अध्याय ५५ — बाणस्य पुनर्युद्धप्रवृत्तिः (Bāṇa’s Renewed Engagement in Battle)

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते । अद्भुतेयं कथा तात श्राविता मे त्वया मुने

Sinabi ni Vyāsa: “O Sanatkumāra, anak ni Brahmā na nakakaalam ng lahat, pagbati sa iyo. O kagalang-galang na pantas, mahal na isa—ang kamangha-manghang sagradong salaysay na ito ay ipinaalam mo sa akin.”

Verse 2

जृंभिते जृंभणास्त्रेण हरिणा समरे हरे । हते बाणबले बाणः किमकार्षीच्च तद्वद

Nang sa labanan, tinamaan ni Hari si Hara ng sandatang Jṛmbhaṇa at si Hara ay pinahikab at pinahina, noon—nang ang puwersa ng hukbo ni Bāṇa ay nawasak—ano ang sunod na ginawa ni Bāṇa? Sabihin mo rin iyon.

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्राज्ञ कथां च परमाद्भुताम् । कृष्णशंकरयोस्तात लोकलीलानुसारिणोः

Sinabi ni Sanatkumāra: “Makinig ka, O Vyāsa, dakilang pantas, sa pinakamanghang salaysay na ito—O mahal na isa—tungkol kina Kṛṣṇa at Śaṅkara, na nagsasagawa ng kanilang banal na laro nang naayon sa mga paraan ng mundo.”

Verse 5

शयिते लीलया रुद्रे सपुत्रे सगणे सति । बाणो विनिर्गतो युद्धं कर्तुं कृष्णेन दैत्यराट्

Habang si Rudra ay nakahimlay nang may banal na lila, kasama ang Kanyang mga anak at napaliligiran ng mga gaṇa, si Bāṇa, hari sa mga daitya, ay lumisan upang makidigma kay Kṛṣṇa.

Verse 6

कुंभांडसंगृहीताश्वो नानाशस्त्रास्त्रधृक् ततः । चकार युद्धमतुलं बलिपुत्रो महाबलः

Pagkaraan, ang makapangyarihang anak ni Bali—nakasakay sa kabayong nasamsam mula kay Kumbhāṇḍa at may tangan ng sari-saring sandata at mga astra—ay nagsagawa ng digmaang walang kapantay.

Verse 7

दृष्ट्वा निजबलं नष्टं स दैत्येन्द्रोऽत्यमर्षितः । चकार युद्धमतुलं बलि पुत्रो महाबलः

Nang makita niyang naglaho ang sarili niyang hukbo, ang panginoon ng mga Daitya ay nagngitngit nang labis; kaya ang makapangyarihang anak ni Bali ay nagsagawa ng digmaang walang kapantay.

Verse 8

श्रीकृष्णोपि महावीरो गिरिशाप्तमहाबलः । उच्चैर्जगर्ज तत्राजौ बाणं मत्वा तृणोपमम्

Maging si Śrī Kṛṣṇa—ang dakilang bayani, na pinagkalooban ng napakalaking lakas ayon sa kautusan ni Girīśa (Panginoong Śiva)—ay umungal nang malakas sa larangan ng digmaan, at inisip si Bāṇa na parang isang talim lamang ng damo.

Verse 9

धनुष्टंकारयामास शार्ङ्गाख्यं निजमद्भुतम् । त्रासयन्बाणसैन्यं तदवशिष्टं मुनीश्वर

O pinakadakilang muni, pinatunog niya ang sarili niyang kamangha-manghang busog na tinatawag na Śārṅga, na umalingawngaw na parang kulog, at sa gayon ay tinakot ang nalalabing hukbo ni Bāṇa.

Verse 10

तेन नादेन महता धनुष्टंकारजेन हि । द्यावाभूम्योरंतरं वै व्याप्तमासीदनंतरम्

Dahil sa napakalakas na ugong na iyon—na isinilang mula sa pagpitik ng busog—ang buong pagitan ng langit at lupa ay agad na napuno sa isang kisapmata.

Verse 11

चिक्षेप विविधान्बाणान्बाणाय कुपितो हरिः । कर्णान्तं तद्विकृष्याथ तीक्ष्णानाशीविषोपमान्

Sa galit, si Hari (Viṣṇu) ay naghagis ng maraming uri ng mga palaso kay Bāṇa. Pagkatapos, hinila ang kanyang busog hanggang sa kanyang tainga, nagpakawala siya ng matatalim na palaso—tulad ng mga makamandag na ahas sa kanilang nakamamatay na lakas.

