Adhyaya 103

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल एरण्डीसङ्गमं परम् । यच्छ्रुतं वै मया राजञ्छिवस्य वदतः पुरा

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Pagkaraan nito, O hari, marapat na magtungo sa kataas-taasang tagpuan ng mga ilog na tinatawag na Ēraṇḍī-saṅgama—yaong minsang narinig ko noong una, habang si Śiva mismo ang nagsasalita, O Hari.

Verse 2

एतदेव पुरा प्रश्नं गौर्या पृष्टस्तु शङ्करः । प्रोवाच नृपशार्दूल गुह्याद्गुह्यतरं शुभम्

Ang tanong na ito rin ay minsang itinanong ni Gaurī kay Śaṅkara. At siya, O tigre sa mga hari, ay nagpahayag ng mapalad na lihim—mas lihim pa kaysa sa lihim.

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु देवि परं गुह्यं नाख्यातं कस्यचिन्मया । रेवायाश्चोत्तरे कूले तीर्थं परमशोभनम् । भ्रूणहत्याहरं देवि कामदं पुत्रवर्धनम्

Sinabi ni Īśvara: “Makinig ka, O Devī, sa sukdulang lihim na hindi ko pa naihayag kaninuman. Sa hilagang pampang ng Revā ay may isang lubhang marilag na tīrtha: winawasak nito ang kasalanan ng pagpatay sa sanggol sa sinapupunan, nagbibigay ng ninanais na biyaya, at nagpapalago ng supling.”

Verse 4

पार्वत्युवाच । कथयस्व महादेव तीर्थं परमशोभनम् । भ्रूणहत्याहरं कस्मात्कामदं स्वर्गदर्शनम्

Sinabi ni Pārvatī: “Isalaysay mo, O Mahādeva, ang kataas-taasang marilag na tīrtha. Paano nito inaalis ang kasalanan ng pagpatay sa sanggol sa sinapupunan, nagbibigay ng ninanais, at nagkakaloob ng pangitain ng langit?”

Verse 5

ईश्वर उवाच । अत्रिर्नाम महादेवि मानसो ब्रह्मणः सुतः । अग्निहोत्ररतो नित्यं देवतातिथिपूजकः

Wika ni Īśvara: “O dakilang Diyosa, may isang muni na nagngangalang Atri, anak na isinilang sa isipan ni Brahmā. Lagi siyang nakatuon sa Agnihotra at palagiang gumagalang sa mga deva at sa mga panauhin.”

Verse 6

सोमसंस्थाश्च सप्तैव कृता विप्रेण पार्वति । अनसूयेति विख्याता भार्या तस्य गुणान्विता

O Pārvatī, ang brāhmaṇang iyon ay nagsagawa ng lahat ng pitong Soma-yajña. Ang kanyang asawa, na tanyag bilang Anasūyā, ay puspos ng mga kabutihang-asal.

Verse 7

पतिव्रता पतिप्राणा पत्युः कार्यहिते रता । एवं याति ततः काले न पुत्रा न च पुत्रिका

Siya’y pativrata, ang asawa ang kanyang mismong buhay; abala siya sa ikabubuti ng mga tungkulin ng kanyang panginoon. Ngunit sa paglipas ng panahon, wala silang anak na lalaki ni anak na babae.

Verse 8

अपराह्णे महादेवि सुखासीनौ तु सुन्दरि । वदन्तौ सुखदुःखानि पूर्ववृत्तानि यानि च

Sa hapon, O dakilang Diyosa, O marikit, ang mag-asawang kaaya-aya ay nakaupo nang payapa, nag-uusap tungkol sa ligaya at dalamhati, at sa mga pangyayaring nagdaan.

Verse 9

अत्रिरुवाच । सौम्ये शुभे प्रिये कान्ते चारुसर्वाङ्गसुन्दरि । विद्याविनयसम्पन्ने पद्मपत्रनिभेक्षणे

Sinabi ni Atri: “O maamo, O mapalad, O minamahal, O sinta kong asawa—O kagandahang may maririkit na sangkap; ganap sa kaalaman at kababaang-loob, may matang tulad ng talulot ng lotus—”

Verse 10

पूर्णचन्द्रनिभाकारे पृथुश्रोणिभरालसे । न त्वया सदृशी नारी त्रैलोक्ये सचराचरे

Ang anyo mo’y tulad ng kabilugan ng buwan; may malalapad na balakang at marikit na bigat—wala kang kapantay na babae sa tatlong daigdig, sa lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw.

Verse 11

रतिपुत्रफला नारी पठ्यते वेदवादिभिः । पुत्रहीनस्य यत्सौख्यं तत्सौख्यं मम सुन्दरि

Sinasabi ng mga pantas na tagapagsalita ng Veda: ang babae ang nagbubunga ng pag-ibig at ng mga anak. Ang ligayang ukol sa walang anak—yaon ang ligaya ko, O marikit.

Verse 12

यथाहं न तथा पुत्रः समर्थः सर्वकर्मसु । पुन्नामनरकाद्भद्रे जातमात्रेण सुन्दरि

Gaya ko, ang isang anak ay hindi laging may kakayahan sa lahat ng tungkulin; ngunit, O mapalad at marikit, sa pagsilang pa lamang ay inililigtas niya (ang ama) mula sa impiyernong tinatawag na Punnāma.

Verse 13

पतन्तं रक्षयेद्देवि महापातकिनं यदि । महाघोरे गता वापि दुष्टकर्मपितामहाः

O Diyosa, kung (ang isang anak) ay makapagliligtas sa nalulugmok—kahit isang dakilang makasalanan—kung gayon maging ang mga lolo na may masasamang gawa, kahit napunta sa pinakakakila-kilabot na kalagayan, ay maililigtas.

Verse 14

तद्धरन्ति सुपुत्राश्च वैतरण्यां गतानपि । पुत्रेण लोकाञ्जयति पौत्रेण परमा गतिः

Yaong (pasaning iyon) ay iniaalis ng mabubuting anak—kahit sa mga nakarating na sa Vaitaraṇī. Sa anak ay napagwawagi ang mga daigdig; sa apo ay ang sukdulang hantungan.

Verse 15

अथ पुत्रस्य पौत्रेण प्रगच्छेद्ब्रह्म शाश्वतम् । नास्ति पुत्रसमो बन्धुरिह लोके परत्र च

At saka, sa pamamagitan ng apo ng anak, ang tao’y umuusad tungo sa walang-hanggang Brahman. Walang kaibigang kapantay ng anak—ni sa mundong ito ni sa kabilang-buhay.

Verse 16

अहश्च मध्यरात्रे च चिन्तयानस्य सर्वदा । शुष्यन्ति मम गात्राणि ग्रीष्मे नद्युदकं यथा

Sa araw man at maging sa hatinggabi, habang lagi akong nag-iisip, natutuyo ang aking mga sangkap—gaya ng tubig ng ilog sa tag-init.

Verse 17

अनसूयोवाच । यत्त्वया शोचितं विप्र तत्सर्वं शोचयाम्यहम् । तवोद्वेगकरं यच्च तन्मे दहति चेतसि

Sinabi ni Anasūyā: “O brāhmaṇa, ang lahat ng iyong ipinagluluksa—ikinagagalak ko ring pagluksa. At anumang nagbibigay sa iyo ng pangamba, iyon man ay nag-aapoy sa aking puso.”

Verse 18

येन पुत्रा भविष्यन्ति आयुष्मन्तो गुणान्विताः । तत्कार्यं च समीक्षस्व येन तुष्येत्प्रजापतिः

Suriin mo ang gawang yaon na magbubunga ng mga anak—mahahaba ang buhay at may mga kabutihan; pagmasdan ang gawaing ikalulugod ni Prajāpati.

Verse 19

अत्रिरुवाच । तपस्तप्तं मया भद्रे जातमात्रेण दुष्करम् । व्रतोपवासनियमैः शाकाहारेण सुन्दरि

Sinabi ni Atri: “O mapalad, mula pa sa simula’y nagsagawa ako ng mahirap na tapas—tunay na mabigat—sa pamamagitan ng mga panata, pag-aayuno, mga disiplina, at pagkain ng mga damo at gulay, O marikit.”

Verse 20

क्षीणदेहस्तु तिष्ठामि ह्यशक्तोऽहं महाव्रते । तेन शोचामि चात्मानं रहस्यं कथितं मया

“Lupaypay ang katawan, nananatili akong nakatayo; wala akong lakas sa dakilang panatang ito. Kaya ako’y nagdadalamhati sa aking sarili—ang lihim na ito’y aking ipinahayag sa iyo.”

Verse 21

अनसूयोवाच । भर्तुः पतिव्रता नारी रतिपुत्रविवर्धिनी । त्रिवर्गसाधना सा च श्लाघ्या च विदुषां जने

Sinabi ni Anasūyā: “Ang asawang babae na tapat sa kanyang asawa, na nag-aalaga ng pagsasamang mag-asawa at ng mga anak—siya ang nagsasakatuparan ng tatlong layunin ng buhay, at pinupuri sa hanay ng mga pantas.”

Verse 22

जपस्तपस्तीर्थयात्रा मृडेज्यामन्त्रसाधनम् । देवताराधनं चैव स्त्रीशूद्रपतनानि षट्

Ang japa, ang tapas (pagpapakasakit), ang paglalakbay sa mga banal na tawiran, ang pagsamba kay Rudra, ang disiplinadong pagsasagawa ng mga mantra, at ang pagpapalugod sa mga diyos—ang anim na ito’y ipinahayag dito na nagdudulot ng pagbagsak para sa kababaihan at sa mga Śūdra.

Verse 23

ईदृशं तु महादोषं स्त्रीणां तु व्रतसाधने । वदन्ति मुनयः सर्वे यथोक्तं वेदभाषितम्

Ganyan nga ang dakilang kapintasan na sinasabi tungkol sa kababaihan sa pagsasagawa ng mga panata; ipinahahayag ito ng lahat ng mga muni, ayon sa pagkakasabi sa aral ng Veda.

Verse 24

अनुज्ञाता त्वया ब्रह्मंस्तपस्तप्स्यामि दुष्करम् । पुत्रार्थित्वं समुद्दिश्य तोषयामि सुरोत्तमान्

“Sa iyong pahintulot, O Brahmin, isasagawa ko ang mahirap na tapas. Sa pagnanais ng isang anak, palulugurin ko ang kataas-taasang mga diyos.”

