
Sa Adhyaya 54, tinanong ni Vyāsa si Sanatkumāra kung paano tumugon si Kṛṣṇa matapos dukutin si Aniruddha (apo ni Kṛṣṇa) ng anak na babae ni Kumbhāṇḍa. Isinalaysay ni Sanatkumāra ang agarang pangyayari: narinig ang panaghoy ng mga kababaihan, nabagabag si Kṛṣṇa, at lumipas ang panahon sa dalamhati sapagkat hindi pa rin nakikita si Aniruddha. Dinala ni Nārada ang karagdagang balita tungkol sa pagkakabilanggo at kalagayan ni Aniruddha, kaya lalo pang nag-alab ang pagkabalisa ng mga Vṛṣṇi. Nang malaman ni Kṛṣṇa ang buong pangyayari, nagpasiya siyang makidigma at agad na nagmartsa patungong Śoṇitapura, tinawag si Garuḍa (Tārkṣya). Sumama sina Pradyumna, Yuyudhāna (Sātyaki), Sāmba, Sāraṇa at iba pang kapanalig nina Rāma at Kṛṣṇa. Sa labindalawang akṣauhiṇī, kinubkob nila ang lungsod ni Bāṇa mula sa lahat ng panig, sinira ang mga hardin, pader, tore at tarangkahan. Nang makita ang paglusob, lumabas si Bāṇa na nagngangalit, kasama ang katumbas na lakas. Para kay Bāṇa, dumating si Rudra (Śiva) kasama ang kaniyang anak at ang mga pramatha, nakasakay kay Nandin, at nagsimula ang nakapanghihilakbot ngunit kamangha-manghang labanan sa pagitan ng panig ni Kṛṣṇa at ng mga tagapagtanggol na pinamumunuan ni Rudra.
Verse 1
व्यास उवाच । अनिरुद्धे हृतै पौत्रे कृष्णस्य मुनिसत्तम । कुंभांडसुतया कृष्णः किमकार्षीद्धि तद्वद
Wika ni Vyāsa: “O pinakadakilang pantas, nang dukutin si Aniruddha—apo ni Kṛṣṇa—ng anak na babae ni Kumbhāṇḍa, ano nga ba ang ginawa ni Kṛṣṇa noon? Isalaysay mo sa akin.”
Verse 2
सनत्कुमार उवाच । ततो गतेऽनिरुद्धे तु तत्स्त्रीणां रोदनस्वनम् । श्रुत्वा च व्यथितः कृष्णो बभूव मुनिसत्तम
Sinabi ni Sanatkumāra: Nang makaalis si Aniruddha, si Kṛṣṇa—pagkarinig sa tinig ng pag-iyak ng mga babae—ay labis na nasaktan ang kalooban, O pinakadakilang pantas.
Verse 3
अपश्यतां चानिरुद्धं तद्बंधूनां हरेस्तथा । चत्वारो वार्षिका मासा व्यतीयुरनुशोचताम्
Dahil hindi makita si Aniruddha, ang kanyang mga kamag-anak, kasama ang mga kamag-anak ni Hari (Viṣṇu), ay nagdalamhati. At habang sila’y nagluluksa, lumipas ang apat na buwan ng tag-ulan.
Verse 4
नारदात्तदुपाकर्ण्य वार्तां बद्धस्य कर्म च । आसन्सुव्यथितास्सर्वे वृष्णयः कृष्णदेवताः
Nang marinig mula kay Nārada ang balita at mga pangyayari tungkol sa taong iginapos, ang lahat ng Vṛṣṇi—na si Kṛṣṇa ang kanilang sinasambang Panginoon—ay labis na nabagabag.
Verse 5
कृष्णस्तद्वृत्तमखिलं श्रुत्वा युद्धाय चादरात् । जगाम शोणितपुरं तार्क्ष्यमाहूय तत्क्षणात्
Nang marinig ni Kṛṣṇa ang buong salaysay ng naganap, sabik siyang makipagdigma; agad niyang tinawag si Tārkṣya (Garuḍa) at kaagad na nagtungo sa Śoṇitapura.