Verse 12

आयातांस्तान्निरीक्ष्याऽथ स बाणो बलिनन्दनः । अप्राप्तानेव चिच्छेद स्वशरैस्स्वधनुश्च्युतैः

Pagkatapos ay si Bāṇa, ang anak ni Bali, nang makita ang mga misil na iyon na sumusugod sa kanya, ay pinutol ang mga ito gamit ang kanyang sariling mga palaso na pinakawalan mula sa kanyang busog—dinudurog ang mga ito bago pa man makarating sa kanilang target.

Verse 13

पुनर्जगर्ज स विभुर्बाणो वैरिगणार्दनः । तत्रसुर्वृष्णयस्सर्वे कृष्णात्मानो विचेतसः

Pagkatapos ang makapangyarihang Bāṇa—ang tagapuksa ng mga kaaway—ay muling umungal. Dahil dito, ang lahat ng mga Vṛṣṇi na naroroon, ang kanilang mga isip ay nakatuon kay Kṛṣṇa, ay naging mabuway at nalito (sa gitna ng lagim ng labanan).

Verse 14

स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं चिक्षेप निजसायकान् । स कृष्णायातिशूराय महागर्वो बलेस्सुतः

Sa pag-alaala sa mga paang-lotus ni Panginoong Śiva, inihagis ng labis na mapagmataas na anak ni Bala ang sarili niyang mga palaso laban kay Kṛṣṇa, ang napakatapang na bayani na papalapit sa labanan.

Verse 15

कृष्णोपि तानसंप्राप्तानच्छिनत्सशरैर्द्रुतम् । स्मृत्वा शिवपदाम्भोजममरारि महाबलः

Maging si Kṛṣṇa—makapangyarihan, kaaway ng mga kaaway ng mga diyos—ay nagunita ang mga paang-lotus ni Panginoong Śiva; at agad, sa mabilis na mga palaso, pinabagsak niya ang mga sumalakay sa kanya.

Verse 16

रामादयो वृष्णयश्च स्वंस्वं योद्धारमाहवे । निजघ्नुर्बलिनस्सर्वे कृत्वा क्रोधं समाकुलाः

Pagkaraan, si Rāma at ang iba pa, pati ang mga Vṛṣṇi—bawat isa sa gitna ng labanan—ay tumumba sa kani-kaniyang katunggaling mandirigma. Ang lahat ng makapangyarihan, ginulo ng poot ang isipan, ay nagngitngit at pinaslang ang kanilang mga kaaway.

Verse 17

इत्थं चिरतरं तत्र बलिनोश्च द्वयोरपि । बभूव तुमुलं युद्धं शृण्वतां विस्मयावहम्

Sa gayon, sa mahabang panahon doon, sa pagitan ng dalawang makapangyarihan, nag-alab ang isang magulong labanan—nakapagtataka sa lahat ng makarinig.

Verse 18

तस्मिन्नवसरे तत्र क्रोधं कृत्वाऽतिपक्षिराट् । बाणासुरबलं सर्वं पक्षाघातैरमर्दयत्

Sa mismong sandaling iyon, ang makapangyarihang hari ng mga ibon, nag-alab sa poot, ay dinurog ang buong hukbo ni Bāṇāsura roon sa pamamagitan ng mga hampas ng kanyang mga pakpak.

Verse 19

मर्दितं स्वबलं दृष्ट्वा मर्दयंतं च तं बली । चुकोपाति बलेः पुत्रः शैवराड् दितिजेश्वरः

Nang makita niyang nadurog ang sarili niyang hukbo, at makita ring patuloy itong dinudurog ng makapangyarihang mandirigma, ang anak ni Bali—panginoon ng mga Daitya, ang haring Śaiva—ay nag-alab sa galit.

Verse 20

स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं सहस्रभुजवान्द्रुतम् । महत्पराक्रमं चक्रे वैरिणां दुस्सहं स वै

Sa pag-alaala sa mga paang-loto ni Panginoong Śiva, ang may sanlibong bisig ay dagling kumilos at nagpakita ng dakilang kabayanihan—tunay na di-matiis ng kanyang mga kaaway.

