरीनाथ कलाहीनश्च दृश्यसे । उद्विग्नमानसस्तात संजातः केन हेतुना

Sinabi ni Brahmā: “O panginoon ng gabi, tila wala kang ningning at wari’y nawalan ng iyong mga yugto. Anak, ang iyong puso’y balisa—sa anong dahilan nangyari ito?”

Verse 13

सोम उवाच । दक्षशापेन मे ब्रह्मन्निस्तेजस्त्वं जगत्पते । निर्हारश्चास्य शापस्य कथ्यतां मे पितामह

Sinabi ni Soma: “O Brahman, O Panginoon ng daigdig, dahil sa sumpa ni Dakṣa ako’y nawalan ng ningning. Ipaalam mo sa akin, O Lolo, ang paraan ng pagkalaya sa sumpang ito.”

Verse 14

ब्रह्मोवाच । सर्वत्र सुलभा रेवा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा । ओङ्कारेऽथ भृगुक्षेत्रे तथा चैवौर्वसंगमे

Wika ni Brahmā: “Madaling matagpuan ang Revā sa lahat ng dako, ngunit bihira siya sa tatlong pook: sa Oṅkāra, sa banal na lupain ni Bhṛgu, at sa tagpuan ng Revā at Ūrvā.”

Verse 15

तत्र गच्छ क्षपानाथ यत्र रेवान्तरं तटम् । त्वरितोऽसौ गतस्तत्र यत्र रेवौर्विसंगमः

“Pumaroon ka roon, O panginoon ng gabi, sa pampang na kinaroroonan ng Revāntara—ang panloob na agos ng Revā.” Dali-dali siyang nagtungo roon, sa tagpuan ng Revā at Ūrvā.

Verse 16

काष्ठावस्थः स्थितः सोमो दध्यौ त्रिपुरवैरिणम् । यावद्वर्षशतं पूर्णं तावत्तुष्टो महेश्वरः

Si Soma, na nakatigil na parang troso, ay nagmuni-muni sa Kaaway ng Tripura (Śiva). Nang mapuno ang sandaang taon, kinalugdan siya ni Maheśvara.

Verse 17

प्रत्यक्षः सोमराजस्य वृषासन उमापतिः । साष्टाङ्गं प्रणिपत्योच्चैर्जय शम्भो नमोऽस्तु ते

Kay Haring Soma ay hayagang nagpakita si Umāpati, nakaupo sa toro. Si Soma’y nagpatirapa nang buong katawan at sumigaw: “Tagumpay sa iyo, O Śambhu! Pagpupugay sa iyo!”

Verse 18

जय शङ्कर पापहराय नमो जय ईश्वर ते जगदीश नमः । जय वासुकिभूषणधार नमो जय शूलकपालधराय नमः

Tagumpay at pagpupugay kay Śaṅkara, tagapag-alis ng kasalanan! Tagumpay sa iyo, O Īśvara, Panginoon ng sanlibutan! Tagumpay at pagpupugay sa may palamuting Vāsuki! Tagumpay at pagpupugay sa may tangan ng trident at bungo!

Verse 19

जय अन्धकदेहविनाश नमो जय दानववृन्दवधाय नमः । जय निष्कलरूप सकलाय नमो जय काल कामदहाय नमः

Tagumpay at pagpupugay sa Tagapagwasak ng katawan ni Andhaka! Tagumpay at pagpupugay sa Tagapagpuksa ng mga pulutong ng mga asura! Tagumpay at pagpupugay sa Walang-anyo na nahahayag bilang lahat! Tagumpay at pagpupugay sa Panahon mismo, ang Tagasunog kay Kāma!

Verse 20

जय मेचककण्ठधराय नमो जय सूक्ष्मनिरञ्जनशब्द नमः । जय आदिरनादिरनन्त नमो जय शङ्कर किंकरमीश भज

Tagumpay at pagpupugay sa may hawak ng maitim na lalamunan! Tagumpay at pagpupugay sa banayad at dalisay na Panginoon na nakikilala sa banal na tunog! Tagumpay at pagpupugay sa Unang-una—ngunit walang pasimula at walang hanggan! Tagumpay, O Śaṅkara, O Panginoon—tanggapin mo ako bilang iyong lingkod; sinasamba kita!

Verse 21

एवं स्तुतो महादेवः सोमराजेन पाण्डव । तुष्टस्तस्य नृपश्रेष्ठ शिवया शङ्करोऽब्रवीत्

Sa gayon, nang purihin ni Haring Soma, O Pāṇḍava, si Mahādeva ay nalugod. Pagkaraan, si Śaṅkara—kasama si Śivā (Umā)—ay nagsalita sa pinakadakilang hari.

