Adhyaya 23
Kotirudra SamhitaAdhyaya 2357 Verses

अविमुक्तक्षेत्रमाहात्म्य (The Greatness of Avimukta–Vārāṇasī and Viśveśvara)

Binubuksan ng Adhyaya 23 sa paghingi ng mga ṛṣi kay Sūta na ipaliwanag kung bakit natatanging mapagkaloob ng dakilang puṇya ang Vārāṇasī at ilahad ang prabhāva (bisa) ng Avimukta. Sumagot si Sūta nang maikli ngunit may ganap na awtoridad tungkol sa karilagan ng Vārāṇasī at sa māhātmya ni Viśveśvara. Pagkaraan, lumilipat ang kabanata sa huwarang banal na pag-uusap: si Pārvatī, dahil sa habag at pagnanais ng kapakanan ng mga nilalang (lokānāṃ hitakāmyayā), ay humihiling kay Śaṅkara na ipaliwanag nang lubos ang kadakilaan ng sagradong kṣetra. Pinapurihan ni Śiva (Parameśvara) ang tanong bilang mapalad at kapaki-pakinabang, at ipinahayag na ang Avimukta/Vārāṇasī ang Kanyang pinakali lihim at palagiang tahanan, na pangkalahatang sanhi ng mokṣa. Inilalarawan ang kṣetra na laging tinitirhan ng mga siddha at disiplinadong sādhaka na tapat sa vrata ni Śiva, nagsasagawa ng dakilang yoga, napagtagumpayan ang mga pandama, at nakatuon sa kapwa bhukti at mukti. Ang diwa ng aral: ang sagradong heograpiya ay hindi lamang alaala kundi daan ng kaligtasan; ang Vārāṇasī ay walang patid na pook ng presensya ni Śiva, kung saan ang yoga at mga ritwal ay humahantong sa paglaya sa ilalim ng pag-iingat ni Viśveśvara.

Shlokas

Verse 1

ऋषय ऊचुः । एवं वाराणसी पुण्या यदि सूत महापुरी । तत्प्रभावं वदास्माकमविमुक्तस्य च प्रभो

Wika ng mga rishi: “Kung ang Vārāṇasī ay tunay na banal at dakilang lungsod, O Sūta, isalaysay mo sa amin ang kadakilaan nito—at gayundin ang banal na kapangyarihan ng Avimukta, O kagalang-galang.”

Verse 2

सूत उवाच । वक्ष्ये संक्षेपतस्सम्यग्वाराणस्यास्सुशोभनम् । विश्वेश्वरस्य माहात्म्यं श्रूयतां च मुनीश्वराः

Sinabi ni Sūta: “Isasalaysay ko ngayon nang wasto at sa maikling paraan ang marilag na kaluwalhatian ng Vārāṇasī. O pinakadakila sa mga muni, pakinggan din ninyo ang māhātmya—ang banal na kadakilaan—ni Panginoong Viśveśvara.”

Verse 3

कदाचित्पार्वती देवी शङ्करं परया मुदा । लोककामनयापृच्छन्माहात्म्यमविमुक्तयोः

Noong minsan, ang Diyosa Pārvatī, puspos ng sukdulang galak, ay nagtanong kay Śaṅkara—dahil sa habag para sa kapakanan at mga hangarin ng daigdig—tungkol sa banal na kadakilaan ng Avimukta, ang sagradong pook na hindi kailanman iniiwan ni Śiva.

Verse 4

पार्वत्युवाच । अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यं वक्तुमर्हस्य शेषतः । ममोपरि कृपां कृत्वा लोकानां हितकाम्यया

Sinabi ni Pārvatī: “Nararapat na ilarawan Mo nang ganap, na walang iniiwang anuman, ang banal na kadakilaan ng sagradong pook na ito. Maawa Ka sa akin at sabihin Mo ito nang buo para sa kapakanan ng lahat ng daigdig.”