Verse 6
प्रद्युम्नो युयुधानश्च गतस्सांबोथ सारणः । नंदोपनंदभद्राद्या रामकृष्णानुवर्तिनः
Umalis sina Pradyumna at Yuyudhāna; sumama rin sina Sāmba at Sāraṇa. Sina Nanda, Upananda, Bhadra at iba pa—mga tagasunod na kasama nina Rāma at Kṛṣṇa—ay nagpatuloy din tungo sa digmaan.
Verse 7
अक्षौहिणीभिर्द्वादशभिस्समेतासर्वतो दिशम् । रुरुधुर्बाणनगरं समंतात्सात्वतर्षभाः
Ang mga pangunahing bayani sa hanay ng mga Sātvata, na nagtipon kasama ang labindalawang hukbong akṣauhiṇī, ay pumalibot sa lungsod ni Bāṇa sa lahat ng panig, at sinikil ito mula sa bawat direksiyon.
Verse 8
भज्यमानपुरोद्यानप्राकाराट्टालगोपुरम् । वीक्ष्यमाणो रुषाविष्टस्तुल्यसैन्योभिनिर्ययौ
Nang makita niyang winawasak ang mga hardin, pader, bantayang-tore, at mga tarangkahan ng lungsod, siya—nag-aalab sa poot—ay lumabas upang harapin sila, lumalakad na may hukbong kapantay ang lakas.
Verse 9
बाणार्थे भगवान् रुद्रस्ससुतः प्रमथैर्वृतः । आरुह्य नन्दिवृषभं युद्धं कर्त्तुं समाययौ
Para kay Bāṇa, si Bhagavān Rudra—kasama ang kanyang anak at napaliligiran ng mga Pramatha—ay sumakay kay Nandi, ang banal na toro, at lumabas upang makipagdigma.
Verse 10
आसीत्सुतुमुलं युद्धमद्भुतं लोमहर्षणम् । कृष्णादिकानां तैस्तत्र रुद्राद्यैर्बाणरक्षकैः
Pagkaraan, sumiklab ang isang labang ubod ng gulo at bagsik—kamangha-mangha at nakapangingilabot. Doon, sa isang panig ay si Kṛṣṇa at ang iba pa; sa kabila naman ay ang mga Rudra at mga kakamping tagapagbantay na may busog, na nagtatanggol sa pamamagitan ng mga palaso.
Verse 11
कृष्णशंकरयोरासीत्प्रद्युम्नगुहयोरपि । कूष्मांडकूपकर्णाभ्यां बलेन सह संयुगः
Nagkaroon ng mabangis na sagupaan kina Kṛṣṇa at Śaṅkara (Śiva). Gayundin, naglaban sina Pradyumna at Guha (Kārttikeya); at si Balarāma ay nakipagdigma kina Kūṣmāṇḍa at Kūpakarṇa.
Verse 12
सांबस्य बाणपुत्रेण बाणेन सह सात्यकेः । नन्दिना गरुडस्यापि परेषां च परैरपि
Nakipaglaban si Sāmba sa anak ni Bāṇa, samantalang si Sātyaki ay nakipagsagupaan kay Bāṇa mismo. Hinarap din ni Nandin si Garuḍa, at ang iba pang mga mandirigma ay nakatagpo rin ng kani-kanilang katunggali.
Verse 13
ब्रह्मादयस्सुराधीशा मुनयः सिद्धचारणाः । गंधर्वाऽप्सरसो यानैर्विमानैर्द्रष्टुमागमन्
Si Brahmā at ang iba pang mga panginoon ng mga diyos, kasama ang mga muni, mga Siddha at Cāraṇa, at gayundin ang mga Gandharva at Apsarā, ay dumating sakay ng kanilang mga sasakyan at makalangit na vimāna upang masilayan ang kahanga-hangang pangyayaring iyon.
Verse 14
प्रमथैर्विविधाकारै रेवत्यंतैः सुदारुणम् । युद्धं बभूव विप्रेन्द्र तेषां च यदुवंशिनाम्
O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, sumiklab ang isang napakakakilabot na labanan sa pagitan ng mga Pramatha na sari-saring anyo—kasama si Revatī at ang iba pa—at ng mga mandirigma ng angkan ni Yadu.