Verse 22

ईश्वर उवाच । वरं प्रार्थय मे भद्र यत्ते मनसि वर्तते । साधु साधु महासत्त्व तुष्टोऽहं तपसा तव

Sinabi ni Īśvara: “Mapalad na isa, hingin mo sa akin ang biyayang nasa iyong puso. Mabuti, mabuti, O dakilang kaluluwa—nalugod ako sa iyong pag-aayuno at pagsasakripisyo.”

Verse 23

सोम उवाच । दक्षशापेन दग्धोऽहं क्षीणसत्त्वो महेश्वर । शापस्योपशमं देव कुरु शर्म मम प्रभो

Sinabi ni Soma: “O Maheśvara, sinusunog ako ng sumpa ni Dakṣa at nanghihina ang aking lakas. O Diyos, payapain mo ang sumpa at igawad mo sa akin ang kaginhawahan, O Panginoon.”

Verse 24

ईश्वर उवाच । तव भक्तिगृहीतोऽहमुमया सह तोषितः । निष्पापः सोमनाथस्त्वं संजातस्तीर्थसेवनात्

Sinabi ni Īśvara: “Ako’y napasuko ng iyong debosyon; kasama ni Umā, ako’y lubos na nalulugod. Sa paglilingkod sa tīrtha, ikaw ay naging walang kasalanan—tunay ngang naging ‘Somanātha’ ka.”

Verse 25

इत्यूचे देवदेवेशः क्षणं ध्यात्वेन्दुना ततः । स्थापितं परमं लिङ्गं कामदं प्राणिनां भुवि । सर्वदुःखहरं तत्तु ब्रह्महत्याविनाशनम्

Pagkasabi nito ng Panginoon ng mga diyos, matapos magnilay sandali, ipinagtatag niya sa lupa—sa pamamagitan ni Indu/Soma—ang kataas-taasang liṅga, tagapagkaloob ng ninanais sa mga nilalang, tagapag-alis ng lahat ng dalamhati, at tagapagwasak maging ng kasalanang brahma-hatyā.

Verse 26

युधिष्ठिर उवाच । सोमनाथप्रभावं मे संक्षेपात्कथय प्रभो । दुःखार्णवनिमग्नानां त्राता प्राप्तो द्विजोत्तम

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O Panginoon, isalaysay mo sa akin nang maikli ang kadakilaan ni Somanātha. O pinakadakila sa mga dvija, dumating ka bilang tagapagligtas sa mga nalulubog sa dagat ng dalamhati.”

Verse 27

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणु तीर्थप्रभावं ते संक्षेपात्कथयाम्यहम् । यद्वृत्तमुत्तरे कूले रेवाया उरिसंगमे

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: “Makinig ka. Isasalaysay ko sa iyo nang maikli ang kadakilaan ng tīrtha—ang nangyari sa hilagang pampang ng Revā (Narmadā), sa tagpuan ng mga ilog na tinatawag na Urisaṅgama.”

Verse 28

शम्बरो नाम राजाभूत्तस्य पुत्रस्त्रिलोचनः । त्रिलोचनसुतः कण्वः स पापर्द्धिपरोऽभवत्

May isang haring nagngangalang Śambara. Ang kanyang anak ay si Trilocana; at ang anak ni Trilocana ay si Kaṇva—na naging masidhi sa makasalanang pagkamkam at pagdami ng yaman.

Verse 29

वने नित्यं भ्रमन्सोऽथ मृगयूथं ददर्श ह । मृगयूथं हतं तत्तु त्रिलोचनसुतेन च

At habang araw-araw siyang gumagala sa gubat, nakita niya ang isang kawan ng mga usa. Yaong kawan ng usa ay tunay na pinaslang ng anak ni Trilocana (si Kaṇva).

Verse 30

मृगरूपी द्विजो मध्ये चरते निर्जने वने । स हतस्तेन सङ्गेन कण्वेन मुनिसत्तम

Sa nag-iisang gubat na yaon, isang dalawang-ulit-na-isinilang na lalaki, na nag-anyong usa, ay gumagala sa gitna nila. Dahil sa pakikisamang iyon, pinatay siya ni Kaṇva—O pinakamainam sa mga muni.

Verse 31

ब्रह्महत्यान्वितः कण्वो निस्तेजा व्यचरन्महीम् । व्यचरंश्चैव सम्प्राप्तो नर्मदामुरिसंगमे

Dahil sa kasalanan ng pagpatay sa isang brāhmaṇa, si Kaṇva ay napuspos ng Brahmahatyā at nawalan ng ningning; gumala siya sa buong daigdig, at sa kanyang paglalagalag ay narating niya ang Narmadā, sa Urisaṅgama.