Verse 5

सूत उवाच । देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जगत्प्रभुः । प्रत्युवाच भवानीं तां जीवानां प्रियहेतवे

Sinabi ni Sūta: Nang marinig ang mga salita ng Diyosa, ang Diyos ng mga diyos—Panginoon ng sansinukob—ay sumagot kay Bhavānī, alang-alang sa minamahal at kapaki-pakinabang para sa lahat ng nilalang.

Verse 6

परमेश्वर उवाच । साधु पृष्टं त्वया भद्रे लोकानां सुखदं शुभम् । कथयामि यथार्थं वै महा त्म्यमविमुक्तयोः

Wika ng Kataas-taasang Panginoon: “O marangal na ginang, mahusay ang iyong pagtatanong—isang mapalad na tanong na nagdudulot ng kapakanan at ligaya sa mga daigdig. Ngayon ay ipahahayag Ko, ayon sa katotohanan, ang tunay na kaluwalhatian ng Avimukta.”

Verse 7

इदं गुह्यतमं क्षेत्रं सदा वाराणसी मम । सर्वेषामेव जंतूनां हेतुर्मोक्षस्य सर्वथा

“Ito ang Aking pinakali lihim at pinakatagong banal na kṣetra—ang Varanasi, na walang hanggan ay Akin. Para sa lahat ng nilalang, ito sa lahat ng paraan ay tuwirang sanhi ng moksha, ang ganap na paglaya.”

Verse 8

अस्मिन्सिद्धास्सदा क्षेत्रे मदीयं व्रतमाश्रिताः । नानालिंगधरा नित्यं मम लोकाभिकांक्षिणः

Sa banal na kṣetra na ito, ang mga siddha ay laging nananahan, sumisilong sa Aking vrata—ang banal na panata. Palagi nilang taglay ang Liṅga sa iba’t ibang anyo, at walang tigil na nananabik na marating ang Aking banal na daigdig.

Verse 9

अभ्यस्यंति महायोगं जितात्मानो जितेन्द्रियाः । परं पाशुपतं श्रौतं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

Yaong mga nagtagumpay sa isip at nagpasuko sa mga pandama ay masikhay na nagsasanay ng Dakilang Yoga—ang kataas-taasang disiplina ng Pāśupata na itinuturo sa Śruti—na nagkakaloob ng bunga ng kapakinabangang makamundo at ng ganap na paglaya.

Verse 10

रोचते मे सदा वासो वाराणस्यां महेश्वरि । हेतुना येन सर्वाणि विहाय शृणु तद्ध्रुवम्

O Maheshvarī, ang paninirahan Ko sa Vārāṇasī ay laging nagbibigay sa Akin ng kagalakan. Pakinggan mong may katiyakan ang dahilan kung bakit, isinasantabi ang lahat, pinipili Ko ang tahanang iyon.

Verse 11

यो मे भक्तश्च विज्ञानी तावुभौ मुक्तिभागिनौ । तीर्थापेक्षा च न तयोर्विहिता विहिते समौ

Sinumang deboto Ko, at sinumang tunay na nakaaalam (may wastong pag-unawa sa espiritu)—kapwa sila may bahagi sa kalayaan. Para sa dalawang ito, hindi iniuutos ang pag-asa sa paglalakbay-dambana sa mga banal na tīrtha; sa itinakdang disiplina at tamang asal, sila’y magkakapantay.

Verse 12

जीवन्मुक्तौ तु तौ ज्ञेयौ यत्रकुत्रापि वै मृतौ । प्राप्नुतो मोक्षमाश्वेव मयोक्तं निश्चितं वचः

Kilalanin ang dalawang iyon bilang mga pinalaya kahit nabubuhay pa; at saan man sila pumanaw, agad nilang matatamo ang mokṣa. Ito ang aking tiyak at ganap na pahayag.

Verse 13

अत्र तीर्थे विशेषोस्त्यविमुक्ताख्ये परोत्तमे । श्रूयतां तत्त्वया देवि परशक्ते सुचित्तया

Sa banal na tirtha na ito ay may natatanging kadakilaan—sa pinakadakilang pook na tinatawag na Avimukta. O Diyosa, O Kataas-taasang Śakti, makinig nang may malinaw at mapagmatyag na isip sa tunay na diwa nito.