Verse 15
भ्रात्रा रामेण सहितः प्रद्युम्नेन च धीमता । कृष्णश्चकार समरमतुलं प्रमथैस्सह
Kasama ang kapatid na si Rāma at ang marunong na si Pradyumna, si Kṛṣṇa ay nakipagdigma ng walang kapantay, kasama ang mga Pramatha—mga mababangis na tagasunod ni Panginoong Śiva.
Verse 16
तत्राग्निनाऽभवद्युद्धं यमेन वरुणेन च । विमुखेन त्रिपादेन ज्वरेण च गुहेन च
Doon ay naganap ang labanan—kay Agni, kay Yama, at kay Varuṇa; at gayundin kina Vimukha, Tripāda, Jvara, at Guha.
Verse 17
प्रमथैर्विविधाकारैस्तेषामन्यं तदारुणम् । युद्धं बभूव विकटं वृष्णीनां रोमहर्षणम्
Pagkaraan, kasama ang mga Pramatha ni Panginoong Śiva na may sari-saring anyo, sumiklab ang isa pang mabangis at nakapanghihilakbot na labanan—napakasalbahe ng bagsik—na nagpaangat ng balahibo sa takot ng mga Vṛṣṇi.
Verse 18
विभीषिकाभिर्बह्वीभिः कोटरीभिः पदेपदे । निर्ल्लज्जाभिश्च नारीभिः प्रबलाभिरदूरतः
Sa bawat hakbang ay may maraming nakapanghihilakbot na pagpapakita at mga hukay na tila yungib; at di-kalayuan, nakita ang makapangyarihang mga babaeng walang-hiya—mga anyong demonyo—na palatandaan ng lagim na sumisiklab sa paligid.
Verse 19
शंकरानुचराञ्शौरिर्भूतप्रमथगुह्यकान् । द्रावयामास तीक्ष्णाग्रैः शरैः शार्ङ्गधनुश्च्युतैः
Pagkaraan, si Śauri (Viṣṇu), mula sa busog na Śārṅga, ay nagpakawala ng mga palasong matutulis ang dulo at itinaboy at pinagwatak-watak ang mga tagasunod ni Śaṅkara—ang mga pangkat ng Bhūta, Pramatha, at Guhyaka.
Verse 20
एवं प्रद्युम्नप्रमुखा वीरा युद्धमहोत्सवाः । चक्रुर्युद्धं महाघोरं शत्रुसैन्यं विनाशयन्
Kaya nga, ang mga mandirigmang pinamunuan ni Pradyumna—nagagalak na wari’y pista ang digmaan—ay nagsagawa ng lubhang mabangis na labanan, winawasak ang hukbo ng kaaway.
Verse 21
विशीर्यमाणं स्वबलं दृष्ट्वा रुद्रोत्यमर्षणः । क्रोधं चकार सुमहन्ननाद च महोल्बणम्
Nang makita niyang nagkakadurug-durog ang sarili niyang hukbo, si Rudra—na mahirap tiisin sa digmaan—ay nag-alab sa matinding galit, at sa dambuhalang lakas ay nagpakawala ng nakapanghihilakbot na dagundong.
Verse 22
तच्छ्रुत्वा शंकरगणा विनेदुर्युयुधुश्च ते । मर्दयन्प्रतियोद्धारं वर्द्धिताश्शंभुतेजसा
Pagkarinig niyon, ang mga Gaṇa ni Śaṅkara ay umalingawngaw sa sigaw at sumabak sa labanan. Pinalakas ng ningning ni Śambhu, dinurog nila ang mga kalabang mandirigma.
Verse 23
पृथग्विधानि चायुक्तं शार्ङ्गास्त्राणि पिनाकिने । प्रत्यक्षैश्शमयामास शूलपाणिरविस्मितः
Pagkaraan, ang Mayhawak ng Trisula—hindi man lamang nagulat—ay tuwirang pinawi ang sari-saring mga sandatang palaso na nagmula sa Śārṅga na pinakawalan laban kay Pinākin (Śiva), at pinawalang-bisa ang mga iyon sa harap ng lahat.