Verse 32

किंशुकाशोकबहले जम्बीरपनसाकुले । कदम्बपाटलाकीर्णे बिल्वनारङ्गशोभिते

Yaon ay gubat na siksik sa kiṃśuka at aśoka, punô ng citron at langka; nagkalat ang kadamba at pāṭalā, at pinapaganda ng bilva at mga punong kahel.

Verse 33

चिञ्चिणीचम्पकोपेते ह्यगस्तितरुछादिते । प्रभूतभूतसंयुक्तं वनं सर्वत्र शोभितम्

Masagana sa sampalok at campaka, at nalililiman ng mga punong agasti; ang gubat na yaon, hitik sa sari-saring nilalang, ay marikit sa lahat ng dako.

Verse 34

चित्रकैर्मृगमार्जारैर्हिंस्रैः शम्बरशूकरैः । शशैर्गवयसंयुक्तैः शिखण्डिखरमण्डितम्

Pinamumugaran ito ng mga batik-batik na hayop at mababangis na pusa-gubat, ng mararahas na usa-śambara at mga baboy-ramo; kasama ang mga liyebre at mga gayal, at pinalamutian ng mga pabo at mga asno.

Verse 35

प्रविष्टस्तु वने कण्वस्तृषार्तः श्रमपीडितः । स्नातो रेवाजले पुण्ये सङ्गमे पापनाशने

Pagpasok ni Kaṇva sa gubat, uhaw na uhaw at pinahihirapan ng pagod, siya’y naligo sa banal na tubig ng Revā sa tagpuan ng mga ilog, na pumupuksa sa kasalanan.

Verse 36

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो युधिष्ठिर । पपौ सुविमलं तोयं सर्वपापक्षयंकरम्

O Yudhiṣṭhira, matapos sambahin si Somanātha nang may sukdulang debosyon, uminom siya ng lubhang dalisay na tubig—tubig na nagwawasak ng lahat ng kasalanan.

Verse 37

फलानि च विचित्राणि चखाद सह किंकरैः । सुप्तः पादपच्छायायां श्रान्तो मृगवधेन च

Kumain siya ng sari-saring bunga kasama ng kanyang mga alalay; at pagkapagod sa pangangaso ng usa, siya’y nakatulog sa lilim ng isang puno.

Verse 38

तावत्तीर्थवरं विप्रः स्नानार्थं सङ्गमं गतः । मार्गगो ब्राह्मणो हर्षोद्युक्तस्तद्गतमानसः

Noon din, isang brāhmaṇa ang nagtungo sa dakilang tīrtha—sa banal na tagpuan—upang maligo. Habang naglalakad sa daan, siya’y napuno ng galak, at ang isip ay nakatuon sa banal na pook na yaon.

Verse 39

अबला तमुवाचेदं तिष्ठ तिष्ठ द्विजोत्तम । त्रस्तो निरीक्षते यावद्दिशः सर्वा नरेश्वर

Sinabi ng abang babae sa kanya: “Huminto, huminto, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa!” At sa matinding takot, tumingin siya sa lahat ng dako, O hari.

Verse 40

तावद्वृक्षसमारूढां स्त्रियं रक्ताम्बरावृताम् । रक्तमाल्यां तदा बालां रक्तचन्दनचर्चिताम् । रक्ताभरणशोभाढ्यां पाशहस्तां ददर्श ह

Pagkaraan ay nakita niya ang isang babae na umakyat sa puno—nababalutan ng pulang kasuotan; isang batang dalaga na may pulang kuwintas ng bulaklak, pinahiran ng pulang chandana; nagniningning sa pulang alahas, at may hawak na lubid na panghuli sa kanyang kamay.

Verse 41

स्त्र्युवाच । संदेशं श्रूयतां विप्र यदि गच्छसि सङ्गमे । मद्भर्ता तिष्ठते तत्र शीघ्रमेव विसर्जय

Sinabi ng babae: “O brāhmaṇa, pakinggan mo ang aking mensahe. Kung ikaw ay patungo sa banal na sanggama, naroon ang aking asawa—iparating mo sa kanya agad.”

Verse 42

एकाकिनी च ते भार्या तिष्ठते वनमध्यगा । इत्याकर्ण्य गतो विप्रः सङ्गमं सुरदुर्लभे

“At ang iyong asawa ay nag-iisa, nananatili sa gitna ng kagubatan.” Nang marinig ito, ang brāhmaṇa ay nagtungo sa sanggama—na bihirang maabot maging ng mga diyos.

Verse 43

वृक्षच्छायान्वितः कण्वो ब्राह्मणेनावलोकितः । उवाच तं प्रति तदा वचनं ब्राह्मणोत्तमः

Si Kaṇva, nakaupo sa lilim ng puno, ay nakita ng brāhmaṇa; at noon, ang pinakadakila sa mga brāhmaṇa ay nagsalita sa kanya ng mga salita.