Verse 25

अत्रिरुवाच । साधु साधु महाप्राज्ञे मम संतोषकारिणि । आज्ञाता त्वं मया भद्रे पुत्रार्थं तप आश्रय

Sinabi ni Atri: “Mabuti, mabuti, O dakilang marunong, ligaya ng aking puso. O mapalad na ginang, pinahihintulutan kita—kumupkop sa mahigpit na pag-aayuno at tapasya alang-alang sa isang anak.”

Verse 26

देवतानां मनुष्याणां पित्ःणामनृणो भवे । न भार्यासदृशो बन्धुस्त्रिषु लोकेषु विद्यते

Sa gayong matuwid na asal, napapawi ang pagkakautang sa mga diyos, sa mga tao, at sa mga ninuno; sapagkat sa tatlong daigdig ay walang kamag-anak na maihahambing sa isang asawa.

Verse 27

तेन देवाः प्रशंसन्ति न भार्यासदृशं सुखम् । सन्मुखे मन्मुखाः पुत्राः विलोमे तु पराङ्मुखाः

Kaya pinupuri ito ng mga diyos: walang ligayang tulad ng nagmumula sa asawa. Kapag pabor ang kapalaran, ang mga anak ay tapat at nakaharap sa iyo; ngunit kapag bumaligtad, sila’y tumatalikod.

Verse 28

तेन भार्यां प्रशंसन्ति सदेवासुरमानुषाः । महाव्रते महाप्राज्ञे सत्त्ववति शुभेक्षणे

Kaya ang pagiging asawa ay pinupuri ng mga diyos, mga asura, at mga tao—O babae ng dakilang panata, dakilang karunungan, may tibay ng loob, at mapalad ang tingin.

Verse 29

तपस्तपस्व शीघ्रं त्वं पुत्रार्थं तु ममाज्ञया । एतद्वाक्यावसाने तु साष्टाङ्गं प्रणताब्रवीत्

“Mag-tapasya ka, at madali—sa aking utos—alang-alang sa isang anak.” Pagkatapos ng mga salitang ito, siya’y nagpatirapa nang may walong bahagi ng katawan at saka nagsalita.

Verse 30

त्वत्प्रसादेन विप्रेन्द्र सर्वान्कामानवाप्नुयाम् । हंसलीलागतिः सा च मृगाक्षी वरवर्णिनी

“Sa iyong biyaya, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, nawa’y makamtan ko ang lahat ng aking minimithi.” At siya—na lumalakad na tila mapaglarong hamsa—ay may matang gaya ng usa at may marikit na kutis.

Verse 31

नियमस्था ततो भूत्वा सम्प्राप्ता नर्मदां नदीम् । शिवस्वेदोद्भवां देवीं सर्वपापप्रणाशनीम्

Pagkaraan, nanatili siya sa mga banal na pag-iingat at disiplina, at narating ang ilog Narmadā—ang Diyosa na sinasabing sumibol mula sa pawis ni Śiva—na pumupuksa sa lahat ng kasalanan.

Verse 32

यस्या दर्शनमात्रेण नश्यते पापसञ्चयः । स्नानमात्रेण वै यस्या अश्वमेधफलं लभेत्

Sa pagtanaw lamang sa kanya, napapawi ang naipong bunton ng kasalanan; at sa pagligo lamang sa kanya, nakakamit ang bunga ng sakripisyong Aśvamedha.

Verse 33

ये पिबन्ति महादेवि श्रद्दधानाः पयः शुभम् । सोमपानेन तत्तुल्यं नात्र कार्या विचारणा

O Mahādevī, yaong umiinom ng kanyang mapalad na tubig nang may pananampalataya—katumbas ito ng pag-inom ng Soma; dito’y walang dapat pag-alinlangan o pagtatalo.

Verse 34

ये स्मरन्ति दिवा रात्रौ योजनानां शतैरपि । मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं प्रयान्ति ते

Kahit mula sa daan-daang yojana ang layo, yaong umaalaala sa kanya sa araw at sa gabi ay napapalaya sa lahat ng kasalanan, at sila’y nagtutungo sa daigdig ni Rudra.

Verse 35

नर्मदायाः समीपे तु तावुभौ योजनद्वये । न पश्यन्ति यमं तत्र ये मृता वरवर्णिनि

Ngunit sa loob ng dalawang yojana sa magkabilang panig ng Narmadā, yaong namamatay doon, O marikit ang kutis, ay hindi nakakikita kay Yama.

Verse 36

ततस्तदुत्तरे कूले एरण्ड्याः सङ्गमे शुभे । नियमस्था विशालाक्षी शाकाहारेण सुन्दरि

Pagkaraan, sa hilagang pampang niya, sa mapalad na tagpuan ng Eraṇḍī, O malalaking-mata at maganda, nanatili siyang matatag sa mga mahigpit na panata, namumuhay sa gulay na pagkain.

Verse 37

तोषयन्ती त्रींश्च देवाञ्छुभैः स्तोत्रैर्व्रतैस्तथा । ग्रीष्मेषु च महादेवि पञ्चाग्निं साधयेत्ततः

Pinapalugod niya ang Tatlumpung mga Diyos sa mga mapagpalang himno at mga panata; at pagkaraan, O Mahādevī, tuwing tag-init ay isinasagawa niya ang pag-aayun ng limang apoy.

Verse 38

वर्षाकाले चार्द्रवासाश्चरेच्चान्द्रायणानि च । हेमन्ते तु ततः प्राप्ते तोयमध्ये वसेत्सदा

Sa panahon ng tag-ulan ay nagsusuot siya ng basang kasuotan at tumutupad ng mga panatang Cāndrāyaṇa; at pagdating ng taglamig, lagi siyang naninirahan sa gitna ng tubig.

Verse 39

प्रातःस्नानं ततः सन्ध्यां कुर्याद्देवर्षितर्पणम् । देवानामर्चनं कृत्वा होमं कुर्याद्यथाविधि

Sa bukang-liwayway ay naliligo siya; saka isinasagawa ang mga ritong Sandhyā at nag-aalay ng tarpaṇa sa mga diyos at mga rishi. Matapos sambahin ang mga diyos, nagsasagawa siya ng homa ayon sa tuntunin.

Verse 40

यजते वैष्णवांल्लोकान् स्नानजाप्यहुतेन च । एवं वर्षशते प्राप्ते रुद्रविष्णुपितामहाः

Sa pamamagitan ng pagligo, pagbigkas ng japa, at paghahandog, sinasamba niya at nararating ang mga daigdig ni Viṣṇu. Kaya nang lumipas ang sandaang taon, dumating sina Rudra, Viṣṇu, at Pitāmaha (Brahmā).

Verse 41

सम्प्राप्ता द्विजरूपैस्तु एरण्ड्याः सङ्गमे प्रिये । पुरतः संस्थितास्तस्या वेदमभ्युद्धरन्ति च

Dumating sila roon na may anyong mga brāhmaṇa, O minamahal, sa tagpuan ng mga tubig ng Eraṇḍī. Nakatayo sa harap niya, itinaas at ipinahayag nila ang Veda.

Verse 42

अनसूया जपं त्यक्त्वा निरीक्ष्य तान्मुहुर्मुहुः । उत्थिता सा विशालाक्षी अर्घं दत्त्वा यथाविधि

Si Anasūyā, na huminto sa japa, ay tumingin sa kanila nang paulit-ulit. Pagkaraan, ang malaki ang mga mata ay tumindig at, ayon sa wastong tuntunin, naghandog ng arghya—paggalang na tubig-alay.

Verse 43

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः । दर्शनेन तु विप्राणां सर्वपापैः प्रमुच्यते

“Ngayong araw ay naging ganap ang aking kapanganakan; ngayong araw ay naging ganap ang aking tapas. Sapagkat sa pagtanaw pa lamang sa mga banal na brāhmaṇa, napapalaya ang tao sa lahat ng kasalanan.”

Verse 44

प्रदक्षिणं ततः कृत्वा साष्टाङ्गं प्रणताब्रवीत् । कन्दमूलफलं शाकं नीवारानपि पावनान् । प्रयच्छाम्यहमद्यैव मुनीनां भावितात्मनाम्

Pagkaraan, pinalibutan niya sila nang pakanan at nagpatirapa sa walong bahagi ng katawan; saka nagsalita: “Sa araw na ito rin ay mag-aalay ako sa mga muni na dalisay ang loob ng mga ugat at tuber, mga bunga, mga gulay, at maging ang nakalilinis na ligaw na butil na nīvāra.”

Verse 45

विप्रा ऊचुः । तपसा तु विचित्रेण तपःसत्येन सुव्रते । तृप्ताः स्म सर्वकामैस्तु सुव्रते तव दर्शनात्

Sinabi ng mga brāhmaṇa: “O babaeng may dakilang panata, sa iyong kahanga-hangang tapas at sa katotohanan ng iyong pag-aayuno, kami’y napuspos sa lahat ng ninanais—sa pagtanaw pa lamang sa iyo.”

Verse 46

अस्माकं कौतुकं जातं तापसेन व्रतेन यत् । स्वर्गमोक्षसुतस्यार्थे तपस्तपसि दुष्करम्

“May pag-uusisa ang sumibol sa amin tungkol sa iyong panatang asceta: alang-alang sa langit, sa mokṣa, at sa pagkakaroon ng anak, ikaw ay nagsasagawa ng mahihirap na tapas, patong sa tapas.”

Verse 47

अनसूयोवाच । तपसा सिध्यते स्वर्गस्तपसा परमा गतिः । तपसा चार्थकामौ च तपसा गुणवान्सुतः । तप एव च मे विप्राः सर्वकामफलप्रदम्

Sinabi ni Anasūyā: “Sa tapas natatamo ang langit; sa tapas natatamo ang pinakamataas na hantungan. Sa tapas natatamo ang yaman at pagnanasa; sa tapas nakakamit ang anak na may kabutihan. Tapas lamang, O mga brāhmaṇa, ang nagbibigay ng bunga ng lahat ng layon.”

Verse 48

विप्रा ऊचुः । तन्वी श्यामा विशालाक्षी स्निग्धाङ्गी रूपसंयुता । हंसलीलागतिगमा त्वं च सर्वाङ्गसुन्दरी

Sinabi ng mga brāhmaṇa: “Ikaw ay payat at maitim ang kutis, malalaki ang mga mata, makinis ang mga sangkap at puspos ng ganda; ang iyong lakad ay gaya ng mapaglarong galaw ng hamsa, at kaibig-ibig ka sa bawat bahagi.”