Verse 24
ब्रह्मास्त्रस्य च ब्रह्मास्त्रं वायव्यस्य च पार्वतम् । आग्नेयस्य च पार्जन्यं नैजं नारायणस्य च
Upang salagin ang Brahmāstra, pinalaya niya ang Brahmāstra rin; laban sa sandatang hangin na Vāyavya, ginamit niya ang sandatang bundok na Pārvatā; laban sa sandatang apoy na Āgneya, inilunsad niya ang sandatang ulan na Pārjanya; at laban sa sandatang Nārāyaṇa, ginamit niya ang sariling likás na kapangyarihan.
Verse 25
कृष्णसैन्यं विदुद्राव प्रतिवीरेण निर्जितम् । न तस्थौ समरे व्यास पूर्णरुद्रसुतेजसा
O Vyāsa, nagkawatak-watak at tumakas ang hukbo ni Kṛṣṇa, sapagkat natalo ng bayaning kalaban. Sa labanan ay hindi sila nakapanindigan, nilamon ng ganap na ningning na mula kay Rudra—ang banal na lakas ng mandirigmang iyon.
Verse 26
विद्राविते स्वसैन्ये तु श्रीकृष्णश्च परंतपः । स्वं ज्वरं शीतलाख्यं हि व्यसृजद्दारुणं मुने
Nang mapatakas ang sarili niyang hukbo, si Śrī Kṛṣṇa—ang tagasunog ng mga kaaway—ay nagpakawala, O pantas, ng sarili niyang mabagsik na lagnat na tinatawag na Sītala, ang “Nagpapalamig.”
Verse 27
विद्राविते कृष्णसैन्ये कृष्णस्य शीतलज्वरः । अभ्यपद्यत तं रुद्रं मुने दशदिशो दहन्
Nang mapaurong ang hukbo ni Kṛṣṇa, O pantas, ang Śītala-jvara—ang lagnat ni Kṛṣṇa—na nagliliyab sa sampung dako, ay lumapit upang manangan sa kanlungan ni Rudra.
Verse 28
महेश्वरोथऽ तं दृष्ट्वायांतं स्वं विसृजज्ज्वरम् । माहेश्वरो वैष्णवश्च युयुधाते ज्वरावुभौ
Pagkaraan, si Maheśvara (Śiva), nang makita siyang papalapit, ay pinakawalan ang sariling sandatang Jvara. Kaya ang Māheśvara Jvara at ang Vaiṣṇava Jvara—ang dalawang lagnat—ay naglaban sa isa’t isa.
Verse 29
वैष्णवोऽथ समाक्रदन्माहेश्वरबलार्दितः । अलब्ध्वा भयमन्यत्र तुष्टाव वृषभध्वजम्
Pagkatapos, ang tagasunod ni Viṣṇu, na matinding tinamaan ng lakas ng mga hukbo ni Śiva, ay napasigaw. At dahil wala nang ibang masilungan sa takot, sinimulan niyang purihin si Vṛṣabhadhvaja—si Śiva na may bandilang may toro.
Verse 30
अथ प्रसन्नो भगवान्विष्णुज्वरनुतो हरः । विष्णुशीतज्वरं प्राह शरणागतवत्सलः
Pagkaraan, si Panginoong Hara (Śiva), nalugod at pinuri ng demonyong-lagnat ni Viṣṇu, ay mahabaging nagsalita sa “malamig na lagnat” ni Viṣṇu—Siya na laging mapagkalinga sa mga dumudulog sa Kanya.
Verse 31
महेश्वर उवाच । शीतज्वर प्रसन्नोऽहं व्येतु ते मज्ज्वराद्भयम् । यो नौ स्मरति संवादं तस्य न स्याज्ज्वराद्भयम्
Wika ni Mahēśvara: “O Śītajvara, ako’y nalugod. Mawi nawa sa iyo ang takot sa lagnat na mula sa Akin. Sinumang umaalaala sa ating pag-uusap ay hindi matatakot sa lagnat.”