Verse 21

चिक्षेप युगपद्बाणानमितांस्तत्र वीरहा । कृष्णादिसर्वयदुषु गरुडे च पृथक्पृथक्

Doon, ang mamumuksa ng mga bayani ay sabay-sabay na nagpaulan ng di-mabilang na palaso—bawat isa’y hiwalay at malinaw ang tama—kay Kṛṣṇa, sa lahat ng Yādava, at maging kay Garuḍa.

Verse 22

जघानैकेन गरुडं कृष्णमेकेन पत्त्रिणा । बलमेकेन च मुने परानपि तथा बली

Sa isang balahibo, pinabagsak niya si Garuḍa; sa isa pang balahibo, pinabagsak niya si Kṛṣṇa. At sa isa pa, O muni, winasak ng makapangyarihan ang lakas ng iba pa rin.

Verse 23

ततः कृष्णो महावीर्यो विष्णुरूपस्सुरारिहा । चुकोपातिरणे तस्मिञ्जगर्ज च महेश्वरः

Pagkaraan, si Kṛṣṇa na dakilang mandirigma, na nag-anyong Viṣṇu—tagapuksa sa mga kaaway ng mga deva—ay nag-alab sa matinding poot sa labang iyon. At si Mahādeva (Maheśvara) ay umungal din doon sa Kanyang kapangyarihang panginoon, yumanig ang larangan ng digmaan.

Verse 24

जघान बाणं तरसा शार्ङ्गनिस्सृतसच्छरैः । अति तद्बलमत्युग्रं युगपत्स्मृतशंकरः

Pagkatapos, sa mabilis na bilis, pinabagsak niya si Bāṇa gamit ang mga dakilang palaso na pinakawalan mula sa Śārṅga. Bagaman ang kapangyarihan ni Bāṇa ay lubhang mabagsik, siya ay sabay na nasupil—habang inaalala si Shiva sa sandaling iyon.

Verse 25

चिच्छेद तद्धनुश्शीघ्रं छत्रादिकमना कुलः । हयांश्च पातयामास हत्वा तान्स्वशरैर्हरिः

Nang walang pag-aalinlangan, mabilis na pinutol ni Hari ang busog na iyon, kasama ang parasol at iba pang mga sagisag ng hari; at sa pamamagitan ng kanyang sariling mga palaso ay pinabagsak at pinatay niya ang mga kabayo, na naging sanhi ng kanilang pagbagsak.

Verse 26

बाणोऽपि च महावीरो जगर्जाति प्रकुप्य ह । कृष्णं जघान गदया सोऽपतद्धरणीतले

Pagkaraan, si Bāṇa rin—isang napakamakapangyarihang mandirigma—ay umungal sa galit at hinampas si Kṛṣṇa ng kanyang pamalo; at si Kṛṣṇa ay bumagsak sa ibabaw ng lupa.

Verse 27

उत्थायारं ततः कृष्णो युयुधे तेन शत्रुणा । शिवभक्तेन देवर्षे लोकलीलाऽनुसारतः

Pagkatapos ay tumindig si Kṛṣṇa at nakipaglaban sa kaaway na iyon—na sa katotohanan ay deboto ni Śiva—O banal na rishi, ayon sa banal na paglalaro ng Panginoon sa daigdig.

Verse 28

एवं द्वयोश्चिरं काल बभूव सुमहान्रणः । शिवरूपो हरिः कृष्णः स च शैवोत्तमो बली

Kaya nito, sa mahabang panahon ay nag-alab ang napakadakilang labanan sa pagitan nilang dalawa. Si Hari—si Kṛṣṇa—na nagpakita sa anyo at karangalan ni Śiva, ay tumindig bilang isang pinakadakilang Śaiva at isang makapangyarihang mandirigma.

Verse 29

कृष्णोऽथ कृत्वा समरं चिरं बाणेन वीर्यवान् । शिवाऽऽज्ञया प्राप्तबलश्चुकोपाति मुनीश्वरः

Pagkaraan, si Kṛṣṇa na magiting, matapos makipaglaban nang matagal kay Bāṇa, ay nag-alab sa poot; sapagkat ang dakilang muni ay nagkamit ng lakas sa utos ni Śiva.