Verse 44

ब्राह्मण उवाच । वनान्तरे मया दृष्टा बाला कमललोचना । रक्ताम्बरधरा तन्वी रक्तचन्दनचर्चिता

Wika ng brāhmaṇa: “Sa kailaliman ng gubat ay nakita ko ang isang dalagang may matang gaya ng lotus—payat at marikit, nakadamit na pula, at pinahiran ng pulang chandana.”

Verse 45

रक्तमाल्या सुशोभाढ्या पाशहस्ता मृगेक्षणा । वृक्षारूढावदद्वाक्यं मद्भर्ता प्रेष्यतामिति

May pulang kuwintas na bulaklak at hitik sa kagandahan, may hawak na tali (pāśa), at may matang gaya ng usa—nakaupo sa puno, sinabi niya: “Iparating ang (pahayag na) ito sa aking asawa.”

Verse 46

कण्व उवाच । कस्मिन्स्थाने तु विप्रेन्द्र विद्यते मृगलोचना । कस्य सा केन कार्येण सर्वमेतद्वदाशु मे

Sinabi ni Kaṇva: “O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, saang pook matatagpuan ang dalagang may matang-usa? Kanino siya, at sa anong layon siya narito? Sabihin mo agad sa akin ang lahat.”

Verse 47

ब्राह्मण उवाच । सङ्गमादर्धक्रोशे सा उद्यानान्ते हि विद्यते । वचनाद्ब्रह्मणस्यैषा न ज्ञाता पार्थिवेन तु

Wika ng brāhmaṇa: “Kalahating krośa mula sa sangam, naroon siya sa gilid ng hardin. Sa utos ni Brahmā, hindi siya nakikilala ng hari.”

Verse 48

तदा स कण्वभूपालः स्वकं दूतं समादिशत् कण्व उवाच । गच्छ त्वं पृच्छतां तां क्वागता क्वच गमिष्यसि । प्रेषितस्त्वरितो दूतो गतो नारीसमीपतः

Noon, iniutos ni Haring Kaṇva sa sarili niyang sugo: “Humayo ka; tanungin mo siya: ‘Saan ka nagmula, at saan ka tutungo?’” Kaya ang sugo, agad na ipinadala, ay nagmadaling lumapit sa babae.

Verse 49

वृक्षस्थां ददृशो बालामुवाच नृपसत्तम । मन्नाथः पृच्छति त्वां तु कासि त्वं क्व गमिष्यसि

Nang makita ang dalagang nakaupo sa puno, nagsalita ang sugo: “O pinakadakila sa mga hari, ipinagtatanong ng aking panginoon: ‘Sino ka, at saan ka patutungo?’”

Verse 50

कन्योवाच । गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम् । इह प्रच्छन्न पापानां शास्ता वैवस्वतो यमः

Wika ng dalaga: “Sa mga may pagpipigil-sa-sarili, ang guro ang tagapagtuwid; sa masasama, ang hari ang tagapagtuwid. Ngunit dito, sa mga kasalanang lihim, ang tunay na tagapagparusa ay si Yama, anak ni Vivasvān.”

Verse 51

ब्रह्महत्या च संजाता मृगरूपधरद्विजात् । मया युक्तोऽपि ते राजा मुक्तस्तीर्थप्रभावतः

“Ang kasalanang pagpatay sa brāhmaṇa ay sumilang mula sa isang dalawang-ulit-na-ipinanganak na nag-anyong usa. Gayunman, ang inyong hari—bagaman naiuugnay sa akin—ay napalaya sa bisa ng kapangyarihan ng tīrtha na ito.”

Verse 52

अर्धक्रोशान्तरान्मध्ये ब्रह्महत्या न संविशेत् । सोमनाथप्रभावोऽयं वाराणस्याः समः स्मृतः

“Sa loob ng kalahating krośa, hindi makapapasok ang kasalanang pagpatay sa brāhmaṇa. Ito ang kapangyarihan ni Somanātha, na itinuturing na kapantay ng sa Vārāṇasī.”

Verse 53

गच्छ त्वं प्रेष्यतां राजा शीघ्रमत्र न संशयः । गतो भृत्यस्ततः शीघ्रं वेपमानः सुविह्वलः

“Humayo ka; ipatawag dito ang hari nang madali—walang pag-aalinlangan.” Kaya ang alipin ay umalis na mabilis, nanginginig at lubhang balisa.

Verse 54

समस्तं कथयामास यद्वृत्तं हि पुरातनम् । तस्य वाक्यादसौ राजा पतितो धरणीतले

Isinalaysay niya nang buo ang sinaunang pangyayari. Pagkarinig sa kanyang mga salita, ang haring iyon ay napabagsak sa lupa.