Verse 14

सर्वे वर्णा आश्रमाश्च बालयौवनवार्द्धकाः । अस्यां पुर्यां मृताश्चेत्त्स्युर्मुक्ता एव न संशयः

Lahat ng tao—sa bawat uri at bawat āśrama, maging bata, kabataan, o matanda—kung mamatay sa banal na lungsod na ito, tunay na makakamit ang moksha; walang pag-aalinlangan.

Verse 15

अशुचिश्च शुचिर्वापि कन्या परिणता तथा । विधवा वाथ वा वंध्या रजोदोषयुतापि वा

Maging siya’y itinuturing na marumi o malinis—dalaga man o may-asawa; balo man o baog; kahit may karumihan dahil sa regla—hindi siya dapat itaboy, sapagkat ang bhakti kay Śiva ay hindi ipinagkakait dahil dito.

Verse 16

प्रसूता संस्कृता कापि यादृशी तादृशी द्विजाः । अत्र क्षेत्रे मृता चेत्स्यान्मोक्षभाङ् नात्र संशयः

O mga dvija, anuman ang kalagayan ng kanyang kapanganakan at anuman ang pagkakahubog (o kawalan nito), kung siya’y mamatay sa banal na kṣetra na ito, tunay na tatanggap siya ng mokṣa; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 17

स्वेदजश्चांडजो वापि द्युद्भिज्जोऽथ जरायुजः । मृतो मोक्षमवाप्नोति यथात्र न तथा क्वचित्

Maging isinilang mula sa pawis, mula sa itlog, mula sa pagsibol sa lupa, o mula sa sinapupunan—sinumang mamatay dito ay nakakamit ang mokṣa. Ang ganitong pagkakaloob ng mokṣa ay naririto lamang, at wala saanman iba.

Verse 18

ज्ञानापेक्षा न चात्रैव भत्तयपेक्षा न वै पुनः । कर्मापेक्षा न देव्यत्र दानापेक्षा न चैव हि

O Diyosa, dito’y walang pag-asa sa kaalamang pang-aral; ni hindi rin nakasalalay sa masalimuot na debosyon. Sa bagay na ito, hindi kailangan ang mga gawaing ritwal, at hindi rin kailangan ang mga handog o kawanggawa.

Verse 19

संस्कृत्यपेक्षा नैवात्र ध्यानापेक्षा न कर्हिचित् । नामापेक्षार्चनापेक्षा सुजातीनां तथात्र न

Dito’y walang pag-asa sa pinong pag-aaral o pormal na paglinang; at ang pagninilay (dhyāna) ay hindi kailanman mahigpit na kailangan. Gayundin, para sa mga ipinanganak na marangal, hindi sapilitan ang pag-asa sa pagbigkas lamang ng Pangalan o sa masalimuot na pagsamba sa ritwal.

Verse 20

मम क्षेत्रे मोक्षदे हि यो वा वसति मानवः । यथा तथा मृतः स्याच्चेन्मोक्षमाप्नोति निश्चितम्

“Sinumang tao na nananahan sa aking kṣetra na nagbibigay ng kalayaan—anumang paraan ng kanyang kamatayan—tiyak na makakamit ang mokṣa.”

Verse 21

एतन्मम पुरं दिव्यं गुह्याद्गुह्यतरं प्रिये । ब्रह्मादयोऽपि जानंति माहात्म्यं नास्य पार्वति

Minamahal, ito ang Aking banal na lungsod—mas lihim pa kaysa sa lihim. Maging si Brahmā at ang iba pang mga diyos ay hindi nakaaalam ng tunay na kadakilaan nito, O Pārvatī.

Verse 22

महत्क्षेत्रमिदं तस्मादविमुक्तमिति स्मृतम् । सर्वेभ्यो नैमिषादिभ्यः परं मोक्षप्रदं मृते

Kaya nga, ito ay isang lubhang dakilang banal na kṣetra, na inaalala bilang Avimukta. Higit pa sa lahat ng banal na pook gaya ng Naimiṣa at iba pa, ito ang pinakamataas na tagapagkaloob ng moksha sa sinumang mamatay dito.