Verse 30

ततस्सुदर्शनेनाशु कृष्णो बाणभुजान्बहून् । चिच्छेद भगवाञ्शंभु शासनात्परवीरहा

Pagkatapos, sa utos ni Bhagavān Śambhu (Panginoong Śiva), si Kṛṣṇa—tagapagdala ng Sudarśana—ay mabilis na pumutol sa maraming bisig ni Bāṇa, at naging tagapagpuksa ng mga kampeon ng kaaway.

Verse 31

अवशिष्टा भुजास्तस्य चत्वारोऽतीव सुन्दराः । गतव्यथो बभूवाशु शंकरस्य प्रसादतः

Sa mapagpalang biyaya ni Śaṅkara, ang apat na bisig na naiwan sa kanya ay naging lubhang marilag, at siya’y agad na napawi sa sakit at dalamhati.

Verse 32

गतस्मृतिर्यदा बाण शिरश्छेत्तुं समुद्यतः । कृष्णो वीरत्वमापन्नस्तदा रुद्रस्समुत्थितः

Nang si Bāṇa, nawala ang ulirat, ay tumindig upang putulin ang ulo (ni Kṛṣṇa), at si Kṛṣṇa’y nanindigan sa tapang ng isang bayani—sa sandaling iyon mismo, bumangon si Rudra (upang mamagitan).

Verse 33

रुद्र उवाच । भगवन्देवकीपुत्र यदाज्ञप्तं मया पुरा । तत्कृतं च त्वया विप्र मदाज्ञाकारिणा सदा

Sinabi ni Rudra: “O Mapalad, anak ni Devakī! Ang iniutos Ko noon ay tunay mong naisakatuparan, O kagalang-galang na brāhmaṇa—sapagkat ikaw ay laging kumikilos ayon sa Aking utos.”

Verse 34

मा बाणस्य शिरश्छिंधि संहरस्व सुदर्शनम् । मदाज्ञया चक्रमिदं स्यान्मोघं मज्जने सदा

“Huwag mong putulin ang ulo ni Bāṇa. Iurong mo ang Sudarśana (cakra). Sa aking utos, nawa’y ang cakrang ito’y maging laging walang bisa, at hindi siya malunod o mapuksa.”

Verse 35

दत्तं मया पुरा तुभ्यमनिवार्यं रणे तव । चक्रं जयं च गोविन्द निवर्तस्व रणात्ततः

“Noon, ipinagkaloob Ko sa iyo, para sa iyong pakikidigma, ang cakrang di-mapipigil at ang tagumpay. Kaya, O Govinda, umurong ka na ngayon mula sa larangang iyon.”

Verse 36

दधीचे रावणे वीरे तारकादिपुरेष्वपि । विना मदाज्ञां लक्ष्मीश रथाङ्गं नामुचः पुरा

“O Panginoon ni Lakṣmī, kahit laban sa bayaning si Rāvaṇa, at kahit sa mga lungsod gaya ng kay Tārakā, ang cakra (Sudarśana) ay hindi kailanman pinakawalan nang wala ang Aking utos. Noong una, hindi rin ito inihagis laban kay Nāmuci.”

Verse 37

त्वं तु योगीश्वरस्स्साक्षात्परमात्मा जनार्दन । विचार्यतां स्वमनसा सर्वभूतहिते रतः

Ngunit ikaw, O Janārdana, ay tunay na Panginoon ng Yoga—ang Kataas-taasang Sarili. Kaya magnilay sa iyong sariling puso at kumilos na nakatuon sa kapakanan ng lahat ng nilalang.

Verse 38

वरमस्य मया दत्तं न मृत्युर्भयमस्ति वै । तन्मे वचस्सदा सत्यं परितुष्टोस्म्यहं तव

“Ipinagkaloob Ko na sa kanya ang biyayang ito—tunay na wala siyang takot sa kamatayan. Kaya nawa’y manatiling totoo magpakailanman ang Aking salita; lubos Akong nalulugod sa iyo.”

Verse 39

पुराऽयं गर्वितो मत्तो युद्धं देहीति मेऽब्रवीत् । भुजान्कण्डूयमानस्तु विस्मृतात्मगतिर्हरे

Noon, ang isang ito—lasing sa kapalaluan—ay nagsabi sa akin, “Ibigay mo sa akin ang digmaan.” O Hari, habang kinakamot lamang niya ang kanyang mga bisig sa pagyayabang, nalimot niya ang tunay na landas ng sariling Ātman.