Verse 55

भृत्य उवाच । कस्मात्त्वं शोचसे नाथ पूर्वोपात्तं शुभाशुभम् । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य राजा वचनमब्रवीत्

Sinabi ng lingkod: “Bakit ka nagdadalamhati, mahal kong panginoon, sa mabuti at masamang naipon noon pa?” Nang marinig ito, sumagot ang hari.

Verse 56

प्राणत्यागं करिष्यामि सोमनाथसमीपतः । शीघ्रमानीयतां वह्निरिन्धनानि बहूनि च

“Iiwan ko ang aking buhay sa piling ni Somanātha. Dali-daling dalhin ang apoy, at marami ring panggatong.”

Verse 57

आनीतं तत्क्षणात्सर्वं भृत्यैस्तद्वशवर्तिभिः । स्नानं कृत्वा शुभे तोये सङ्गमे पापनाशने

Agad na dinala ang lahat ng mga lingkod na masunurin sa kanyang utos. Pagkaraan, naligo siya sa mapalad na tubig sa sangam—tagapuksa ng kasalanan.

Verse 58

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो महीभृता । त्रिःप्रदक्षिणतः कृत्वा ज्वलन्तं जातवेदसम्

Sinamba ng hari si Somanātha nang may sukdulang debosyon. Pagkaraan, matapos umikot nang tatlong ulit sa naglalagablab na apoy bilang paggalang, itinuloy niya ang panata.

Verse 59

प्रविष्टः कण्वराजासौ हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । पीताम्बरधरं देवं जटामुकुटधारिणम्

Pumasok ang Haring Kaṇva sa apoy, habang sa puso’y taimtim na ninilay si Janārdana—ang banal na Panginoon na nakadamit ng dilaw, may putong na koronang gawa sa buhaghag na buhok.

Verse 60

श्रिया युक्तं सुपर्णस्थं शङ्खचक्रगदाधरम् । सुरारिसूदनं दध्यौ सुगतिर्मे भवत्विति

Ninilay niya ang tagapagpuksa sa mga kaaway ng mga diyos—si Viṣṇu na kaisa ni Śrī, nakaluklok kay Garuḍa, tangan ang kabibe, diskong Sudarśana, at pamalo—na iniisip: “Nawa’y marating ko ang mabuting landas.”

Verse 61

पपात पुष्पवृष्टिस्तु साधु साधु नृपात्मज । आश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा निरीक्ष्य च परस्परम्

Bumuhos ang ulang bulaklak, at umalingawngaw ang sigaw na “Sadhu, sadhu!” O prinsipe. Nang makita ang di-matatawarang kababalaghan, nagtinginan sila sa isa’t isa sa pagkamangha.

Verse 62

मृतं तैः पावके भृत्यैर्हृदि ध्यात्वा गदाधरम् । विमानस्थास्ततः सर्वे संजाताः पाण्डुनन्दन

Nang siya’y mamatay sa apoy na iyon—at ang mga lingkod ay sa puso rin ay ninilay si Gadādhara—pagkaraan, silang lahat ay natagpuang nakaluklok sa mga makalangit na vimāna, O anak ni Pāṇḍu.

Verse 63

निष्पापास्ते दिवं याताः सोमनाथप्रभावतः । ब्राह्मणे सङ्गमे तत्र ध्यायमाने वृषध्वजम्

Walang kasalanan, sila’y nagtungo sa langit sa bisa ni Somanātha. Doon, sa tagpuan ng mga ilog, habang ang isang brāhmaṇa ay taimtim na nagmumuni kay Vṛṣadhvaja (Śiva).

Verse 64

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सोमनाथप्रभावोऽयं शृणुष्वैकमना विधिम् । अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां सर्वकालं रवेर्दिने

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: “Ito ang kapangyarihan ni Somanātha. Makinig kang may iisang tuon ng isip sa tuntunin: sa ikawalong tithi o sa ika-labing-apat, sa alinmang oras, sa araw ng Linggo…”

Verse 65

विशेषाच्छुक्लपक्षे चेत्सूर्यवारेण सप्तमी । उपोष्य यो नरो भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम्

“Lalo na kung sa maliwanag na kalahati (śukla-pakṣa) ay ang ikapitong tithi ay tumapat sa araw ng Linggo: ang taong mag-aayuno nang may debosyon at magpupuyat sa gabi…”

Verse 66

पञ्चामृतेन गव्येन स्नापयेत्परमेश्वरम् । श्रीखण्डेन ततो गुण्ठ्य पुष्पधूपादिकं ददेत्

Dapat paliguan si Parameśvara ng pañcāmṛta na mula sa baka. Pagkaraan, pahiran Siya ng paste ng sandalwood, at maghandog ng mga bulaklak, insenso, at iba pang karaniwang alay sa pagsamba.

