भूतत्रिपुरधर्मवर्णनम् (Description of the Dharma/Conduct of the Bhūta-Tripura) — Chapter 3

Verse 1

शिव उवाच । अयं वै त्रिपुराध्यक्ष पुण्यवान्वर्ततेऽधुना । यत्र पुण्यं प्रवर्तेत न हंतव्यो बुधैः क्वचित्

Sinabi ni Śiva: “Ang panginoon ng Tripura na ito ay sa ngayon ay may kabanalan at nakatatag sa dharma. Kung saan ang kabutihang-loob ay hayag na umiiral, ang marurunong ay hindi kailanman dapat pumatay, sa anumang pagkakataon.”

Verse 2

जानामि देवकष्टं च विबुधास्सकलं महत् । दैत्यास्ते प्रबला हंतुमशक्यास्तु सुरासुरैः

“Nalalaman ko, O mga diyos, ang dakilang paghihirap na dumapo sa inyong lahat. Ang mga Dāitya na iyon ay lubhang makapangyarihan—hindi sila mapapatay maging ng mga Deva o ng mga Asura.”

Verse 3

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे त्रिपुरवधोपाख्याने भूतत्रिपुरधर्मवर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः

Kaya nito, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa—sa Ikalawang (Rudra) Saṃhitā, sa Ikalimang (Yuddha) Khaṇḍa, sa salaysay tungkol sa pagpaslang sa Tripura—nagtatapos ang Ikatlong Kabanata na pinamagatang “Paglalarawan ng Dharma (asal at kaayusan) ng Bhūta Tripura.”

Verse 4

मित्रद्रोहं कथं जानन्करोमि रणकर्कशः । सुहृद्द्रोहे महत्पापं पूर्वमुक्तं स्वयंभुवा

Paano ko—kahit pinatigas ng digmaan—magagawa, nang may kamalayan, ang pagtataksil sa isang kaibigan? Sapagkat ipinahayag na ng Sariling-Silang (Brahmā) na ang pagkanulo sa isang mabuting-loob ay isang malaking kasalanan.

Verse 5

ब्रह्मघ्नं च सुरापे च स्तेये भग्नव्रते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

Para sa pumatay ng brāhmaṇa, sa umiinom ng nakalalasing, sa magnanakaw, at gayundin sa lumabag sa mga banal na panata, itinakda ng mga matuwid ang mga paraan ng pagtubos at pagsisisi. Ngunit para sa walang utang-na-loob na nagtaksil sa nagkaloob ng kabutihan, walang pagtubos na umiiral.

Verse 6

मम भक्तास्तु ते दैत्या मया वध्या कथं सुराः । विचार्यतां भवद्भिश्च धर्मज्ञैरेव धर्मतः

“Ang mga Dāitya na iyon ay tunay na aking mga bhakta; sila’y dapat patayin ng Ako mismo—paano nga magagawa iyon ng mga Deva? Pag-isipan ninyo ito nang wasto, kayong mga nakaaalam ng dharma, ayon sa dharma lamang.”

Verse 7

तावत्ते नैव हंतव्या यावद्भक्तिकृतश्च मे । तथापि विष्णवे देवा निवेद्यं कारणं त्विदम्

“Hangga’t sila’y kumikilos dahil sa bhakti na inihahandog sa Akin, hindi sila dapat patayin. Gayunman, O mga Deva, ang dahilan ng bagay na ito ay dapat ipabatid kay Viṣṇu.”

Verse 8

सनत्कुमार उवाच । इत्येवं तद्वचः श्रुत्वा देवाश्शक्रपुरोगमाः । न्यवेदयन् द्रुतं सर्वे ब्रह्मणे प्रथमं मुने

Sinabi ni Sanatkumāra: Nang marinig ang mga salitang iyon, ang lahat ng mga Deva—na pinangungunahan ni Śakra (Indra)—ay agad na nag-ulat ng bagay na iyon kay Brahmā, ang unang muni.

Verse 9

ततो विधिं पुरस्कृत्य सर्वे देवास्सवासवाः । वैकुंठं प्रययुश्शीघ्रं सर्वे शोभासमन्वितम्

Pagkaraan, ang lahat ng mga diyos—kasama si Indra—na inilagay si Brahmā (ang Tagapagtakda ng kaayusan) sa unahan, ay nagmadaling tumungo sa Vaikuṇṭha, na pawang nagliliwanag sa banal na sinag.