Verse 40

तदाहमशपं तं वै भुजच्छेत्ताऽऽगमिष्यति । अचिरेणातिकालेन गतगर्वो भविष्यसि

Kaya isinumpa ko siya: “Darating nang tiyak ang puputol sa iyong mga bisig. Hindi magtatagal, sa di-kalayuang panahon, madudurog ang iyong pagmamataas at mawawala ang iyong kayabangan.”

Verse 41

मदाज्ञया हरिः प्राप्तो भुजच्छेत्ता तवाऽथ वै । निवर्तस्व रणाद्गच्छ स्वगृहं सवधूवरः

“Sa aking utos, dumating na si Hari—tunay ngang siya ang puputol sa iyong mga bisig. Kaya umurong ka sa labang ito; umalis at bumalik sa iyong tahanan, kasama ang iyong nobya, O dakila.”

Verse 42

इत्युक्तः स तयोमैत्रीं कारयित्वा महेश्वरः । तममुज्ञाप्य सगणः सपुत्रः स्वालयं ययौ

Pagkasabi nito, itinatag ni Panginoong Maheśvara ang pagkakaibigan sa pagitan nilang dalawa. Pagkaraan, matapos siyang pahintulutan, si Śiva—kasama ang Kanyang mga gaṇa at ang Kanyang anak—ay umuwi sa sariling tahanan-diyos.

Verse 43

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शंभोस्संहृत्य च सुदर्शनम् । अक्षतांगस्तु विजयी तत्कृष्णोंतःपुरं ययौ

Sinabi ni Sanatkumāra: Nang marinig ang mga salita ni Śambhu (Panginoong Śiva), kanyang ibinalik at inurong ang Sudarśana cakra. Walang sugat ang katawan at nagtagumpay, si Kṛṣṇa ay pumasok sa looban ng palasyo.

Verse 44

अनिरुद्धं समाश्वास्य सहितं भार्यया पुनः । जग्राह रत्नसंघातं बाणदत्तमनेकशः

Matapos aliwin si Aniruddha—na muling kapiling ang kanyang asawa—tinanggap nila, nang maraming ulit, ang mga bunton ng hiyas na ipinagkaloob ni Bāṇa.

Verse 45

तत्सखीं चित्रलेखां च गृहीत्वा परयोगिनीम् । प्रसन्नोऽभूत्ततः कृष्णः कृतकार्यः शिवाज्ञया

Pagkaraan, isinama ni Kṛṣṇa ang kaibigan niya, si Citralekhā—ang pinakadakilang yoginī—at siya’y nalugod, sapagkat natupad ang gawain ayon sa utos ni Śiva.

Verse 46

हृदा प्रणम्य गिरिशमामंत्र्य च बलेस्तुतम् । परिवारसमेतस्तु जगाम स्वपुरीं हरिः

Mula sa puso, yumukod siya kay Girīśa (Panginoong Śiva) at magalang na nagpaalam kay Bali na pumuri sa kanya; si Hari (Viṣṇu), kasama ang kanyang mga kasama, ay umalis patungo sa sariling lungsod.

Verse 47

पथि जित्वा च वरुणं विरुद्धं तमनेकधा । द्वारकां च पुरीं प्राप्तस्समुत्सवसमन्वितः

Sa daan, napagtagumpayan niya si Varuṇa na sumalungat sa maraming paraan; pagkaraan, narating niya ang lungsod ng Dvārakā na may kasamang dakilang pagdiriwang at kasayahan.

Verse 48

विसर्जयित्वा गरुडं सखीन्वीक्ष्योपहस्य च । द्वारकायां ततो दृष्ट्वा कामचारी चचार ह

Pagkapagpaalis kay Garuḍa, tiningnan niya ang kanyang mga kasama at ngumiti nang banayad; saka niya minasdan ang Dvārakā. Malaya sa paggalaw ayon sa kalooban, siya’y gumala roon nang walang hadlang.

Verse 55

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पंचमे युद्धखंडे बाणभुजकृंतनगर्वापहारवर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोध्यायः

Sa gayon nagtatapos ang ika-limampu’t limang kabanata, na tinatawag na “Paglalarawan sa Pagputol ng mga Bisig ni Bāṇa at Pag-alis ng Kanyang Kayabangan,” sa ikalimang bahagi, ang Yuddha-khaṇḍa, ng ikalawang bahagi, ang Rudra-saṃhitā, ng Śrī Śiva Mahāpurāṇa.