Verse 32
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो रुद्रमानम्य गतो नारायणज्वरः । तं दृष्ट्वा चरितं कृष्णो विसिस्माय भयान्वितः
Sabi ni Sanatkumāra: Sa gayong tagubilin, yumukod kay Rudra ang lagnat ni Nārāyaṇa at lumisan. Nang makita ni Kṛṣṇa ang pambihirang pangyayaring iyon, siya’y namangha at napasukan ng panginginig na takot.
Verse 33
स्कन्द प्रद्युम्नबाणौघैरर्द्यमानोऽथ कोपितः । जघान शक्त्या प्रद्युम्नं दैत्यसंघात्यमर्षणः
Pagkatapos, nang siya’y matinding napipisil ng mga ulang-palaso nina Skanda at Pradyumna, nagngitngit ang Daitya; ang tagapagwasak ng mga pangkat ng asura, di matiis ang paghamak, ay tumama kay Pradyumna gamit ang sandatang sibat na śakti.
Verse 34
स्कंदप्राप्तिहतस्तत्र प्रद्युम्नः प्रबलोपि हि । असृग्विमुंचन्गात्रेभ्यो बलेनापाक्रमद्रणात्
Doon, bagaman makapangyarihan si Pradyumna, siya’y tinamaan ni Skanda. Dumadaloy ang dugo mula sa kanyang mga sangkap, subalit sa sariling lakas ay umurong siya mula sa larangan ng digmaan.
Verse 35
कुंभांडकूपकर्णाभ्यां नानास्त्रैश्च समाहतः । दुद्राव बलभद्रोपि न तस्थेपि रणे बली
Matinding tinamaan nina Kumbhāṇḍa at Kūpakarṇa ng sari-saring sandata, maging ang makapangyarihang Balabhadra ay umurong at nagmadaling bumalik; ang malakas na mandirigma’y hindi nakapanindigan sa labang iyon.
Verse 36
कृत्वा सहस्रं कायानां पीत्वा तोयं महार्णवात् । गरुडो नाशयत्यर्थाऽऽवर्तैर्मेघार्णवांबुभिः
Sa pag-anyong may sanlibong katawan at pag-inom sa tubig ng dakilang karagatan, winawasak ni Garuḍa sa pamamagitan ng mga ipu-ipo, gamit ang tubig ng karagatang tila ulap.
Verse 37
अथ क्रुद्धो महेशस्य वाहनो वृषभो बली । वेगेन महतारं वै शृंगाभ्यां निजघान तम्
Pagkaraan, ang makapangyarihang toro—sasakyang-bundok ni Mahēśvara—ay nag-alab sa galit; sumugod nang ubod-lakas at sinuwag ang kaaway na iyon sa pamamagitan ng kanyang dalawang sungay.
Verse 38
शृंगघातविशीर्णांगो गरुडोऽतीव विस्मितः । विदुद्राव रणात्तूर्णं विहाय च जनार्दनम्
Tinamaan ng hampas ng sungay, ang katawan ni Garuḍa ay napunit at nadurog; lubhang namangha, mabilis siyang tumakas mula sa larangan ng digmaan, iniwan si Janārdana (Viṣṇu).
Verse 39
एवं जाते चरित्रं तु भगवान्देवकीसुतः । उवाच सारथिं शीघ्रं रुद्रतेजोतिविस्मितः
Nang mangyari ang gayong pangyayari, ang Mapalad na anak ni Devakī—namangha sa naglalagablab na ningning ni Rudra—ay agad nagsalita sa kanyang kutsero.
Verse 40
श्रीकृष्ण उवाच । हे सूत शृणु मद्वाक्यं रथं मे वाहय द्रुतम् । महादेवसमीपस्थो यथा स्यां गदितुं वचः
Sinabi ni Śrī Kṛṣṇa: “O tagapagmaneho, dinggin ang aking salita—pabilisin mo ang aking karwahe, upang mapalapit ako kay Mahādeva at maipahayag ko sa Kanya ang aking mensahe.”