Verse 67

घृतेन बोधयेद्दीपं नृत्यं गीतं च कारयेत् । सोमवारे तथाष्टम्यां प्रभाते पूजयेद्द्विजान्

Sindihan ang ilawan gamit ang ghee, at ipagawa ang sayaw at pag-awit. Sa araw ng Lunes, at gayundin sa ikawalong tithi, sambahin sa umaga ang mga “dalawang-ulit na isinilang” (dvija).

Verse 68

जितक्रोधानात्मवतः परनिन्दाविवर्जितान् । सर्वाङ्गरुचिराञ्छस्तान् स्वदारपरिपालकान्

Sila’y yaong nagtagumpay sa galit, may pagpipigil sa sarili, at umiiwas sa paninirang-puri sa kapwa—mabubuting-asal, kaaya-aya ang kilos, at tagapangalaga ng sarili nilang marangal na asawa.

Verse 69

गायत्रीपाठमात्रांश्च विकर्मविरतान् सदा । पुनर्भूवृषलीशूद्री चरेयुर्यस्य मन्दिरे

At yaong tanging pagbigkas lamang ng Gāyatrī ang ginagawa, ngunit laging umiiwas sa ipinagbabawal na gawa—sa tahanan niyang yaon, kahit ang mga babaeng muling nag-asawa, ang itinuring na outcaste, at ang mga babaeng Śūdra ay makakakilos nang walang kapintasan.

Verse 70

दूरतोऽसौ द्विजस्त्याज्य आत्मनः श्रेय इच्छता । हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान् येषां पूर्वापरं न हि

Ang gayong ‘dalawang-ulit na isinilang’ ay dapat iwasan mula sa malayo ng naghahangad ng sariling kabutihan—yaong may kapansanan sa mga sangkap o may labis/di-karaniwang sangkap, at yaong walang pag-unawa sa wastong kaayusan at kagandahang-asal.

Verse 71

व्रते श्राद्धे तथा दाने दूरतस्तान् विवर्जयेत् । आयसी तरुणी तुल्या द्विजाः स्वाध्यायवर्जिताः

Sa pagtalima sa panata, sa śrāddha, at gayundin sa pagbibigay, dapat silang ilayo. Ang mga dalawa-ulit na isinilang na walang pag-aaral ng Veda ay tulad ng batang babae na yari sa bakal—kaakit-akit sa anyo, ngunit baog sa tunay na gampanin.

Verse 72

आत्मानं सह याज्येन पातयन्ति न संशयः । शाल्मलीनावतुल्याः स्युः षट्कर्मनिरता द्विजाः

Ibinabagsak nila kapwa ang kanilang sarili at ang pinaglilingkuran ng ritwal—walang alinlangan. Ang mga dalawa-ulit na isinilang na abala lamang sa ‘anim na gawain’ ay tulad ng bulak ng punong śālmalī: sagana sa labas, ngunit walang tunay na bigat.

Verse 73

दातारं च तथात्मानं तारयन्ति तरन्ति च । श्राद्धं सोमेश्वरे पार्थ यः कुर्याद्गतमत्सरः

Inililigtas nila ang nagbibigay, at gayundin ang kanilang sarili, at sila’y nakakatawid. O Pārtha, ang sinumang magsagawa ng śrāddha sa Someshvara na itinakwil ang inggit ay nagkakamit ng mapagligtas na kabanalang ito.

Verse 74

प्रेतास्तस्य हि सुप्रीता यावदाभूतसम्प्लवम् । अन्नं वस्त्रं हिरण्यं च यो दद्यादग्रजन्मने

Tunay na ang mga yumao niyang ninuno ay lubhang nalulugod hanggang sa pagkalusaw ng sansinukob. Ang nagbibigay ng pagkain, kasuotan, at ginto sa isang pangunahing isinilang (Brāhmaṇa) ay nagkakamit ng gayong walang-hanggang kasiyahan para sa kanila.

Verse 75

स याति शाङ्करे लोक इति मे सत्यभाषितम् । हयं यो यच्छते तत्र सम्पूर्णं तरुणं सितम्

Siya’y napaparoon sa daigdig ni Śaṅkara—ito ang aking tapat na pahayag. At ang nagkakaloob doon ng isang ganap, batang, puting kabayo ay nagkakamit din ng dakilang bunga.

Verse 76

रक्तं वा पीतवर्णं वा सर्वलक्षणसंयुतम् । कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गावग्रजन्महयावपि

Maging pula man o dilaw ang handog, taglay ang lahat ng mapalad na palatandaan; at maging ang pangunahing isinilang (brāhmaṇa) at ang kabayo ay pahiran ang mga sangkap ng katawan ng kunkuma (safron).