Verse 49

किं च ते तपसा कार्यमात्मानं शोच्यसे कथम्

“At ano pa ang kailangan mo sa tapas? Bakit mo ipinagdaramdam ang iyong sarili?”

Verse 50

अनसूयोवाच । यदि रुद्रश्च विष्णुश्च स्वयं साक्षात्पितामहः । गूढरूपधराः सर्वे तच्चिह्नमुपलक्षये

Sinabi ni Anasūyā: “Kung kayo nga si Rudra at si Viṣṇu—at ang mismong Pitāmaha (Brahmā)—na pawang nag-anyong lihim, makikilala ko ang tanda ng katotohanang iyon.”

Verse 51

तस्या वाक्यावसाने तु स्वरूपं दर्शयन्ति ते । स्वस्वरूपैः स्थिता देवाः सूर्यकोटिसमप्रभाः

Pagkatapos ng kanyang mga salita, ipinamalas nila ang kanilang tunay na anyo. Ang mga deva ay nanatili sa kani-kanilang banal na kalikasan, nagniningning na tila sampung milyong araw.

Verse 52

चतुर्भुजो महादेवि शङ्खचक्रगदाधरः । अतसीपुष्पवर्णस्तु पीतवासा जनार्दनः

O Dakilang Diyosa, nagpakita si Janārdana na may apat na bisig, tangan ang kabibe, diskos, at pamalo; ang kanyang kulay ay tulad ng bulaklak ng atasi, at siya’y nababalutan ng dilaw na kasuotan.

Verse 53

गरुत्मान्वाहनं यस्य श्रिया च सहितो हरिः । प्रसन्नवदनः श्रीमान्स्वयंरूपो व्यवस्थितः

Si Hari, na ang sasakyan ay si Garuḍa, ay tumindig doon sa kanyang hayag na anyo—maningning at mapalad—kasama si Śrī; payapa at mapagpala ang kanyang mukha.

Verse 54

पीतवासा महादेवि चतुर्वदनपङ्कजः । हंसोपरि समारूढो ह्यक्षमालाकरोद्यतः

O Dakilang Diyosa, nagpakita si Brahmā—may apat na mukha at mukhang-loto—na nakasuot ng dilaw, nakasakay sa isang hamsa; nakataas ang kanyang kamay na may hawak na rosaryo.

Verse 55

आगतो नर्मदातीरे ब्रह्मा लोकपितामहः । योऽसौ सर्वजगद्व्यापी स्वयं साक्षान्महेश्वरः

Sa pampang ng Narmadā ay dumating si Brahmā, ang lolo ng mga daigdig; at dumating din Yaong lumalaganap sa buong sansinukob—si Maheśvara mismo, hayag na nahayag.

Verse 56

वृषभं तु समारूढो दशबाहुसमन्वितः । भस्माङ्गरागशोभाढ्यः पञ्चवक्त्रस्त्रिलोचनः

Nakabayo sa toro, may sampung bisig, at nagliliwanag sa banal na abo na nakapahid sa mga sangkap—limang mukha at tatlong mata—nagpakita ang Panginoon.

Verse 57

जटामुकुटसंयुक्तः कृतचन्द्रार्द्धशेखरः । एवंरूपधरो देवः सर्वव्यापी महेश्वरः

May putong na mga buhol-buhol na buhok, at may kalahating buwan bilang tuktok; sa gayong anyo tumindig ang Diyos—si Maheśvara, ang Panginoong sumasaklaw sa lahat.

Verse 58

अनसूया निरीक्ष्यैतद्देवानां दर्शनं परम् । वेपमाना ततः साध्वी सुरान्दृष्ट्वा मुहुर्मुहुः

Nang mamasdan ni Anasūyā ang kataas-taasang pangitain ng mga diyos, nanginig ang banal na babae, at paulit-ulit na tumitig sa mga deva.

Verse 59

अनसूयोवाच । किं व्यापारस्वरूपास्तु विष्णुरुद्रपितामहाः । एतद्वै श्रोतुमिच्छामि ह्यशेषं कथयन्तु मे

Sinabi ni Anasūyā: “Ano ang mahahalagang gawain at likas na katangian nina Viṣṇu, Rudra, at ng Pitāmaha (Brahmā)? Nais kong marinig ito nang buo—ipahayag ninyo sa akin nang walang pagkukulang.”

Verse 60

ब्रह्मोवाच । प्रावृट्कालो ह्यहं ब्रह्मा आपश्चैव प्रकीर्तिताः । मेघरूपो ह्यहं प्रोक्तो वर्षयामि च भूतले

Sinabi ni Brahmā: “Ako ang panahon ng tag-ulan (prāvṛṭ), at ako rin ang mga tubig na ipinahahayag. Ako’y tinatawag na may anyong ulap, at pinapabagsak ko ang ulan sa ibabaw ng lupa.”

Verse 61

अहं सर्वाणि बीजानि प्राक्सन्ध्यासूदिते रवौ । एतद्वै कारणं सर्वं रहस्यं कथितं परम्

“Ako ang lahat ng binhi,” wika ni Brahmā, “kapag sumisilang ang araw sa bukang-liwayway bago ang pagsikat. Ito ang sanhi ng lahat—ang kataas-taasang lihim na ipinahayag.”

Verse 62

विष्णुरुवाच । हेमन्तश्च भवेद्विष्णुर्विश्वरूपं चराचरम् । पालनाय जगत्सर्वं विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्

Sinabi ni Viṣṇu: “Sa panahon ng Hemanta (unang taglamig), ako, si Viṣṇu, ay nagiging kosmikong anyo na lumalaganap sa lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw. Para sa pag-iingat at pag-alalay sa buong daigdig, ito ang kataas-taasang kadakilaan ni Viṣṇu.”

Verse 63

रुद्र उवाच । ग्रीष्मकालो ह्यहं प्रोक्तः सर्वभूतक्षयंकरः । कर्षयामि जगत्सर्वं रुद्ररूपस्तपस्विनि

Sinabi ni Rudra: “Ako ang panahon ng Grīṣma (tag-init), na ipinahahayag na nagdudulot ng paghina sa lahat ng nilalang. Sa aking anyong Rudra, O babaeng mapag-aske, pinatutuyo ko at hinihigop ang lakas ng buong daigdig.”

Verse 64

एवं ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव महाव्रते । त्रयो देवास्त्रयः सन्ध्यास्त्रयः कालास्त्रयोऽग्नयः

Sa gayon, O babaeng may dakilang panata, sina Brahmā, Viṣṇu, at Rudra ay tatlong diyos; gayundin ay may tatlong sandhyā (mga takipsilim na pag-uugnay), tatlong hati ng panahon, at tatlong banal na apoy.

Verse 65

तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैकात्मतां गतः । वरं दद्युश्च ते भद्रे यस्त्वया मनसीप्सितम्

Gayundin, si Brahmā, si Viṣṇu, at si Rudra ay naging iisang diwa; at, O mapalad na ginang, handa nilang ipagkaloob ang biyayang minimithi ng iyong puso.

Verse 66

अनसूयोवाच । धन्या पुण्या ह्यहं लोके श्लाघ्या वन्द्या च सर्वदा । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च प्रसन्नवदनाः शुभाः

Sinabi ni Anasūyā: “Tunay na ako’y mapalad at puno ng kabutihan sa mundong ito—laging karapat-dapat purihin at sambahin—sapagkat si Brahmā, si Viṣṇu, at si Rudra ay nasa harap ko, payapa at mapalad ang mga mukha.”

Verse 67

यदि तुष्टास्त्रयो देवा दयां कृत्वा ममोपरि । अस्मिंस्तीर्थे तु सांनिध्याद्वरदाः सन्तु मे सदा

“Kung nalulugod ang tatlong diyos at naawa sa akin, kung gayon, sa kanilang pananatili sa banal na tawiran na ito, nawa’y lagi silang maging tagapagkaloob ng biyaya sa akin.”

Verse 68

रुद्र उवाच । एवं भवतु ते वाक्यं यत्त्वया प्रार्थितं शुभे । प्रत्यक्षा वैष्णवी माया एरण्डीनाम नामतः

Sinabi ni Rudra: “Mangyari nawa; matupad ang iyong salita at ang iyong idinalangin, O mapalad. Dito mahahayag ang Vaiṣṇavī na kapangyarihan (māyā), na tatawaging Eraṇḍī.”

Verse 69

यस्या दर्शनमात्रेण नश्यते पापसञ्चयः । चैत्रमासे तु सम्प्राप्ते अहोरात्रोषितो भवेत्

“Sa pagtanaw lamang sa kanya, naglalaho ang naipong kasalanan. At pagdating ng buwan ng Caitra, nararapat manatili roon nang isang buong araw at gabi.”

Verse 70

एरण्ड्याः सङ्गमे स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति । रात्रौ जागरणं कुर्यात्प्रभाते भोजयेद्द्विजान्

Pagkaligo sa tagpuan ng Eraṇḍī, napapawi maging ang kasalanang pagpatay sa brāhmaṇa. Sa gabi’y magpuyat sa pagbabantay, at sa bukang-liwayway ay magpakain sa mga dvija.

Verse 71

यथोक्तेन विधानेन पिण्डं दद्याद्यथाविधि । प्रदक्षिणां ततो दद्याद्धिरण्यं वस्त्रमेव च

Ayon sa nasabing tuntunin, maghandog nang wasto ng piṇḍa, gaya ng nararapat. Pagkaraan nito’y magsagawa ng pradakṣiṇā, at saka magbigay ng kaloob—ginto at gayundin mga kasuotan.

Verse 72

रजतं च तथा गावो भूमिदानमथापि वा । सर्वं कोटिगुणं प्रोक्तमिति स्वायम्भुवोऽब्रवीत्

Maging pilak, mga baka, o kahit kaloob na lupa ang ibigay—ang lahat ng ito’y sinasabing nagbubunga ng gantimpalang sandaang-milyong ulit; gayon ang sinabi ni Svāyambhuva (Manu).

Verse 73

ये म्रियन्ति नरा देवि एरण्ड्याः सङ्गमे शुभे । यावद्युगसहस्रं तु रुद्रलोके वसन्ति ते

O Diyosa, yaong mga taong namamatay sa mapalad na tagpuan ng Eraṇḍī—sila’y nananahan sa daigdig ni Rudra sa loob ng sanlibong yuga.