Verse 41
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो हरिणा सूतो दारुकस्स्वगुणाग्रणीः । द्रुतं तं वाहयामास रथं रुद्रसमीपतः
Wika ni Sanatkumāra: Nang utusan ni Hari (Viṣṇu), ang tagapagmanehong si Dāruka—pinakamahusay sa sariling kagalingan—ay agad na nagpatakbo ng karwahe nang mabilis hanggang sa malapit kay Rudra (Panginoong Śiva).
Verse 42
अथ विज्ञापयामास नतो भूत्वा कृतांजलिः । श्रीकृष्णः शंकरं भक्त्या प्रपन्नो भक्तवत्सलम्
Pagkaraan, si Śrī Kṛṣṇa, na yumukod at nag-anjali (magkapatong ang mga palad), ay nagsumamo kay Śaṅkara; sa debosyon siya’y sumilong sa Kanya, sapagkat Siya’y mapagmahal sa mga deboto.
Verse 43
श्रीकृष्ण उवाच । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । नमामि त्वाऽनंतशक्तिं सर्वात्मानं परेश्वरम्
Sinabi ni Śrī Kṛṣṇa: “O Diyos ng mga diyos, Mahādeva, mahabagin sa mga sumisilong! Sumasamba ako sa Iyo—Ikaw na may walang-hanggang kapangyarihan, ang Panloob na Sarili ng lahat ng nilalang, ang Kataas-taasang Panginoon.”
Verse 44
विश्वोत्पत्तिस्थाननाशहेतुं सज्ज्ञप्ति मात्रकम् । ब्रह्मलिंगं परं शांतं केवलं परमेश्वरम्
Ang Brahma-Liṅga na iyon ang Kataas-taasang Parameśvara—payapa, dakila, at ganap; Siya ang sanhi ng paglitaw, pananatili, at pagkalusaw ng sansinukob, subalit itinuturo lamang sa pamamagitan ng pangalan bilang tanda, sapagkat lampas Siya sa ganap na pag-objektibo.
Verse 45
कालो दैवं कर्म जीवस्स्वभावो द्रव्यमेव च । क्षेत्रं च प्राण आत्मा च विकारस्तत्समूहकः
Ang panahon, tadhana, karma, ang indibidwal na kaluluwa (jīva), likas na pagkatao, at sangkap na materyal; gayundin ang kṣetra (larangan ng katawan), prāṇa (hininga ng buhay), at ang ātman—ang mga ito, kasama ang kanilang mga pagbabago, ang bumubuo sa kabuuang kalipunan ng nahayag na pag-iral.
Verse 46
बीजरोहप्रवाहस्तु त्वन्मायैषा जगत्प्रभो । तन्निबंधं प्रपद्येह त्वामहं परमेश्वरम्
O Panginoon ng sansinukob, ang agos ng mga binhing sumisibol—ang walang-humpay na ikot ng pag-iral sa daigdig—ay tunay na Iyong Māyā. Yamang ito ang tanikalang gumagapos sa kaluluwa, sa Iyo lamang ako dumudulog at kumakalinga, dito at ngayon, O Parameśvara.
Verse 47
नाना भावैर्लीलयैव स्वीकृतैर्निर्जरादिकान् । नूनं बिभषिं लोकेशो हंस्युन्मार्गान्स्वभावतः
“Tunay nga, O Panginoon ng mga daigdig, sa pag-angkin Mo ng iba’t ibang anyo ng damdamin at ng mga lila—mga banal na paglalaro at paraan—napasailalim Mo na ang mga diyos at iba pa sa Iyong kapangyarihan. Kaya ngayon ay wari’y pinipigil Mo ang mga landas ng mga, ayon sa likas nilang ugali, ay susugod sa kapahamakan.”
Verse 48
त्वं हि ब्रह्म परं ज्योतिर्गूढं ब्रह्मणि वाङ्मये । यं पश्यंत्यमलात्मानमाकाशमिव केवलम्
Ikaw nga ang Brahman—ang Kataas-taasang Liwanag—na nakatago sa Brahman ng Veda na nahahayag bilang banal na pananalita. Nakikita Ka ng mga dalisay ang loob bilang walang-dungis na Sarili, nag-iisa at sumasaklaw sa lahat, gaya ng kalangitan.