Verse 23

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां काशीविश्वेश्वरज्योतिर्लिङ्गमाहात्म्यवर्णनंनामत्रयोविंशोध्याय

Sa gayon, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa ikaapat na bahagi na tinatawag na Koṭirudrasaṃhitā, nagtatapos ang ikadalawampu’t ikatlong kabanata na pinamagatang “Paglalarawan ng Kadakilaan ng Kāśī Viśveśvara Jyotirliṅga.”

Verse 24

कामं भुंजन्स्वपन्क्रीडन्कुर्वन्हि विविधाः क्रियाः । अविमुक्ते त्यजन्प्राणाञ्जंतुर्मोक्षाय कल्पते

Kahit malayang nagpapakasarap—kumakain, natutulog, naglalaro, at gumagawa ng iba’t ibang gawain—sinumang nilalang na bumitaw sa huling hininga sa Avimukta ay nagiging karapat-dapat sa moksha.

Verse 25

कृत्वा पापसहस्राणि पिशाचत्वं वरं नृणाम् । न च क्रतुसहस्रत्वं स्वर्गे काशीं पुरीं विना

Kahit nakagawa ng libu-libong kasalanan, para sa tao ay mas mabuti pang maging piśāca; ngunit kahit makamtan sa langit ang bunga ng sanlibong handog na Veda, hindi iyon dapat na hangarin kung wala ang banal na lungsod ng Kāśī.

Verse 26

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सेव्यते काशिका पुरी । अव्यक्तलिंगं मुनिभिर्ध्यायते च सदाशिवः

Kaya nga, sa buong taimtim na pagsisikap, dapat igalang at paglingkuran ang banal na lungsod ng Kāśī; sapagkat doon, ang mga muni ay nagmumuni kay Sadāśiva bilang di-nahahayag na Liṅga—lampas sa anyo.

Verse 27

यद्यत्फलं समुद्दिश्य तपन्त्यत्र नरः प्रिये । तेभ्यश्चाहं प्रय च्छामि सम्यक्तत्तत्फलं धुवम्

Minamahal, anumang bunga ang ninanais ng tao at dahil doon ay nagsasagawa siya ng pag-aayuno at pagtitika rito—sa kanila ay ipinagkakaloob Ko nang ganap ang mismong bungang iyon, tiyak at di nagkukulang.

Verse 28

सायुज्यमात्मनः पश्चादीप्सितं स्थानमेव च । न कुतश्चित्कर्मबंधस्त्यजतामत्र वै तनुम्

Pagkaraan, nakakamtan nila ang sāyujya—ang pakikiisa sa Panginoon—at tunay na nararating ang minimithing kataas-taasang tahanan; sapagkat yaong nagbubuwal ng katawan dito ay hindi na tinatali ng anumang karma mula sa alinmang dako.

Verse 29

ब्रह्मा देवर्षिभिस्सार्द्धं विष्णुर्वापि दिवाकरः । उपासते महात्मानस्सर्वे मामिह चापरे

Dito, si Brahmā kasama ang mga devarṣi—gayundin si Viṣṇu at ang Diyos-Araw—ay sumasamba sa Akin; tunay, ang lahat ng dakilang kaluluwa at marami pang iba ay dumadakila rin sa Akin sa pook na ito.

Verse 30

विषयासक्तचित्तोऽपि त्यक्त धर्मरुचिर्नरः । इह क्षेत्रे मृतो यो वै संसारं न पुनर्विशेत्

“Kahit ang taong ang isip ay nakakapit sa mga bagay ng pandama at tinalikuran ang pagkagiliw sa dharma—kung siya’y tunay na mamatay sa banal na pook na ito, hindi na siya muling papasok sa saṃsāra.”