Verse 74

अहोरात्रोषितो भूत्वा जपेद्रुद्रांश्च वैदिकान् । एकादशैकसंज्ञांश्च स याति परमां गतिम्

Matapos manatili roon nang isang buong araw at gabi, bigkasin ang mga Vedic na himno kay Rudra—yaong tinatawag na ‘Labing-isa’; sa gayon ay mararating niya ang kataas-taasang hantungan.

Verse 75

विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थी लभते धनम् । पुत्रार्थी लभते पुत्रांल्लभेत्कामान् यथेप्सितान्

Ang naghahangad ng karunungan ay nagkakamit ng karunungan; ang naghahangad ng yaman ay nagkakamit ng yaman. Ang naghahangad ng mga anak na lalaki ay nagkakamit ng mga anak; at natatamo ang mga ninanais ayon sa minimithi.

Verse 76

एरण्ड्याः सङ्गमे स्नात्वा रेवाया विमले जले । महापातकिनो वापि ते यान्ति परमां गतिम्

Sa pagsisid sa tagpuan ng Eraṇḍī at sa dalisay na tubig ng Revā (Narmadā), kahit yaong nabibigatan ng malalaking kasalanan ay nakaaabot sa pinakamataas na hantungan.

Verse 77

अनसूयोवाच । यदि तुष्टास्त्रयो देवा मम भक्तिप्रचोदिताः । मम पुत्रा भवन्त्वेव हरिरुद्रपितामहाः

Sinabi ni Anasūyā: “Kung ang tatlong diyos, na naudyok ng aking debosyon, ay nalulugod, nawa’y maging aking mga anak si Hari (Viṣṇu), si Rudra (Śiva), at si Pitāmaha (Brahmā).”

Verse 78

विष्णुरुवाच । पूज्या यत्पुत्रतां यान्ति न कदाचिच्छ्रुतं मया । शुभे ददामि पुत्रांस्ते देवतुल्यपराक्रमान् । रूपवन्तो गुणोपेतान्यज्विनश्च बहुश्रुतान्

Sinabi ni Viṣṇu: “O kagalang-galang na ginang, hindi ko pa narinig na ang mga sinasamba ay pumapasok sa pagiging anak. Gayunman, O mapalad, ipinagkakaloob ko sa iyo ang mga anak—kapantay ng mga diyos sa tapang, kagandahan, at kabutihang-asal; masigasig sa paghahandog at lubhang marunong.”

Verse 79

अनसूयोवाच । ईप्सितं तच्च दातव्यं यन्मया प्रार्थितं हरे । नान्यथा चैव कर्तव्या मम पुत्रैषणा तु या

Sinabi ni Anasūyā: “O Hari, ang aking hiniling ay dapat ipagkaloob ayon sa minimithi. Huwag nawang matupad sa ibang paraan ang aking pagnanais na magkaroon ng mga anak.”

Verse 80

विष्णुरुवाच । पूर्वं तु भृगुसंवादे गर्भवास उपार्जितः । तस्याहं चैव पारं तु नैव पश्यामि शोभने

Wika ni Viṣṇu: “Noon, sa pakikipag-usap kay Bhṛgu, nabanggit ang bunga ng paninirahan sa sinapupunan. Tungkol doon, O marikit, hindi ko natatanaw ang pinakahangganan.”

Verse 81

स्मरमाणः पुरावृत्तं चिन्तयामि पुनःपुनः । एवं संचिन्त्य ते देवाः पितामहमहेश्वराः

“Inaalaala ko ang naganap noon at pinagninilayan ko ito nang paulit-ulit.” Sa gayong pagninilay, yaong mga diyos—si Pitāmaha (Brahmā) at si Maheśvara (Śiva)—ay nagpasya rin.

Verse 82

अयोनिजा भविष्यामस्तव पुत्रा वरानने । योनिवासे महाप्राज्ञि देवा नैव व्रजन्ति च

O marikit ang mukha, kami’y magiging iyong mga anak, na hindi isinilang sa sinapupunan. Sapagkat, O dakilang marunong na ginang, ang mga diyos ay hindi pumapasok sa kapanganakang nasa sinapupunan.

Verse 83

सांनिध्यात्सङ्गमे देवि लोकानां तु वरप्रदाः । एरण्डी वैष्णवी माया प्रत्यक्षा त्वं भविष्यसि

O Diyosa, sa iyong mismong pagdalo sa banal na tagpuan, ikaw ay magiging tagapagkaloob ng mga biyaya sa mga daigdig. Bilang Eraṇḍī—ang Vaiṣṇavī Māyā—ikaw ay mahahayag nang hayagan.

Verse 84

त्रयो देवाः स्थिताः पाथ रेवाया उत्तरे तटे । वरप्राप्ता तु सा देवी गता माहेन्द्रपर्वतम्

O minamahal, ang tatlong diyos ay nanatiling nakahimpil sa hilagang pampang ng Revā. Datapwat ang Diyosa, matapos matamo ang kanyang biyaya, ay nagtungo sa Bundok Māhendra.

Verse 85

क्षीणाङ्गी शुक्लदेहा च रूक्षकेशी सुदारुणा । कृतयज्ञोपवीता सा तपोनिष्ठा शुभेक्षणा

Ang kanyang mga paa't kamay ay nanghihina; ang kanyang katawan ay maputla; ang kanyang buhok ay magaspang, at ang kanyang penitensya ay matindi. Suot ang sagradong yajñopavīta, siya ay matatag sa tapas, ang kanyang tingin ay mapalad.

Verse 86

शिलातलनिविष्टोऽसौ दृष्टः कान्तो महायशाः । हृष्टचित्तोऽभवद्देवि उत्तिष्ठोत्तिष्ठ साब्रवीत्

Nakaupo sa isang lapad na bato, nakita ang dakila at maningning na panginoon. O Diyosa, siya ay nagalak sa puso at nagsabing, "Bangon, bangon!"

Verse 87

अत्रिरुवाच । साधु साधु महाप्राज्ञे ह्यनसूये महाव्रते । अचिन्त्यं गालवादीनां वरं प्राप्तासि दुर्लभम्

Sinabi ni Atri: "Magaling, magaling, O dakilang pantas na Anasūyā, O babaeng may matitinding panata. Nakamit mo ang isang hindi maarok na biyaya—na bihira kahit sa mga pantas tulad ni Gālava at iba pa."

Verse 88

अनसूयोवाच । त्वत्प्रसादेन देवर्षे वरं प्राप्तास्मि दुर्लभम् । तेन देवाः प्रशंसन्ति सिद्धाश्च ऋषयोऽमलाः

Sinabi ni Anasūyā: "Sa iyong kagandahang-loob, O banal na tagakita, nakamit ko ang biyayang mahirap makuha. Dahil diyan, pinupuri ako ng mga diyos, gayundin ng mga Siddha at mga dalisay na pantas."

Verse 89

एवमुक्ता तु सा देवी हर्षेण महता युता । आलोकयेत्ततः कान्तं तेनापि शुभदर्शना

Matapos pagsabihan ng ganito, ang Diyosang iyon—na puno ng labis na kagalakan—ay tumingin sa kanyang minamahal; at siya, na may maaliwalas na anyo, ay pinagmasdan din niya.

Verse 90

ईक्षणाच्चैव संजातं ललाटे मण्डलं शुभम् । नवयोजनसाहस्रं मण्डलं रश्मिभिर्वृतम्

At mula sa mismong sulyap na iyon, sumilang sa noo ang isang mapalad at maningning na bilog—isang orb na umaabot sa siyam na libong yojana, napalilibutan ng mga sinag ng liwanag.

Verse 91

कदम्बगोलकाकारं त्रिगुणं परिमण्डलम् । तस्य मध्ये तु देवेशि पुरुषो दिव्यरूपधृक्

Ito’y bilog na gaya ng isang globo ng bulaklak na kadamba, may tatlong patong at ganap na pabilog. At sa gitna nito, O Reyna ng mga diyosang panginoon, naroon ang isang Persona na may banal na anyo.

Verse 92

हेमवर्णोऽमृतमयः सूर्यकोटिसमप्रभः । आद्यः पुत्रोऽनसूयायाः स्वयं साक्षात्पितामहः

Gintong kulay, may diwang gaya ng amṛta, at nagliliwanag na tila sampung milyong araw—siya’y kilala bilang unang anak ni Anasūyā; tunay ngang si Pitāmaha, si Brahmā mismo, na hayag.

Verse 93

चन्द्रमा इति विख्यातः सोमरूपो नृपात्मज । इष्टापूर्ते च संपाति कलाषोडशकेन तु

Siya’y tanyag sa pangalang ‘Candramā’—ang Buwan—na may anyong Soma, O anak ng prinsipe; at sa pamamagitan ng ikot ng labing-anim na kalā, siya’y nauugnay sa mga bunga ng iṣṭa at pūrta.

Verse 94

प्रतिपच्च द्वितीया च तृतीया च महेश्वरि । चतुर्थी पञ्चमी चैव अव्यया षोडशी कला

Pratipat, Dvitīyā, at Tṛtīyā, O Mahēśvarī—gayundin ang Caturthī at Pañcamī—ang mga tithing ito’y ipinahahayag kaugnay ng di-nagmamaliw na ikalabing-anim na kalā (ṣoḍaśī-kalā).

Verse 95

चतुर्विधस्य लोकस्य सूक्ष्मो भूत्वा वरानने । आप्रीणाति जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

Sa apat na uri ng daigdig ay pinapasok niya nang banayad at masinsin, O marikit ang mukha; at pinananariwa niya ang buong sansinukob—ang tatlong daigdig, kasama ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw.

Verse 96

सर्वे ते ह्युपजीवन्ति हुतं दत्तं शशिस्थितम् । वनस्पतिगते सोमे धनवांश्च वरानने

Tunay na ang lahat ng nilalang ay nabubuhay sa handog na inihahain sa apoy at sa kaloob na ibinibigay sa kawanggawa, na nakatatag sa ilalim ng Buwan; at kapag si Soma ay nananahan sa mga halaman, nagkakamit ng kasaganaan ang tao, O marikit ang mukha.

Verse 97

भुञ्जन् परगृहे मूढो ददेदब्दकृतं शुभम् । वनस्पतिगते सोमे यस्तु छिन्द्याद्वनस्पतीन् । तेन पापेन देवेशि नरा यान्ति यमालयम्

Kahit ang mangmang na kumakain sa bahay ng iba ay maaari pa ring magbigay ng kabutihang naipon sa isang taong mabubuting gawa; ngunit, O Devī, ang sinumang pumutol ng mga punò habang si Soma ay nasa mga halaman—sa kasalanang iyon, O Ginang ng mga Diyos, ang mga tao’y napapasa Yamaloka.