Verse 77

स्रग्दामभूषितौ कार्यौ सितवस्त्रावगुण्ठितौ । अङ्घ्रिः प्रदीयतां स्कन्धे मदीये हयमारुह

Palamutian silang dalawa ng mga kuwintas at mga taling bulaklak, at balutin ng puting kasuotan. Ipatong ang iyong paa sa aking balikat at sumakay sa kabayo.

Verse 78

आरूढे ब्राह्मणे ब्रूयाद्भास्करः प्रीयतामिति । स याति शांकरं लोकं सर्वपापविवर्जितः

Kapag nakasakay na ang brāhmaṇa, sabihin: “Nawa’y malugod si Bhāskara (ang Araw).” Malaya sa lahat ng kasalanan, siya’y nakararating sa daigdig ni Śaṅkara.

Verse 79

उपरागे तु सोमस्य तीर्थं गत्वा जितेन्द्रियः । सत्यलोकाच्च्युतश्चापि राजा भवति धार्मिकः

Ngunit sa panahon ng paglalim ng Buwan, kapag nagtungo sa tīrtha na may pagpipigil sa mga pandama, kahit ang nalaglag mula sa Satyaloka ay nagiging isang matuwid na hari.

Verse 80

तस्य वासः सदा राजन्न नश्यति कदाचन । दीर्घायुर्जायते पुत्रो भार्या च वशवर्तिनी

O Hari, ang kanyang tahanan ay hindi kailanman napaparam; nagkakaroon siya ng anak na mahaba ang buhay, at ang kanyang asawa ay nagiging mahinahon at tapat na kabiyak.

Verse 81

जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वदुःखविवर्जितः । सोपवासो जितक्रोधो धेनुं दद्याद्द्विजन्मने

Mabubuhay siya nang ganap na sandaang taon, malaya sa lahat ng pagdurusa. Sa pag-aayuno at pagdaig sa galit, dapat siyang maghandog ng baka bilang kawanggawa sa isang dvija (brāhmaṇa).

Verse 82

सवत्सां क्षीरसंयुक्तां श्वेतवस्त्रावलोकिताम् । शबलां पीतवर्णां च धूम्रां वा नीलकर्बुराम्

Isang bakang may guya, sagana sa gatas, at inihahandog na may puting kasuotan—maging batik-batik, o dilaw ang kulay, o abuhing parang usok, o bughaw na may tuldok—ay maaaring ibigay.

Verse 83

कपिलां वा सवत्सां च घण्टाभरणभूषिताम् । रूप्यखुरां कांस्यदोहां स्वर्णशृङ्गीं नरेश्वर

O panginoon ng mga tao, maaari ring maghandog ng kapilang bakang may guya, pinalamutian ng mga kampanilya at alahas—may mga paang binalutan ng pilak, sisidlang panggatas na tanso, at mga sungay na may ginto.

Verse 84

श्वेतया वर्धते वंशो रक्ता सौभाग्यवर्धिनी । शबला पीतवर्णा च दुःखघ्न्यौ संप्रकीर्तिते

Sa pag-aalay ng puting baka, umuunlad ang angkan; ang pulang baka’y nagpapalago ng magandang kapalaran. Ang batik-batik at ang dilaw na baka ay kapwa ipinahahayag na pumupuksa sa dalamhati.

Verse 85

। अध्याय

Wakas ng kabanata.

Verse 86

पक्षान्तेऽथ व्यतीपाते वै धृतौ रविसंक्रमे । दिनक्षये गजच्छायां ग्रहणे भास्करस्य च

Sa pagtatapos ng kalahating buwan, sa Vyatīpāta-yoga, sa Dhṛti-yoga, sa paglipat ng Araw, sa pagwawakas ng araw, sa oras na tinatawag na “anino ng elepante,” at gayundin sa eklipse ng araw—ito ang mga sandaling lalo ngang makapangyarihan para sa mga banal na gawa sa tīrtha.

Verse 87

ये व्रजन्ति महात्मानः सङ्गमे सुरदुर्लभे । मृदावगुण्ठयित्वा तु चात्मानं सङ्गमे विशेत्

Yaong mga dakilang-loob na pumaparoon sa banal at bihirang makamtang tagpuan ay dapat magbalot sa sarili ng lupa, at saka pumasok sa pagsasanib ng mga tubig para sa banal na paliligo.

Verse 88

हृदयान्तर्जले जाप्या प्राणायामोऽथवा नृप । गायत्री वैष्णवी चैव सौरी शैवी यदृच्छया । तेऽपि पापैः प्रमुच्यन्त इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

O Hari, kahit ang japa na ginagawa sa “panloob na tubig” ng puso, o ang prāṇāyāma; at ang Gāyatrī—maging Vaiṣṇavī, Saurī, o Śaivī—kapag isinagawa nang kusang-loob na may pananampalataya, kahit sila’y napapalaya sa mga kasalanan. Ganito ang sinabi ni Śaṅkara.