Verse 10

तत्र गत्वा हरिं दृष्ट्वा प्रणेमुर्जातसंभ्रमाः । तुष्टुवुश्च महाभक्त्या कृतांजलिपुटास्सुराः

Pagdating doon at pagkakita kay Hari (Viṣṇu), ang mga diyos na napuno ng biglang pagkamangha at paggalang ay yumukod at nagpatirapa. Taglay ang magkasanib na palad sa añjali, pinuri nila Siya nang may dakilang debosyon.

Verse 11

स्वदुःखकारणं सर्वं पूर्ववत्तदनंतरम् । न्यवेदयन्द्रुतं तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे

Mabilis niyang iniulat sa Panginoong Viṣṇu—makapangyarihan at sumasaklaw sa lahat—ang lahat ng naganap gaya ng dati, at ipinaliwanag nang ganap ang buong sanhi ng sariling pagdurusa.

Verse 12

देवदुःखं ततः श्रुत्वा दत्तं च त्रिपुरालये । ज्ञात्वा व्रतं च तेषां तद्विष्णुर्वचनमब्रवीत्

Pagkaraan, nang marinig ni Viṣṇu ang pagdurusa ng mga diyos at malaman ang ipinagkaloob sa mga naninirahan sa Tripura, at maunawaan ang kanilang vrata (panata), nagsalita ang Panginoong Viṣṇu ng mga salitang ito.

Verse 13

विष्णुरुवाच । इदं सत्यं वचश्चैव यत्र धर्मस्सनातनः । तत्र दुःखं न जायेत सूर्ये दृष्टे यथा तमः

Wika ni Viṣṇu: “Tunay ang pananalitang ito: kung saan nananahan ang walang hanggang Dharma, doon hindi sumisibol ang dalamhati—gaya ng paglaho ng dilim kapag nasilayan ang araw.”

Verse 14

सनत्कुमार उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा देवा दुःखमुपागताः । पुनरूचुस्तथा विष्णुं परिम्लानमुखाम्बुजाः

Sinabi ni Sanatkumāra: Nang marinig ng mga diyos ang mga salitang iyon, sila’y nalugmok sa dalamhati. Pagkaraan, ang kanilang mga mukhang tila lotus ay nanlupaypay at namutla, at muli nilang kinausap si Panginoong Viṣṇu.

Verse 15

देवा ऊचुः । कथं चैव प्रकर्त्तव्यं कथं दुःखं निरस्यते । कथं भवेम सुखिनः कथं स्थास्यामहे वयम्

Sinabi ng mga diyos: “Paano kami dapat kumilos? Paano maitataboy ang dalamhati? Paano kami magiging masaya, at paano kami mananatiling matatag at ligtas?”

Verse 16

कथं धर्मा भविष्यंति त्रिपुरे जीविते सति । देवदुःखप्रदा नूनं सर्वे त्रिपुरवासिनः

Paano mananaig ang dharma habang nabubuhay pa ang Tripura? Tunay nga, ang lahat ng naninirahan sa Tripura ang siyang nagdudulot ng pagdurusa sa mga deva.

Verse 17

किं वा ते त्रिपुरस्येह वधश्चैव विधीयताम् । नोचेदकालिकी देवसंहतिः क्रियतां ध्रुवम्

Kung hindi, isagawa na rito para sa inyo ang pagpatay kay Tripura. Kung hindi man, tiyak na dapat agad tipunin at ihanda ang hukbo ng mga deva sa sandaling ito.

Verse 18

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा ते तदा देवा दुःखं कृत्वा पुनः पुनः । स्थितिं नैव गतिं ते वै चक्रुर्देववरादिह

Wika ni Sanatkumāra: Pagkasabi nito, ang mga deva ay paulit-ulit na nalugmok sa dalamhati. O pinakamainam sa mga deva, dito’y wala silang natagpuang katatagan ni anumang landas ng pagkilos.