Verse 98

वनस्पतिगते सोमे मैथुनं यो निषेवते । ब्रह्महत्यासमं पापं लभते नात्र संशयः

Kapag si Soma ay nasa mga halaman, ang sinumang magsagawa ng pagtatalik ay nagkakamit ng kasalanang kasingbigat ng brahma-hatyā; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 99

वनस्पतिगते सोमे मन्थानं योऽधिवाहयेत् । गावस्तस्य प्रणश्यन्ति याश्च वै पूर्वसंचिताः

Kapag si Soma ay nasa mga halaman, ang sinumang magpaandar ng panghalo sa pagmamantika (pagkakaskas/pagkakabig) ay mawawalan ng kaniyang mga baka—pati yaong dati nang naipon.

Verse 100

वनस्पतिगते सोमे ह्यध्वानं योऽधिगच्छति । भवन्ति पितरस्तस्य तं मासं रेणुभोजनाः

Kapag si Soma ay nasa mga halaman, ang sinumang maglakbay—sa buwang iyon ang kanyang mga ninuno’y nagiging “kumakain ng alikabok,” salat sa nararapat na handog.

Verse 101

अमावस्यां महादेवि यस्तु श्राद्धप्रदो भवेत् । अब्दमेकं विशालाक्षि तृप्तास्तत्पितरो ध्रुवम्

Sa araw ng Amāvasyā, O Mahādevī—ang sinumang maghandog ng śrāddha, O malalaking-mata—tiyak na nasisiyahan ang kanyang mga ninuno sa loob ng isang buong taon.

Verse 102

हिरण्यं रजतं वस्त्रं यो ददाति द्विजातिषु । सर्वं लक्षगुणं देवि लभते नात्र संशयः

O Devī, ang sinumang magbigay ng ginto, pilak, at mga kasuotan bilang dāna sa mga dvija—tinatamo niya ang gantimpalang isang-daang libong ulit sa lahat ng paraan; walang alinlangan dito.

Verse 103

। अध्याय

Tanda ng kabanata: “Adhyāya” (Kabanata).

Verse 104

द्वितीयस्तु महादेवि दुर्वासा नाम नामतः । सृष्टिसंहारकर्ता च स्वयं साक्षान्महेश्वरः

O dakilang Devī, ang ikalawa (na anak) ay tinatawag sa pangalang Durvāsā. Siya mismo ang hayag na Maheśvara—ang tagapaglikha at tagapagwasak.

Verse 105

ऋषिमध्यगतो देवि तपस्तपति दुष्करम् । सोऽपि रुद्रत्वमायाति सम्प्राप्ते भूतविप्लवे

O Devī, namumuhay siya sa gitna ng mga ṛṣi at nagsasagawa ng mahirap at masidhing tapas. At pagdating ng pagyanig ng mga nilalang, siya man ay nagiging Rudra.

Verse 106

इन्द्रोऽपि शप्तस्तेनैव दुर्वाससा वरानने । द्वितीयस्य तु पुत्रस्य सम्भवः कथितो मया

O marikit ang mukha, si Indra man ay isinumpa ng mismong Durvāsā na iyon. Kaya isinalaysay ko sa iyo ang paglitaw ng ikalawang anak.

Verse 107

दत्तात्रेयस्वरूपेण भगवान्मधुसूदनः । जगद्व्यापी जगन्नाथः स्वयं साक्षाज्जनार्दनः

Sa anyo ni Dattātreya, nagpakita ang Mapalad na Panginoong Madhusūdana—si Janārdana mismo, ang Jagannātha na lumalaganap sa lahat ng daigdig.

Verse 108

एते देवास्त्रयः पुत्रा अनसूयाया महेश्वरि । वरदानेन ते देवा ह्यवतीर्णा महीतले

O Maheśvarī, ang tatlong anak na ito ni Anasūyā ay tunay na mga diyos. Sa pamamagitan ng kaloob na biyaya, ang mga diyos na iyon ay bumaba sa lupa.

Verse 109

पुत्रप्राप्तिकरं तीर्थं रेवायाश्चोत्तरे तटे । अनसूयाकृतं पार्थ सर्वपापक्षयं परम्

O Pārtha, sa hilagang pampang ng Revā ay may banal na tīrtha na nagkakaloob ng pagkamit ng supling. Itinatag ni Anasūyā, ito’y pinakamakapangyarihan sa paglipol ng lahat ng kasalanan.

Verse 110

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आश्चर्यभूतं लोकेऽस्मिन्नर्मदायां पुरातनम् । भ्रूणहत्या गता तत्र ब्राह्मणस्य नराधिप

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: O hari, sa mundong ito’y may sinaunang kababalaghan sa banal na Narmadā; doon, napawi ang kasalanan ng pagpatay sa sanggol-sa-sinapupunan na dumapo sa isang brāhmaṇa.

Verse 111

युधिष्ठिर उवाच । इतिहासं द्विजश्रेष्ठ कथयस्व ममानघ । सर्वपापहरं लोके दुःखार्तस्य च कथ्यताम्

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, O walang kasalanan, isalaysay mo sa akin ang banal na kasaysayang yaon na pumapawi ng lahat ng kasalanan sa daigdig; ipahayag din ito para sa isang pinahihirapan ng dalamhati.

Verse 112

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सुवर्णशिलके ग्रामे गौतमान्वयसम्भवः । कृषीवलो महादेवि भार्यापुत्रसमन्वितः

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Sa nayong tinatawag na Suvarṇaśilaka ay may isang magsasaka, isinilang sa angkan ni Gautama, O Mahādevī, na kasama ang kanyang asawa at anak.

Verse 113

वसते तत्र गोविन्दः संजातो विपुले कुले । पुत्रदारसमोपेतो गृहक्षेत्ररतः सदा

Doon nanirahan si Govinda, isinilang sa masaganang angkan; laging nakatuon sa kanyang tahanan at mga bukirin, at kasama ang kanyang asawa at mga anak.

Verse 114

शकटं पूरयित्वा तु काष्ठानामगमद्गुहम् । प्रक्षिप्तानि च काष्ठानि ह्येकाकी क्षुधयान्वितः

Nang mapuno niya ang kanyang kariton ng panggatong, nagtungo siya sa yungib; at nag-iisa, gutom na gutom, inihagis niya sa loob ang mga kahoy.

Verse 115

रिङ्गमाणस्तदा पुत्रः पितुः शब्दात्समागतः । न दृष्टस्तेन वै पुत्रः काष्ठैः संछादितोऽवशः

Noon, ang munting anak ay gumapang at lumapit sa pagkarinig sa tinig ng ama; ngunit hindi siya nakita ng ama, sapagkat ang bata’y nakahandusay na walang magawa, natabunan ng mga troso.

Verse 116

आगतस्त्वरितो गेहे पिपासार्तो नराधिप । शकटं मोच्य तद्द्वारि सवृषं रज्जुसंयुतम्

Nagmamadaling umuwi, uhaw na uhaw, O hari, inalis niya ang pamatok ng kariton sa may pintuan, habang ang toro’y nakatali pa rin sa lubid at nakaharness.

Verse 117

भार्या तस्यैव या दृष्टा चित्तज्ञा वशवर्तिनी । दृष्ट्वा निपातितं पुत्रं काष्ठैर्निर्भिन्नमस्तकम्

Ang kanyang asawa—matalas ang pag-unawa at masunurin sa kalooban ng kabiyak—ay nakita ang batang nakahandusay, at ang ulo’y nadurog ng mga troso.

Verse 118

अजल्पमानाकरुणं निक्षिप्तं ज्ञोलिकां शिशुम् । शुश्रूषणे रता साध्वी प्रियस्य च नराधिप

Walang imik at walang hayag na panaghoy, inilagay niya ang sanggol sa isang supot; sa paglilingkod nakatuon ang banal na babae, tapat sa minamahal—O hari.

Verse 119

ततः स्नानादिकं कृत्वा भोजनाच्छयनं शुभम् । पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठा ह्युत्थापयति शासनैः

Pagkaraan, matapos ang paliligo at iba pang gawain, at maihanda ang mabuting pagkain at marangal na higaan, ang pinakamainam sa mga ina ay sinikap gisingin ang anak sa pamamagitan ng mga utos, na wari’y buhay pa.

Verse 120

यदा च नोत्थितः सुप्तः पुत्रः पञ्चत्वमागतः । तदा सा दीनवदना रुरोद च मुमोह च

Ngunit nang ang natutulog na anak ay hindi na bumangon—sapagkat tunay na nakarating na sa kalagayan ng limang elemento (kamatayan)—siya, na bagsak ang mukha sa dalamhati, ay humagulgol at nawalan ng malay sa pagkalito.

Verse 121

तच्छ्रुत्वा रुदितं शब्दं गोविन्दस्त्रस्तमानसः । किमेतदिति चोक्त्वा तु पतितो धरणीतले

Nang marinig ang tinig ng pag-iyak, si Govinda, nanginginig ang loob sa takot, ay sumigaw, “Ano ito?” at bumagsak sa lupa.

Verse 122

द्वावेतौ मुक्तकेशौ तु भूमौ निपतितौ नृप । विलेपाते च राजेन्द्र निःश्वासोच्छ्वासितेन च

O Hari, ang dalawang ito—nakalugay ang buhok—ay nakabulagta sa lupa; at, O pinakamainam sa mga hari, sila’y nabahiran at nadumihan, habang ang hininga’y hingal na papasok at palabas.

Verse 123

कं पश्ये प्राङ्गणे पुत्रं दृष्ट्वा क्रीडन्तमातुरम् । संधारयिष्ये हृदयं स्फुटितं तव कारणे

Sino pa ang makikita ko sa looban bilang aking anak—balisang naglalaro—pagkatapos kitang makita? Paano ko pagdudugtungin ang aking puso, na nabasag dahil sa iyo?

Verse 124

त्वज्जन्मान्तं यशो नित्यमक्षयां कुलसन्ततिम् । दृष्ट्वा किमनृणीभूतो यास्यामि परमां गतिम्

Matapos masaksihan ang wakas ng iyong buhay, ang iyong walang kupas na katanyagan, at ang di-napapatid na lahi ng angkan, saka ba ako—nakalaya sa aking pagkakautang—makaaabot sa pinakamataas na landas?