Verse 49
त्वमेव चाद्यः पुरुषोऽद्वितीयस्तुर्य आत्मदृक् । ईशो हेतुरहेतुश्च सविकारः प्रतीयसे
Ikaw lamang ang Sinaunang Purusha, walang kapantay—ang Turya, ang tuwirang Tagakita ng Sarili. Ikaw ang Īśa: sanhi at sanhi ng lahat ng sanhi; gayunman, sa pagpapakita, Ikaw ay napag-aakalang may mga pagbabago.
Verse 50
स्वमायया सर्वगुणप्रसिद्ध्यै भगवन्प्रभो । सर्वान्वितः प्रभिन्नश्च सर्वतस्त्वं महेश्वर
O Mapalad na Panginoon, O Kataas-taasang Guro at Hari! Sa sarili Mong māyā, upang mahayag at makilala ang lahat ng katangian, Ikaw ay kapwa ang Naglalaman ng lahat (sarvānvita) at ang Lumilitaw na sari-sari (prabhinna). Sa lahat ng paraan at sa lahat ng dako, Ikaw lamang ang Mahādeva.
Verse 51
यथैव सूर्योऽपिहितश्छायारूपाणि च प्रभो । स्वच्छायया संचकास्ति ह्ययं परमदृग्भवान्
O Panginoon, gaya ng araw na kapag natatakpan ay nagpapakita ng mga anyong-anino sa pamamagitan ng sarili nitong anino, gayon din Ikaw, ang Kataas-taasang Tagakita—Ikaw nga—sa pamamagitan ng kapangyarihan Mong nagtatakip ay inililitaw ang paglalaro ng mga anyong lumilitaw.
Verse 52
गुणेनापिहितोपि त्वं गुणे व गुणान् विभो । स्वप्रदीपश्चकास्सि त्वं भूमन् गिरिश शंकर
O Panginoong sumasaklaw sa lahat! Bagama’t natatakpan ng mga guṇa, Ikaw pa rin ang Panginoon ng mga guṇa, maging sa loob ng saklaw ng guṇa. Sariling nagniningning sa sarili Mong liwanag, Ikaw lamang ang kumikislap—O Walang-Hanggan, O Girīśa, O Śaṅkara.
Verse 53
त्वन्मायामोहितधियः पुत्रदारगृहादिषु । उन्मज्जंति निमज्जंति प्रसक्ता वृजिनार्णवे
Yaong ang pag-unawa ay nililinlang ng Iyong māyā ay kumakapit sa anak, asawa, tahanan, at iba pa. Sa pagkakapit na iyon, sila’y paulit-ulit na umaahon at lumulubog—inaalun-alon sa karagatan ng kasalanan at pagdurusa.
Verse 54
इति शिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे बाणाऽसुररुद्रकृष्णादियुद्धवर्णनं नाम चतुःपंचाशत्तमोऽध्यायः
Sa gayon nagtatapos ang Ikalimampu’t-apat na Kabanata, na pinamagatang “Paglalarawan ng Labanang kinasangkutan ni Bāṇāsura, Rudra (Śiva), Kṛṣṇa, at iba pa,” sa Ikalimang Bahagi (Yuddha-khaṇḍa) ng Rudra-saṃhitā, sa Ikalawang Aklat ng Śiva Mahāpurāṇa.
Verse 55
त्वदाज्ञयाहं भगवान्बाणदोश्छेत्तुमागतः । त्वयैव शप्तो बाणोऽयं गर्वितो गर्वहारिणा
“Sa iyong utos, ako—ang Mapalad na Panginoon—ay dumating upang putulin ang kasalanan (mapang-aping pagmamataas) ni Bāṇa. Ang Bāṇa ring ito’y isinumpa mo—ikaw na tagapag-alis ng pagmamataas—ngunit siya’y lasing pa rin sa kayabangan.”
Verse 56
निवर्त्तस्व रणा द्देव त्वच्छापो न वृथा भवेत् । आज्ञां देहि प्रभो मे त्वं बाणस्य भुजकृंतने
“Umatras ka sa digmaan, O Deva, upang ang iyong sumpa’y hindi maging walang saysay. Ipagkaloob mo sa akin ang iyong utos, O Panginoon, para sa pagputol ng mga bisig ni Bāṇa.”