Verse 19

तान्वै तथाविधान्दृष्ट्वा हीनान्विनयसंयुतान् । सोपि नारायणः श्रीमांश्चिंतयेच्चेतसा तथा

Nang makita sila sa gayong kalagayan—bagama’t nanghihina, ngunit may taglay na kababaang-loob—ang maringal na Nārāyaṇa ay nagmuni-muni nang malalim sa Kanyang puso. Sa pananaw na Śaiva, ang paglingon paloob ni Viṣṇu rito’y nagpapahiwatig na ang tunay na paglalutas sa panahon ng tunggalian ay nasa pag-ayon sa mas mataas na kalooban at dharma ni Śiva, hindi lamang sa panlabas na kapangyarihan.

Verse 20

किं कार्यं देवकार्येषु मया देवसहा यिना । शिवभक्तास्तु ते दैत्यास्तारकस्य सुता इति

“Ano pa ang kailangan kong makialam sa mga gawain ng mga deva, gayong ako’y kakampi nila? Ang mga Daitya na iyon ay tunay na mga deboto ni Śiva, at sila ang mga anak ni Tāraka.”

Verse 21

इति संचिन्त्य तत्काले विष्णुना प्रभविष्णुना । ततो यज्ञास्स्मृतास्तेन देवकार्यार्थमक्षयाः

Pagkatapos magnilay nang gayon sa sandaling iyon, si Panginoong Viṣṇu—makapangyarihan sa lakas—ay inalala ang mga yajña na di-nasisira, upang maisakatuparan ang layunin ng mga deva.

Verse 22

तद्विष्णुस्मृतिमात्रेण यज्ञास्ते तत्क्षणं द्रुतम् । आगतास्तत्र यत्रास्ते श्रीपतिः पुरुषोत्तमः

Sa mismong pag-alaala lamang ni Viṣṇu, ang mga Yajña na may katauhan ay dagling dumating sa sandaling iyon sa kinaroroonan ni Śrīpati—ang Puruṣottama.

Verse 23

ततो विष्णुं यज्ञपतिं पुराणं पुरुषं हरिम् । प्रणम्य तुष्टुवुस्ते वै कृतांजलिपुटास्तदा

Pagkaraan, sila’y yumukod at nagpatirapa kay Viṣṇu—Panginoon ng yajña, ang Sinaunang Persona, si Hari—at nang magkapatong ang mga palad sa paggalang, pinuri nila siya nang may debosyon.

Verse 24

भगवानपि तान्दृष्ट्वा यज्ञान्प्राह सनातनम् । सनातनस्तदा सेंद्रान्देवानालोक्य चाच्युतः

Nang makita ng Mapalad na Panginoon ang mga handog na sakripisyong iyon, kinausap Niya ang Walang-Hanggang Isa. Pagkaraan, ang Walang-Hanggang Panginoon na di nagkakamali, matapos masdan ang mga diyos kasama si Indra, ay nagsalita nang nararapat.

Verse 25

विष्णुरुवाच । अनेनैव सदा देवा यजध्वं परमेश्वरम् । पुरत्रयविनाशाय जगत्त्रयविभूतये

Wika ni Viṣṇu: “Sa pamamagitan ng mismong paraang ito ng pagsamba lamang, O mga diyos, sambahin ninyo si Parameśvara (Śiva) palagi—upang mawasak ang Tripura, ang Tatlong Lungsod, at upang pagpalain ang tatlong daigdig ng kasaganaan at banal na kapangyarihan.”

Verse 26

सनत्कुमार उवाच । अच्युतस्य वचः श्रुत्वा देवदेवस्य धीमतः । प्रेम्णा ते प्रणतिं कृत्वा यज्ञेशं तेऽस्तुवन्सुराः

Sinabi ni Sanatkumāra: Nang marinig ang mga salita ni Acyuta (Viṣṇu), ang marunong na Panginoon ng mga panginoon, ang mga deva ay yumukod na may pag-ibig at debosyon, at saka pinuri si Yajñeśa, ang Panginoon ng paghahandog (yajña).