Verse 125

मम वृद्धस्य दीनस्य गतिस्त्वं किल पुत्रक । एते मनोरथाः सर्वे चिन्तिता विफला गताः

Ako—matanda at walang magawa—ikaw lamang, anak kong mahal, ang sinasabing kanlungan. Ngunit ang lahat ng aking minimithing pag-asa, matagal na pinag-isipan, ay nauwi sa wala.

Verse 126

इमां तु विकलां दीनां विहीनां सुतबान्धवैः । रुदन्तीं पतितां पाहि मातरं धरणीतले

Ingatan mo ang inang ito—wasak at dukha, ulila sa anak at kamag-anak—na umiiyak at nakabagsak sa lupa.

Verse 127

पुन्नाम्नो नरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः । तेन पुत्र इति प्रोक्तः स्वयमेव स्वयम्भुवा

Sapagkat inililigtas ng anak ang ama mula sa impiyernong tinatawag na Punnāma, kaya siya’y tinawag na ‘putra’—gaya ng ipinahayag mismo ni Svayambhū (Brahmā).

Verse 128

अपुत्रस्य गृहं शून्यं दिशः शून्या ह्यबान्धवाः । मूर्खस्य हृदयं शून्यं सर्वशून्यं दरिद्रता

Sa walang anak, ang tahanan ay hungkag; sa walang kamag-anak, maging ang mga panig ng daigdig ay hungkag. Ang puso ng mangmang ay hungkag; at ang karalitaan ay lubos na kawalan.

Verse 129

मृषायं वदते लोकश्चन्दनं किल शीतलम् । पुत्रगात्रपरिष्वङ्गश्चन्दनादपि शीतलः

Mali ang sabi ng mga tao na ang sandalwood ay nakapapalamig; ang pagyakap sa katawan ng anak ay higit pang nakapapalamig kaysa sandalwood.

Verse 130

श्मश्रुग्रहणक्रीडन्तं धूलिधूसरिताननम् । पुण्यहीना न पश्यन्ति निजोत्सङ्गसमास्थितम्

Hindi namamasdan ng mga salat sa kabutihang-loob ang sanggol na nakaupo sa sarili nilang kandungan—naglalaro sa paghila ng balbas, at ang mukha’y kulay-abo sa alikabok.

Verse 131

दिगम्बरं गतव्रीडं जटिलं धूलिधूसरम् । पुण्यहीना न पश्यन्ति गङ्गाधरमिवात्मजम्

Hindi namamasdan ng mga salat sa kabutihan ang sarili nilang anak—hubad na parang langit ang kasuotan, walang hiya, gusot ang mga buhok na jata, at kulay-abo sa alikabok—na wari’y si Gaṅgādhara (Śiva) mismo.

Verse 132

वीणावाद्यस्वरो लोके सुस्वरः श्रूयते किल । रुदितं बालकस्यैव तस्मादाह्लादकारकम्

Sa daigdig, tunay na maririnig ang tunog ng vīṇā na napakatamis; gayunman, ang mismong iyak ng sariling sanggol, dahil dito, ay nagiging sanhi ng galak.

Verse 133

मृगपक्षिषु काकेषु पशूनां स्वरयोनिषु । पुत्रं तेषु समस्तेषु वल्लभं ब्रुवते बुधाः

Sa mga usa at mga ibon, sa mga uwak, at sa mga hayop ng lahat ng uri at lahi, ipinahahayag ng mga pantas na sa kanilang lahat, ang anak ang pinakaminamahal.

Verse 134

मत्स्याश्वप्रकराश्चैव कूर्मग्राहादयोऽपि वा । पुत्रोत्पत्तौ च हृष्यन्ति विपत्तौ यान्ति दुःखिताम्

Ang mga isda at sari-saring lahi ng kabayo, pati mga pagong, buwaya at iba pa—nagsasaya sa pagsilang ng anak, at nalulugmok sa lungkot kapag dumarating ang kapahamakan.

Verse 135

देवगन्धर्वयक्षाश्च हृष्यन्ते पुत्रजन्मनि । पञ्चत्वे तेऽपि शोचन्ति मन्दभाग्योऽस्मि पुत्रक

Maging ang mga deva, gandharva, at yakṣa ay nagagalak sa pagsilang ng anak na lalaki; at pagdating niya sa “kalagayang-lima” (kamatayan), maging sila’y nagdadalamhati, na nagsasabi: “Anak ko, ako’y kapus-palad.”

Verse 136

ऋषिमेलापकं चक्रे पुत्रार्थे राघवो नृप । इन्द्रस्थाने स्थितस्तस्य प्रोक्षते ह्यासनं यतः

Upang magkamit ng anak, ipinatawag ni Haring Rāghava ang pagtitipon ng mga ṛṣi; at nakatayo sa luklukan ni Indra, ipinawisik niya nang wasto ang upuan, ayon sa itinakda.

Verse 137

स्वर्गवासं सुताद्बाह्यं विद्यते न तु पाण्डव । चक्रे दशरथस्तस्मात्पुत्रार्थं यज्ञमुत्तमम्

O Pāṇḍava, walang paninirahan sa langit na hiwalay sa anak; kaya si Daśaratha ay nagsagawa ng pinakadakilang yajña upang magkamit ng supling.

Verse 138

रामो लक्ष्मणशत्रुघ्नौ भरतस्तत्र सम्भवात् । कार्तवीर्यो जितो येन रामेणामिततेजसा

Mula roon ay isinilang sina Rāma, Lakṣmaṇa, Śatrughna, at Bharata; at sa pamamagitan ni Rāma na may di-masukat na ningning, napagtagumpayan si Kārtavīrya.

Verse 139

स रामो रामचन्द्रेण अष्टवर्षेण निर्जितः । एकाकिना हतो वाली प्लवगः शत्रुदुर्जयः

Yaong Rāma (Paraśurāma) ay napasuko ni Rāmacandra nang siya’y walong taong gulang pa lamang; at si Vālī, ang makapangyarihang plavaga na mahirap daigin ng kaaway, ay napatay niya nang mag-isa.

Verse 140

रावणो ब्रह्मपुत्रो यस्त्रैलोक्यं यस्य शङ्कते । हतः स रामचन्द्रेण सपुत्रः सहबान्धवः

Si Rāvaṇa—na tinawag na “anak ni Brahmā,” na kinatatakutan ng tatlong daigdig—ay pinaslang ni Rāmacandra, kasama ang kaniyang mga anak at mga kamag-anak.

Verse 141

एवं पुत्रं विना सौख्यं मर्त्यलोके न विद्यते । वंशार्थे मैथुनं यस्य स्वर्गार्थे यस्य भारती

Kaya nga, kung walang anak ay walang ganap na ligaya sa daigdig ng mga tao. Sa isa, ang pagsasama ay para sa pagpapatuloy ng angkan; sa iba naman, ang banal na Bhāratī (sagradong pagbigkas at pag-aaral) ay para sa langit.

Verse 142

मृष्टान्नं ब्राह्मणस्यार्थे स्वर्गे वासं तु यान्ति ते । ब्रह्महत्याश्वमेधाभ्यां न परं पापपुण्ययोः

Yaong nag-aalay ng piling, maayos na inihandang pagkain alang-alang sa isang brāhmaṇa ay nagkakamit ng tahanan sa langit. Sapagkat sa timbangan ng kasalanan at kabutihan, walang hihigit pa sa brahma-hatyā (pagpatay sa brāhmaṇa) at sa Aśvamedha (paghahandog ng kabayo).

Verse 143

पुत्रोत्पत्तिविपत्तिभ्यां न परं सुखदुःखयोः । किं ब्रवीमीति भो वत्स न तु सौख्यं सुतं विना

Sa pagsilang ng anak at sa pagkawalay ng anak nagmumula ang sukdulang ligaya at ang pinakamalalim na dalamhati. “Ano pa ang masasabi ko, mahal kong anak? Walang tunay na ginhawa kung walang supling.”

Verse 144

एवं बहुविधं दुःखं प्रलपित्वा पुनःपुनः । जनैश्चाश्वासितो विप्रो बालं गृह्य बहिर्गतः

Matapos paulit-ulit na managhoy sa sari-saring paraan dahil sa kaniyang pighati, ang brāhmaṇa—na inaliw ng mga tao—ay kinuha ang bata at lumabas.

Verse 145

ततः संस्कृत्य तं बालं विधिदृष्टेन कर्मणा । समवेतौ तु दुःखार्तावागतौ स्वगृहं पुनः

Pagkaraan, matapos isagawa sa bata ang itinakdang saṃskāra ayon sa ritong iniutos ng batas, ang dalawa—lugmok sa dalamhati—ay muling nagbalik sa sarili nilang tahanan.

Verse 146

एवं गृहागते विप्रे रात्रिर्जाता युधिष्ठिर । भूमौ प्रसुप्तो गोविन्दः पुत्रशोकेन पीडितः

Nang sa gayon ay nakauwi na ang brāhmaṇa, sumapit ang gabi, O Yudhiṣṭhira. Si Govinda, pinahihirapan ng dalamhati sa anak, ay nahimbing na nakahiga sa lupa.

Verse 147

यावन्निरीक्षते भार्या भर्तारं दुःखपीडितम् । कृमिराशिगतं सर्वं गोविन्दं समपश्यत

Nang pagmasdan ng kanyang asawa ang kanyang kabiyak na pinipighati ng dalamhati, nakita niya si Govinda na lubos na natatakpan—wari’y nilamon ng bunton ng mga uod.

Verse 148

दुःखाद्दुःखतरे मग्ना दृष्ट्वा तं पातकान्वितम् । एवं दुःखनिमग्नायाः शर्वरी विगता तदा

Mula sa pighati ay lalo pang lumubog sa mas matinding pighati; nang makita siyang may bahid ng kasalanan, nanatili siyang lubog sa dalamhati, at sa gayon ay lumipas ang gabi para sa kanya.

Verse 149

पशुपालस्तु महिषीमुक्त्वारण्येऽगमद्गृहात् । अरण्ये महिषीः सर्वा रक्षयित्वा गृहागतः

Ang pastol, matapos ilabas mula sa bahay ang mga kalabaw at dalhin sa gubat, ay sumama sa kanila. Pagkabantay sa lahat ng kalabaw sa gubat, siya’y nagbalik sa tahanan.

Verse 150

विज्ञप्तः पशुपालेन गोविन्दो ब्राह्मणोत्तमः । यावद्भोक्ष्याम्यहं स्वामिन्महिषीस्त्वं च रक्षसे

Ipinaalam kay Govinda, ang dakilang brāhmaṇa, ng pastol: “Panginoon, habang ako’y kakain, bantayan mo ang mga kalabaw.”