Verse 57
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शंभुः श्रीकृष्णस्य मुनीश्वर । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा कृष्णस्तुत्या महेश्वरः
Wika ni Sanatkumāra: “O panginoon sa mga pantas, nang marinig ni Śambhu—si Mahādeva—ang mga salita ni Śrī Kṛṣṇa, at nang mapayapa ang kanyang kalooban dahil sa himno ng papuri ni Kṛṣṇa, siya’y sumagot.”
Verse 58
महेश्वर उवाच । सत्यमुक्तं त्वया तात मया शप्तो हि दैत्यराट् । मदाज्ञया भवान्प्राप्तो बाणदोदंडकृंतने
Wika ni Maheśvara: “Tunay ang sinabi mo, anak. Tunay ngang isinumpa ko ang hari ng mga Daitya. Sa aking utos ikaw ay naparito—upang putulin at ibagsak ang mapagmataas na kapangyarihan ni Bāṇa at ang lakas niyang tila pamalo.”
Verse 59
किं करोमि रमानाथ भक्ताधीनस्सदा हरे । पश्यतो मे कथं वीर स्याद्बाणभुजकृंतनम्
“Ano ang magagawa ko, O Panginoon ni Ramā (Lakṣmī), O Hari—na laging nakasalalay sa mga deboto? O bayani, paano mangyayari ang pagputol sa mga bisig ni Bāṇa habang ako’y nakamasid?”
Verse 60
अतस्त्वं जृंभणास्त्रेण मां जंभय मदाज्ञया । ततस्त्वं कुरु कार्यं स्वं यथेष्टं च सुखी भव
“Kaya, sa Aking utos, hampasin mo Ako ng sandatang Jṛmbhaṇa at gawin Akong malito at manghina. Pagkaraan, tuparin mo ang sarili mong gawain ayon sa nais mo, at maging masaya.”
Verse 61
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तश्शंकरेणाथ शार्ङ्गपाणिस्तु विस्मितः । स्वरणस्थानमागत्य मुमोद स मुनीश्वरः
Sinabi ni Sanatkumāra: “Nang masabihan nang gayon ni Śaṅkara, si Śārṅgapāṇi (Viṣṇu) ay namangha. Dumating siya sa sarili niyang tahanan at nagalak—siya, ang panginoon sa mga muni.”
Verse 62
जृंभणास्त्रं मुमोचाथ संधाय धनुषि द्रुतम् । पिनाकपाणये व्यास नानास्त्रकुशलो हरिः
Pagkatapos, si Hari—dalubhasa sa maraming makalangit na sandata—ay mabilis na ikinabit ang Jṛmbhaṇāstra sa kanyang busog at pinakawalan ito laban kay Pinākapāṇi (Śiva, ang may hawak ng Pināka), O Vyāsa.
Verse 63
मोहयित्वा तु गिरिशं जृंभणास्त्रेण जृंभितम् । बाणस्य पृतनां शौरिर्जघानासिगदर्ष्टिभिः
Matapos lituhin si Girīśa (Panginoong Śiva) sa Jṛmbhaṇāstra na nagdulot ng pag-aantok at paghikab, saka sinugpo ng matapang na Śauri ang hukbo ni Bāṇa sa pamamagitan ng espada, pamalo, at sibat.
It narrates Kṛṣṇa’s reaction to Aniruddha’s abduction, the Vṛṣṇis’ mobilization, the march to Śoṇitapura, and the beginning of the battle involving Bāṇa’s defense under Rudra’s support.
Rudra’s intervention signals that the conflict is not merely political but cosmological: it dramatizes divine jurisdiction, the ethics of protection, and the calibrated use of power in maintaining balance across competing claims.
Kṛṣṇa as the decisive protector and strategist (summoning Garuḍa, leading an akṣauhiṇī force) and Rudra as the formidable guardian (arriving with pramathas, mounted on Nandin) are foregrounded as the battle commences.