Verse 27

एवं स्तुत्वा ततो देवा अजयन्यज्ञपूरुषम् । यज्ञोक्तेन विधानेन संपूर्णविधयो मुने

Sa gayon, matapos ang pagpupuri, nanaig ang mga deva laban sa Yajña-Puruṣa. O pantas, ginawa nila ito sa pagsunod sa paraang itinakda sa ritwal ng yajña, at tinupad nang ganap ang bawat kautusan.

Verse 28

ततस्तस्माद्यज्ञकुंडात्समुत्पेतुस्सहस्रशः । भूतसंघा महाकायाः शूलशक्तिगदायुधाः

Pagkaraan, mula sa hukay ng apoy ng yajña, sumambulat ang mga pangkat ng bhūta nang libu-libo—malalaking tagasunod na may sandatang trisula, sibat, at pamalo (gada).

Verse 29

ददृशुस्ते सुरास्तान् वै भूतसंघान्सहस्रशः । शूल शक्तिगदाहस्तान्दण्डचापशिलायुधान्

Nakita ng mga deva ang mga pangkat ng bhūta na yaon, libu-libo—may hawak na trisula, sibat, at gada; at may mga sandatang pamalo, busog, at mga bato.

Verse 30

नानाप्रहरणोपेतान् नानावेषधरांस्तथा । कालाग्निरुद्रसदृशान्कालसूर्योपमांस्तदा

Sila’y may sandatang sari-sari at may iba’t ibang anyong pagbabalatkayo; noon ay nagmistula silang si Kālāgnirudra—ang apoy ng Panahon—at gaya ng araw ng Panahon, nakapanghihilakbot at nangingibabaw sa lahat.

Verse 31

दृष्ट्वा तानब्रवीद्विष्णुः प्रणिपत्य पुरःस्थितान् । भूतान्यज्ञपतिः श्रीमानुद्राज्ञाप्रतिपालकः

Nang makita ni Viṣṇu ang mga iyon na nakatayo sa harap niya, ang maluwalhating Panginoon ng yajña ay yumukod at nagsalita sa mga nilalang na yaon, sapagkat siya ang tapat na tagapag-ingat ng utos ni Rudra.

Verse 32

विष्णुरुवाच । भूताः शृणुत मद्वाक्यं देवकार्यार्थमुद्यताः । गच्छन्तु त्रिपुरं सद्यस्सर्वे हि बलवत्तराः

Sinabi ni Viṣṇu: “O mga bhūta, pakinggan ninyo ang aking salita. Yamang kayo’y tumindig para sa gawain ng mga deva, kayong lahat—na tunay na pinakamalalakas—ay magtungo agad sa Tripura.”

Verse 33

गत्वा दग्ध्वा च भित्त्वा च भङ्क्त्वा दैत्यपुरत्रयम् । पुनर्यथागता भूतागंतुमर्हथ भूतये

“Humayo kayo, sunugin, butasin, at durugin ang tatlong lungsod ng mga daitya. Pagkaraan, bumalik kayo sa mismong daang pinanggalingan ninyo; at kayo, mga bhūta, ay magbalik muli—para sa kapakanan at muling pagbangon ng lahat ng nilalang.”

Verse 34

सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा भगवद्वाक्यं ततो भूतगणाश्च ते । प्रणम्य देवदेवं तं ययुर्दैत्यपुरत्रयम्

Wika ni Sanatkumāra: Nang marinig ang utos ng Panginoon, ang mga pangkat ng mga tagapaglingkod ni Śiva ay yumukod sa Deva ng mga deva, at tumungo sa tatlong lungsod ng mga daitya (Tripura).

Verse 35

गत्वा तत्प्रविशंतश्च त्रिपुराधिपतेजसि । भस्मसादभवन्सद्यश्शलभा इव पावके

Pagdating nila at pagpasok sa naglalagablab na kaningningan ng Panginoong naghahari sa Tripura, sila’y agad naging abo—gaya ng mga gamu-gamo na sumusuong sa apoy.

Verse 36

अवशिष्टाश्च ये केचित्पलायनपरायणाः । निस्सृत्यारं समायाता हरेर्निकटमाकुलाः

At yaong iilan pang natira—na ang tanging hangad ay tumakas—ay sumugod palabas sa tarangkahan at, sa matinding pagkabalisa, lumapit kay Hari (Viṣṇu) upang magkanlong.