Verse 151

ततः स त्वरितो विप्रो जगाम महिषीः प्रति । न तत्र महिषीः पश्येत्पश्चात्क्षेत्राभिसम्मुखम्

Kaya nagmadali ang brāhmaṇa patungo sa mga kalabaw; ngunit wala siyang nakita roon. Pagkaraan, tumingin siya sa mga bukiring nasa unahan.

Verse 152

धावमानश्च विप्रस्तु एरण्डीसङ्गमे गतः । ततः प्रविष्टस्तु जले रेवैरण्ड्योस्तु सङ्गमे

Sa matuling pagtakbo, ang brāhmaṇa’y nakarating sa tagpuan ng Eraṇḍī; at doon siya pumasok sa tubig, sa pagsasanib ng Revā at Eraṇḍī.

Verse 153

तज्जलं पीतमात्रं तु त्वरया चातितर्षितः । अकामात्सलिलं पीत्वा प्रक्षाल्य नयने शुभे

Uhaw na uhaw at nagmamadali, kaunti lamang ang ininom niya sa tubig na iyon. Pagkaraan, bagaman di sinasadya, matapos uminom ay hinugasan niya ang kanyang mapagpalang mga mata.

Verse 154

आजगाम ततः पश्चाद्भवनं दिवसक्षये । भुक्त्वा दुःखान्वितो रात्रौ गोविन्दः शयनं ययौ

Pagkaraan, sa paglubog ng araw, siya’y umuwi. Pagkakain, si Govinda—nabibigatan sa dalamhati—ay nagtungo sa higaan sa gabi.

Verse 155

निद्राभिभूतः शोकेन श्रमेणैव तु खेदितः । पुनस्तच्चार्धरात्रे तु तस्य भार्या युधिष्ठिर

Dinaig ng antok, at pinanghihinaan ng dalamhati at pagod, siya’y nahimlay. Pagdating ng hatinggabi, ang kaniyang asawa—O Yudhiṣṭhira—ay muling nagmasid sa kaniya.

Verse 156

कृमिभिर्वेष्टितं गान्त्रं क्वचित्पश्यत्यवेष्टितम् । पुनः सा विस्मयाविष्टा तस्य भार्या गुणान्विता । उवाच दुष्कृतं तस्य साध्वसाविष्टचेतसा

Kung minsan nakita niyang ang kaniyang katawan ay nababalutan ng mga uod, at kung minsan nama’y wala. Pagkaraan, ang kaniyang mabuting-asal na asawa, nabalot ng pagkamangha at pangamba, ay nagsalita tungkol sa kaniyang masamang gawa.

Verse 157

भार्योवाच । अतीते पञ्चमे चाह्नि त्विन्धनं क्षिपतस्तु ते । गृहपश्चाद्गतो बालो ह्यज्ञानाद्घातितस्त्वया

Sinabi ng asawa: “Nang lumipas ang ikalimang araw, habang ikaw ay naghahagis ng panggatong, may batang napadaan sa likod ng bahay; sa kamangmangan, napatay mo siya.”

Verse 158

मया तत्पातकं घोरं रहस्यं न प्रकाशितम् । तेन प्रच्छन्नपापेन दह्यमाना दिवानिशम्

“Hindi ko inihayag ang kakila-kilabot na kasalanang iyon; itinago ko sa lihim. Dahil sa nakatagong kasalanan, ako’y tila sinusunog sa loob, araw at gabi.”

Verse 159

न सुखं तव गात्रस्य पश्यामि न हि चात्मनः । निद्रा मम शमं याता रतिश्चैव त्वया सह

“Wala akong nakikitang kaginhawahan sa iyong katawan—ni sa aking sarili man. Ang aking tulog ay naglaho, at gayundin ang ligaya ko kasama ka.”

Verse 160

श्रूयते मानवे शास्त्रे श्लोको गीतो महर्षिभिः । स्मृत्वा स्मृत्वा तु तं चित्ते परितापो न शाम्यति

Sa mga Dharma-śāstra para sa sangkatauhan, may isang taludtod na inaawit ng mga dakilang ṛṣi. Sa tuwing inaalala ko ito sa puso, hindi humuhupa ang aking dalamhati.

Verse 161

कीर्तनान्नश्यते धर्मो वर्धतेऽसौ निगूहनात् । इह लोके परे चैव पापस्याप्येवमेव च

Sa pagbigkas at pag-awit, ang dharma ay hindi nababawasan; sa pagtatago, lalo pa itong lumalago. Sa mundong ito at sa kabila, gayon din ang kasalanan.

Verse 162

एवं संचित्यमानाहं स्थिता रात्रौ भयातुरा । कृमिराशिगतं त्वां हि कस्याहं कथयामि किम्

Kaya’t buong magdamag akong nanatili, pinipigil ang sarili sa takot. Nakita kitang nakalubog sa bunton ng mga uod; kanino ko ito maisasaysay, at ano pa ang masasabi ko?

Verse 163

पुनस्त्वं चाद्य मे दृष्टो भ्रूणहत्याकृमिश्रितः । क्वचिद्भिन्दन्ति ते गात्रं क्वचिन्नष्टाः समन्ततः

At muli, ngayong araw, nakita kita—kasama ang mga uod na isinilang mula sa kasalanan ng pagpatay sa sanggol sa sinapupunan. Sa ilang dako’y nilalapa nila ang iyong mga laman; sa iba nama’y bigla silang naglalaho sa paligid.

Verse 164

एतत्संस्मृत्य संस्मृत्य विमृशामि पुनःपुनः । न जाने कारणं किंचित्पृच्छन्त्याः कथयस्व मे

Sa pag-alaala nito nang paulit-ulit, muli’t muli ko itong pinagninilayan. Wala akong nalalamang dahilan; kaya’t habang nagtatanong ako, ipahayag mo sa akin.

Verse 165

तडागं वा सरिद्वापि तीर्थं वा देवतार्चनम् । यं गतोऽसि प्रभावोऽयं तस्य नान्यस्य मे स्थितम्

Lawa ba iyon, o ilog, o banal na tawiran, o pagsamba sa isang diyos na iyong pinuntahan? Ang pagbabagong ito na aking nakikita ay tanging kapangyarihan niyon—wala nang iba, tiyak ako.

Verse 166

एवमुक्तस्तु विप्रोऽसौ कथयामास भारत । भार्याया यद्दिवा वृत्तं शङ्कमानो नृपोत्तम

Nang masabihan nang gayon, ang brāhmaṇa ay nagsimulang magsalaysay, O Bhārata, ng nangyari sa maghapon; samantalang ang marangal na hari, may hinala, ay nakinig.

Verse 167

अद्याहं महिषीसार्थं एरण्डीसङ्गमं गतः । नाभिमात्रे जले गत्वा पीतवान्सलिलं बहु

Ngayong araw, kasama ang kawan ng mga kalabaw, nagtungo ako sa tagpuan ng Eraṇḍī. Lumusong ako sa tubig hanggang pusod at uminom ng marami sa tubig na iyon.

Verse 168

नान्यत्तीर्थं विजानामि सरितं सर एव वा । सत्यं सत्यं पुनः सत्यं कथितं तव भामिनि

Wala na akong ibang banal na pook na nalalaman—wala nang ibang ilog o lawa. Tunay, tunay—muli, tunay—ang sinabi ko sa iyo ay katotohanan, O mapusok na giliw.

Verse 169

एवं ज्ञात्वा तु सा सर्वमुपवासकृतक्षणा । सपत्नीको गतस्तत्र सङ्गमे वरवर्णिनि

Nang maunawaan niya ang lahat, agad siyang nagsagawa ng pag-aayuno. Pagkaraan, siya—kasama ang kanyang asawa—ay nagtungo roon sa tagpuan, O ginang na maputi ang kutis.

Verse 170

स्नात्वा तत्र जले रम्ये नत्वा देवं तु भास्करम् । स्नापयामास देवेशं शङ्करं चोमया सह

Pagkaligo niya sa kaaya-ayang tubig doon at pagyukod kay Bhāskara, ang Araw, saka niya pinaliguan ang Panginoon ng mga diyos—si Śaṅkara—kasama si Umā.

Verse 171

पञ्चगव्यघृतक्षीरैर्दधिक्षौद्रघृतैर्जलैः । गन्धमाल्यादिधूपैश्च नैवेद्यैश्च सुशोभनैः

Sa pañcagavya, sa ghee at gatas, sa yogurt, pulot, ghee at mga tubig; at sa mga pabango, mga kuwintas ng bulaklak, insenso, at mariringal na handog na pagkain—

Verse 172

पूज्य त्रयीमयं लिङ्गं देवीं कात्यायनीं शुभाम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा पत्यासि पतिव्रता

Sambahin ang liṅga na sumasakatawan sa tatlong Veda, at ang mapalad na Diyosa Kātyāyanī; at sa pagdiriwang ng pagpupuyat sa buong gabi, makakamtan mo ang asawa at matatatag bilang tapat at malinis na pativrata.

Verse 173

ततः प्रभाते विमले द्विजान्सम्पूज्य यत्नतः । गोदानेन हिरण्येन वस्त्रेणान्नेन भारत

Pagkatapos, sa dalisay na umaga, O Bhārata, dapat igalang nang buong pagsisikap ang mga dalawang-ulit na isinilang, sa pamamagitan ng pag-aalay ng baka, ginto, kasuotan, at pagkain.

Verse 174

गोविन्दः पूजयामास स्वशक्त्या ब्राह्मणाञ्छुभान् । मुक्तपापो गृहायातः स्वभार्यासहितो नृप

Si Govinda, ayon sa kanyang makakaya, ay nagparangal sa mabubuting brāhmaṇa; napawi ang kasalanan, umuwi siyang kasama ang kanyang asawa, O Hari.

Verse 175

एवं यः शृणुते भक्त्या गोविन्दाख्यानमुत्तमम् । पठते परया भक्त्या भ्रूणहत्या प्रणश्यति

Kaya, ang sinumang nakikinig nang may debosyon sa dakilang salaysay ni Govinda, o bumibigkas nito nang sukdulang bhakti—napapawi ang kasalanan ng pagpatay sa sanggol sa sinapupunan.