Verse 89

जगतीं सोमनाथस्य यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा

Sinumang magsagawa ng pradakṣiṇā sa banal na jagatī ni Soma-nātha—parang nalibot na niya ang buong daigdig na may pitong kontinente.

Verse 90

ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुदारनिषेवणम् । भ्रूणहा स्वर्णहर्ता च मुच्यन्ते नात्र संशयः

Maging ang may bigat ng kasalanang pagpatay sa brāhmaṇa, pag-inom ng alak, paglapastangan sa higaan ng guro, pagpatay ng sanggol sa sinapupunan, at pagnanakaw ng ginto—napapalaya rito, walang pag-aalinlangan.

Verse 91

तीर्थाख्यानमिदं पुण्यं यः शृणोति जितेन्द्रियः । व्याधितो मुच्यते रोगी चारोगी सुखमाप्नुयात्

Ang sinumang may pagpipigil sa sarili na nakikinig sa banal na salaysay ng tīrtha na ito—kung may sakit, napapalaya sa karamdaman; at kung malusog, nakakamtan ang kaligayahan.

Verse 92

यत्ते संदह्यते चेतः शृणु तन्मे युधिष्ठिर । नैकापि नृप लोकेऽस्मिन् भ्रूणहत्या सुदुस्त्यजा

Yaong nagpapasiklab sa iyong puso—pakinggan mo iyon mula sa akin, O Yudhiṣṭhira. O Hari, sa mundong ito’y walang kasalanang kasinghirap iwaksi gaya ng pagpatay sa sanggol sa sinapupunan (bhrūṇahatya).

Verse 93

किमु षड्विंशतिं पार्थ प्राप याः क्षणदाकरः । सोऽपि तीर्थमिदं प्राप्य तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम्

Ano pa ang sasabihin, O Pārtha, tungkol sa dalawampu’t anim na dungis na natamo ng ‘tagapaglikha ng gabi’? Maging siya man, nang marating ang tīrtha na ito at magsagawa ng napakahirap na tapas, ay nalinis.

Verse 94

विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शीतरश्मिरभूत्सुखी । श्रूयते नृप पौराणी गाथा गीता महर्षिभिः

Pinalaya sa lahat ng kasalanan, ang may malamig na sinag—ang Buwan—ay naging mapayapa at masaya. O Hari, naririnig ang sinaunang awiting Purāṇiko na ito, na inaawit ng mga dakilang ṛṣi.

Verse 95

लिङ्गं प्रतिष्ठितं ह्येकं दशभ्रूणहनं भवेत् । अतो लिङ्गत्रयं सोमः स्थापयामास भारत

Tunay na ang isang liṅga na naitatag ay magiging panubos sa sampung kasalanang pagpatay sa sinapupunan. Kaya si Soma ay nagtatag ng tatlong liṅga, O Bhārata.

Verse 96

रेवौरिसंगमे ह्याद्यं द्वितीयं भृगुकच्छके । ततः सिद्धिं परां प्राप्य प्रभासे तु तृतीयकम्

Ang una ay sa sangam ng Revā at ng dagat; ang ikalawa ay sa Bhṛgukaccha. Pagkamit ng pinakamataas na siddhi, ang ikatlo ay sa Prabhāsa.

Verse 97

इति ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । धर्म्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं संशुद्धिकृन्नृणाम्

Kaya sa iyo ay naipahayag ang lahat ng kataas-taasang kadakilaan ng tīrtha. Ito’y nagdudulot ng dharma, dangal, mahabang buhay, langit, at paglilinis ng kalooban sa mga tao.

Verse 98

पुत्रार्थी लभते पुत्रान्निष्कामः स्वर्गमाप्नुयात् । मुच्यते सर्वपापेभ्यस्तीर्थं कृत्वा परं नृप

Ang naghahangad ng anak ay magkakamit ng mga anak; ang walang pagnanasa ay makaaabot sa langit. At matapos ganapin ang dakilang paglalakbay-dambana na ito, O Hari, napapalaya sa lahat ng kasalanan.

Verse 99

एतत्ते सर्वमाख्यातं सोमनाथस्य यत्फलम् । श्रुत्वा पुत्रमवाप्नोति स्नात्वा चाष्टौ न संशयः

Ito ang lahat ay naipahayag ko sa iyo—ang bunga ng Somanātha. Sa pagdinig pa lamang, nagkakamit ng anak na lalaki; at sa pagligo roon, nagkakamit ng walong ulit na kabanalan—walang alinlangan.