Verse 37

तान्दृष्ट्वा स हरिः श्रुत्वा तच्च वृत्तमशेषतः । चिंतयामास भगवान्मनसा पुरुषोत्तमः

Nang makita sila at marinig ang buong salaysay nang lubos, si Bhagavān Hari—ang Puruṣottama, ang Kataas-taasang Persona—ay nagmuni-muni nang malalim sa kanyang isipan, iniisip kung ano ang nararapat gawin sa sagupaang iyon.

Verse 38

किं कृत्यमधुना कार्यमिति संतप्तमानसः । संतप्तानमरान्सर्वानाज्ञाय च सवासवान्

Naglalagablab sa dalamhati ang kanyang isip sa dalamhati, naisip niya: “Ano ang dapat gawin ngayon—anong landas pa ang natitira?” At nang maunawaan niyang ang lahat ng mga imortal—kasama si Indra—ay gayundin ang pagdurusa, inisip niya ang kanilang kalagayan.

Verse 39

कथं तेषां च दैत्यानां बलाद्धत्वा पुरत्रयम् । देवकार्यं करिष्यामीत्यासीच्चिंतासमाकुलः

Nabalot siya ng matinding pag-aalala, na iniisip: “Paano ko, sa pamamagitan ng lakas, wawasakin ang Tatlong Lungsod ng makapangyarihang mga Daitya, at sa gayon ay maisasakatuparan ang gawain ng mga deva?”

Verse 40

नाशोऽभिचारतो नास्ति धर्मिष्ठानां न संशयः । इति प्राह स्वयं चेशः श्रुत्याचारप्रमाणकृत्

“Para sa mga pinakamatwid, walang kapahamakan na dulot ng salamangka—walang pag-aalinlangan.” Gayon nagsalita ang Panginoon Mismo, na itinatatag ang kapangyarihan ng Śruti at ng wastong asal bilang tunay na patunay.

Verse 41

दैत्याश्च ते हि धर्मिष्ठास्सर्वे त्रिपुरवासिनः । तस्मादवध्यतां प्राप्ता नान्यथा सुरपुंगवाः

Ang mga Daitya na yaon—tunay na lahat ng naninirahan sa Tripura—ay matatag sa dharma. Kaya’t nakamtan nila ang pagiging di-mapapatay; hindi maaaring iba pa, O pinakadakila sa mga Deva.

Verse 42

कृत्वा तु सुमहत्पापं रुद्रमभ्यर्चयंति ते । मुच्यंते पातकैः सर्वैः पद्मपत्रमिवांभसा

Kahit yaong nakagawa ng napakalalaking kasalanan—kung sasamba kay Rudra—ay napapalaya sa lahat ng dungis ng sala, gaya ng dahon ng lotus na di nababasa ng tubig.

Verse 43

रुद्राभ्यर्चनतो देवाः सर्वे कामा भवंति हि । नानोपभोगसंपत्तिर्वश्यतां याति वै भुवि

Tunay, sa pagsamba kay Rudra ay natutupad ang lahat ng minimithi. Sa daigdig, dumarating sa deboto ang kasaganahang nagdudulot ng sari-saring ligaya—at maging ang kapangyarihang mapasunod ang mga pangyayari sa kanyang kalooban.

Verse 44

तस्मात्तद्भोगिनो दैत्या लिंगार्चनपरायणाः । अनेकविधसंपत्तेर्मोक्षस्यापि परत्र च

Kaya nga, ang mga Daitya na yaon—na siyang tumatamasa ng mga ligayang iyon—na lubos na nakatuon sa pagsamba sa Liṅga, ay nagkakamit ng sari-saring kasaganaan at, sa kabilang buhay, maging ng moksha.

Verse 45

ततः कृत्वा धर्मविघ्नं तेषामेवात्ममायया । दैत्यानां देवकार्यार्थं हरिष्ये त्रिपुरं क्षणात्

Pagkaraan, sa sariling likhang-maya nilang kapangyarihan, lilikha ako ng hadlang sa kanilang dharma; at alang-alang sa layunin ng mga Deva laban sa mga Daitya, wawasakin ko ang Tripura sa isang kisap-mata.