Verse 176

क्रीडते शांकरे लोके यावदाभूतसम्प्लवम् । यश्चैवाश्वयुजे मासि चैत्रे वा नृपसत्तम

Siya’y nagagalak sa daigdig ni Śaṅkara hanggang sa dakilang pagkalusaw ng sansinukob. At, O pinakamainam sa mga hari, sinumang (tumupad sa pagtalimang ito) sa buwang Āśvayuja o sa Caitra…

Verse 177

सप्तम्यां च सिते पक्षे सोपवासो जितेन्द्रियः । सात्त्विकीं वासनां कृत्वा यो वसेच्छिवमन्दिरे

Sa ikapitong tithi ng maliwanag na kalahati ng buwan, nag-aayuno at may pagpipigil sa sarili, nililinang ang sāttvic na adhikain, sinumang manahan sa templo ni Śiva…

Verse 178

ध्यायमानो विरूपाक्षं त्रिशूलकरसंस्थितम् । कंसासुरनिहन्तारं शङ्खचक्रगदाधरम्

Nagninilay sa Panginoong malalapad ang mga mata, nakahawak ng trisūla sa kamay; at (gayundin) sa pumatay sa asurang Kaṃsa, na may hawak na śaṅkha, cakra, at gadā…

Verse 179

पक्षिराजसमारूढं त्रैलोक्यवरदायकम् । पितामहं ततो ध्यायेद्धंसस्थं चतुराननम्

Magnilay sa Panginoong nakasakay sa hari ng mga ibon, tagapagkaloob ng mga biyaya sa tatlong daigdig; saka magnilay sa Pitāmaha (Brahmā), nakaluklok sa hamsa, ang may apat na mukha.

Verse 180

सर्गप्रदं समस्तस्य कमलाकरशोभितम् । यो ह्येवं वसते तत्र त्रियमे स्थान उत्तमे

(Magnilay kay Brahmā) na tagapagkaloob ng paglikha sa lahat, na nagniningning na wari’y kakahuyang-loto. Ang sinumang manahan doon nang gayon, sa tatlong pagbabantay ng gabi, sa dakilang pook na yaon…

Verse 181

ततः प्रभाते विमले ह्यष्टम्यां च नराधिप । ब्राह्मणान् पूजयेद्भक्त्या सर्वदोषविवर्जितान्

Pagkaraan, sa dalisay na bukang-liwayway—sa ikawalong araw ng buwan, O hari ng mga tao—dapat sambahin nang may debosyon ang mga brāhmaṇa na malaya sa lahat ng kapintasan.

Verse 182

सर्वावयवसम्पूर्णान्सर्वशास्त्रविशारदान् । वेदाभ्यासरतान्नित्यं स्वदारनिरतान्सदा

Pumili ng mga brāhmaṇa na ganap ang bawat sangkap ng katawan, bihasa sa lahat ng śāstra, laging masigasig sa pag-aaral ng mga Veda, at palaging tapat sa sarili nilang marapat na asawa.

Verse 183

श्राद्धे दाने व्रते योग्यान् ब्राह्मणान् पाण्डुनन्दन । प्रेतानां पूजनं तत्र देवपूर्वं समारभेत्

O anak ni Pāṇḍu, sa śrāddha, sa pag-aalay ng dāna, at sa mga panata, dapat gamitin ang karapat-dapat na mga brāhmaṇa; at doon, ang pagsamba para sa mga yumao ay simulan lamang matapos munang parangalan ang mga Deva.

Verse 184

प्रेतत्वान्मुच्यते शीघ्रमेरण्ड्यां पिण्डतर्पणैः । दानानि तत्र देयानि ह्यन्नमुख्यानि सर्वदा

Sa pag-aalay ng piṇḍa at tarpaṇa sa Eraṇḍī, ang isa’y madaling napapalaya mula sa kalagayang preta. Kaya’t ang mga kaloob ay dapat laging ibigay doon—lalo na ang mga handog na pagkain.

Verse 185

हिरण्यभूमिकन्याश्च धूर्वाहौ शुभलक्षणौ । सीरेण सहितौ पार्थ धान्यं द्रोणकसंख्यया

O Pārtha, maghandog ng ginto, lupa, at maging mga dalaga (bilang kaloob sa kasal ayon sa kaugalian), kasama ang isang pares ng mapalad at may mabubuting tanda na mga toro, kalakip ang araro, at butil na sinusukat sa bilang ng mga droṇa.

Verse 186

अलंकृतां सवत्सां च क्षीरिणीं तरुणीं सिताम् । रक्तां वा कृष्णवर्णां वा पाटलां कपिलां तथा

Dapat ihandog ang isang bakang pinalamutian at may kasamang guya—nagbibigay ng gatas, bata—maging puti, o pula, o itim ang kulay, o kayumanggi, o kapilā (ginintuang kayumanggi) rin.

Verse 187

कांस्यदोहनसंयुक्तां रुक्मखुरविभूषणाम् । स्वर्णशृङ्गीं सवत्सां च ब्राह्मणायोपपादयेत्

Ihandog niya sa isang Brāhmaṇa ang bakang may guya, na may kasamang sisidlang tanso para sa paggagatas, pinalamutian ng gintong palamuti sa mga kuko, at may mga sungay na binalutan ng ginto.

Verse 188

प्रीयतां मे जगन्नाथा हरकृष्णपितामहाः । संसाररक्षणी देवी सुरभी मां समुद्धरेत्

Nawa’y kalugdan ako ng mga Panginoon ng mga daigdig—si Hara, si Kṛṣṇa, at ang Pitāmaha; at nawa’y ang diyosang Surabhī, tagapangalaga sa gitna ng saṃsāra, ay iahon ako at iligtas.

Verse 189

पुत्रार्थं याः स्त्रियः पार्थ ह्येरण्डीसङ्गमे नृप । स्नाप्यन्ते रुद्रसूक्तैश्च चतुर्वेदोद्भवैस्तथा

O Pārtha, O hari, ang mga babaeng nagnanais ng anak ay pinaliliguan sa tagpuan ng Eraṇḍī habang binibigkas ang mga Rudra-sūkta at iba pang mga himnong nagmula sa apat na Veda.

Verse 190

चतुर्भिर्ब्राह्मणैः शस्तं द्वाभ्यां योग्यैश्च कारयेत् । एकेन सार्द्रकुम्भेन दाम्पत्यमभिषेचयेत्

Pinupuri na isagawa ang ritwal sa apat na Brāhmaṇa, o kung kailangan, sa dalawang karapat-dapat. Sa iisang palayok na puno ng tubig, gawin ang abhiṣeka sa mag-asawa nang magkasama.

Verse 191

दैवज्ञेनैव चैकेन अथवा सामगेन वा । पञ्चरत्नसमायुक्तं कुम्भे तत्रैव कारयेत्

Doon din, ihanda ang kumbha ng iisang daivajña (pari-astrologo), o kaya ng umaawit ng Sāma-veda; at lagyan ito ng pañcaratna, ang limang hiyas.

Verse 192

गन्धतोयसमायुक्तं सर्वौषधिविमिश्रितम् । आम्रपल्लवसंयुक्तमश्वत्थमधुकं तथा

Ihanda ang mabangong tubig, hinaluan ng lahat ng mga halamang-gamot; at samahan ng mga dahon ng mangga—gayundin ng aśvattha at madhuka.

Verse 193

गुण्ठितं सितवस्त्रेण सितचन्दनचर्चितम् । सितपुष्पैस्तु संछन्नं सिद्धार्थकृतमध्यमम्

Balutin ito ng puting tela, pahiran ng puting paste ng sandal, tabingan ng mga puting bulaklak, at ilagay ang siddhārthaka sa gitna.

Verse 194

कांस्यपात्रे तु संस्थाप्य पुत्रार्थी देशिकोत्तमः । अङ्गलग्नं तु यद्वस्त्रं कटकाभरणं तथा

Pagkailagay nito sa sisidlang tanso, ang dakilang pari—para sa naghahangad ng anak na lalaki—ay ilapag din ang kasuotang nakadikit sa katawan, at gayundin ang mga pulseras na palamuti.

Verse 195

तत्सर्वं मण्डले त्याज्यं सिद्ध्यर्थं चात्मनस्तदा । प्रणम्य भास्करं पश्चादाचार्यं रुद्ररूपिणम्

Kung magkagayon, upang makamtan ang sariling ganap na tagumpay, ilagak ang lahat ng iyon sa banal na maṇḍala. Pagkaraang magpatirapa kay Bhāskara, ang Araw, magpatirapa rin sa ācārya na anyo mismo ni Rudra.

Verse 196

मधुरं च ततोऽश्नीयाद्देव्या भुवन उत्तमे । फलदानं च विप्राय छत्रं ताम्बूलमेव च

Pagkatapos, kumain ng isang bagay na matamis sa pinakamainam na daigdig ng Diyosa. Magkaloob din ng mga prutas sa isang brāhmaṇa, at maghandog ng payong at ng nganga (tāmbūla) rin.

Verse 197

उपानहौ च यानं च स भवेद्दुःखवर्जितः । भास्करे क्रीडते लोके यावदाभूतसम्प्लवम्

At sa pag-aalay ng panyapak at sasakyan, siya’y nagiging malaya sa dalamhati; naglalaro siya sa daigdig ni Bhāskara, ang Araw, hanggang sa pagkalusaw ng sansinukob.

Verse 198

दानं कोटिगुणं सर्वं शुभं वा यदि वाशुभम् । यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संक्षयम्

Ang bawat dāna, ang pagbibigay, ay nagiging isang milyong ulit—mabuti man o di-gaanong mabuti ang handog—gaya ng lahat ng ilog at batis na sa karagatan nagtatagpo at nagwawakas.

Verse 199

एवं पापानि नश्यन्ति ह्येरण्डीसङ्गमे नृणाम् । समन्ताच्छस्त्रपातेन ह्येरण्डीसङ्गमे नृप

Sa gayon, sa Eraṇḍī-saṅgama, ang tagpuan ng mga ilog, napapawi ang mga kasalanan ng mga tao, O Hari—na wari’y may mga sandatang bumabagsak sa paligid doon sa Eraṇḍī-saṅgama.

Verse 200

भ्रूणहत्यासमं पापं नश्यते शङ्करोऽब्रवीत् । प्राणत्यागं च यो भक्त्या जातवेदसि कारयेत्

Kahit ang kasalanang kasingbigat ng pagpatay sa sanggol sa sinapupunan ay napapawi—ganito ang pahayag ni Śaṅkara. At sinumang may debosyon na magsagawa ng pag-aalay ng sariling buhay sa banal na tīrtha na Jātavedas…