Verse 46

विचार्येत्थं ततस्तेषां भगवान्पुरुषोत्तमः । कर्तुं व्यवस्थितः पश्चाद्धर्मविघ्नं सुरारिणाम्

Matapos pagnilayan ito, ang Mapalad na Kataas-taasang Persona (Puruṣottama) ay nagpasya na magdulot ng hadlang sa dharma ng mga kaaway ng mga deva, upang mapigil ang kanilang lakas na adharma.

Verse 47

यावच्च वेद धर्मास्तु यावद्वै शंकरार्चनम् । यावच्च शुचिकृत्यादि तावन्नाशो भवेन्न हि

Hangga’t pinangangalagaan ang mga tungkuling Veda, hangga’t isinasagawa ang pagsamba kay Śaṅkara, at hangga’t sinusunod ang mga gawaing paglilinis at iba pa—hanggang doon, tunay na walang pagbagsak o kapahamakan (espirituwal).

Verse 48

तस्मादेवं प्रकर्तव्यं वेदधर्मस्ततो व्रजेत् । त्यक्तलिंगार्चना दैत्या भविष्यंति न संशयः

“Kaya nga, gawin ito nang ganito mismo, at saka sumunod ayon sa dharma ng Veda. Tatalikuran ng mga Daitya ang pagsamba sa Śiva-liṅga—walang pag-aalinlangan.”

Verse 49

इति निश्चित्य वै विष्णुर्विघ्नार्थमकरोत्तदा । तेषां धर्मस्य दैत्यानामुपायं श्रुति खण्डनम्

Matapos magpasya, kumilos si Viṣṇu upang lumikha ng hadlang. Bilang paraan upang pahinain ang dharma ng mga Daitya, sinimulan niya ang “pagbasag”—ang paggambala at pagbaluktot—sa awtoridad ng Śruti (pahayag na Veda).

Verse 50

तदैवोवाच देवान्स विष्णुर्देवसहायकृत् । शिवाज्ञया शिवेनैवाज्ञप्तस्त्रैलोक्यरक्षणे

Noon ding iyon, si Viṣṇu—ang tumutulong sa mga deva—ay nagsalita sa mga Deva, sapagkat siya’y inatasan mismo ni Śiva, ayon sa utos ni Śiva, para sa pag-iingat ng tatlong daigdig.

Verse 51

विष्णुरुवाच । हे देवास्सकला यूयं गच्छत स्वगृहान्ध्रुवम् । देवकार्यं करिष्यामि यथामति न संशयः

Sinabi ni Viṣṇu: «O mga deva, kayong lahat ay bumalik na nang tiyak sa kani-kaniyang tahanan. Isasagawa ko ang gawain para sa mga deva ayon sa aking pinakamainam na pag-unawa; walang pag-aalinlangan.»

Verse 52

तान्रुद्राद्विमुखान्नूनं करिष्यामि सुयत्नतः । स्वभक्तिरहिताञ्ज्ञात्वा तान्करिष्यति भस्मसात्

«Tunay, sa masusing pagsisikap ay ililihis ko ang mga tumatalikod kay Rudra mula sa kanilang masamang hangarin. Kapag nalaman na sila’y walang tunay na bhakti, Siya’y magpapabagsak sa kanila hanggang maging abo.»

Verse 53

सनत्कुमार उवाच । तदाज्ञां शिरसाधायश्वासितास्तेऽमरा मुने । स्वस्वधामानि विश्वस्ता ययुर्ब्रह्मापि मोदिताः

Sinabi ni Sanatkumāra: «O pantas, ang mga deva ay inilagay sa kanilang ulo ang utos na iyon (tinanggap nang may paggalang) at napawi ang pangamba. Sa pagtitiwala, sila’y umalis patungo sa kani-kaniyang dako; at si Brahmā man ay nagalak.»

Verse 54

ततश्चैवाकरोद्विष्णुर्देवार्थं हितमुत्तमम् । तदेव श्रूयतां सम्यक्सर्वपापप्रणाशनम्

Pagkaraan, isinagawa ni Viṣṇu para sa kapakanan ng mga deva ang isang pinakadakilang gawain. Pakinggan iyon nang buong pag-iingat, sapagkat iyon ang ganap na tagapuksa ng lahat ng kasalanan.