Verse 31

किं पुनर्निर्ममा धीरासत्त्वस्था दंभवर्जिताः । कृतिनश्च निरारंभास्सर्वे ते मयि भाविताः

“Lalo pa nga ya ang mga matatag na kaluluwang walang pag-aangkin, nakatindig sa sattva at walang pagpapaimbabaw—ang mga ganap na taong kumikilos nang walang pansariling hangarin: silang lahat ay nalulubog sa Akin (Śiva) sa kaibuturan.”

Verse 32

जन्मांतरसहस्रेषु जन्म योगी समाप्नुयात् । तदिहैव परं मोक्षं मरणादधिगच्छति

“Pagkaraan ng libu-libong magkakasunod na kapanganakan, saka pa lamang maaaring makamtan ang pagsilang bilang yogin; ngunit ang sinumang magtamo ng pagkabatid na nakatuon kay Śiva dito mismo, ay aabot sa sukdulang mokṣa pagkapanaog ng kamatayan.”

Verse 33

अत्र लिंगान्यनेकानि भक्तैस्संस्थापितानि हि । सर्वकामप्रदानीह मोक्षदानि च पार्वति

Dito, O Pārvatī, maraming Liṅga ang tunay na naitatag at naitalaga ng mga deboto. Sa mismong pook na ito, ipinagkakaloob nila ang katuparan ng lahat ng matuwid na hangarin, at nagbibigay rin ng mokṣa (kalayaan).

Verse 34

पंचक्रोशं चतुर्दिक्षु क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् । समंताच्च तथा जंतोर्मृतिकालेऽमृतप्रदम्

Ang banal na pook na ito ay ipinahahayag na umaabot ng limang krośa sa apat na panig. At sa buong paligid, para sa isang nilalang, sa oras ng kamatayan ay ipinagkakaloob nito ang ‘kawalang-kamatayan’—ang paglaya.

Verse 35

अपापश्च मृतो यो वै सद्यो मोक्षं समश्नुते । सपापश्च मृतौ यस्स्यात्कायव्यूहान्समश्नुते

Tunay nga, ang namatay na walang kasalanan ay agad nakakamit ang moksha. Ngunit ang namatay na may kasalanan ay daraan sa mga sunod-sunod na anyong-katawan—tatanggap ng katawan sa katawan—ayon sa hibla ng karma.

Verse 36

यातनां सोनुभूयैव पश्चान्मोक्षमवाप्नुयात् । पातकं योऽविमुक्ताख्ये क्षेत्रेऽस्मिन्कुरुते ध्रुवम्

Kahit ang isang tao’y magkasala sa banal na kṣetra na tinatawag na Avimukta, tiyak na una niyang mararanasan ang nararapat na pagdurusa; pagkaraan nito, saka niya makakamit ang moksha. Ganito ang di-nagkukulang na kapangyarihan ng pook na ito sa biyaya ni Śiva.

Verse 37

भैरवीं यातनां प्राप्य वर्षाणामयुते पुनः । ततो मोक्षमवाप्नोति भुक्त्वा पापं च सुन्दरि

Matapos danasin ang pahirap na “Bhairavī” sa loob ng sampung libong taon, at matapos maubos ang kasalanan sa pagdanas ng bunga nito, O marikit, ang kaluluwa ay saka nakakamtan ang mokṣa, ang paglaya.

Verse 38

इति ते च समाख्याता पापाचारे च या गतिः । एवं ज्ञात्वा नरस्सम्यक्सेवयेदविमुक्तकम्

Ganyan ko ipinaliwanag sa iyo ang kapalarang dumarating sa namumuhay sa gawang-makasalanan. Kaya’t pagkaalam nito, ang tao’y nararapat na buong puso at wasto na dumulog sa banal na Avimukta (Kāśī), paglingkuran ito nang may paggalang, at sa gayon ay humarap sa mapagpalayang biyaya ni Śiva.

Verse 39

कृतकर्मक्षयो नास्ति कल्पकोटिशतैरपि । अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशुभम्

Walang pagkapawi sa karmang nagawa na, kahit lumipas pa ang daan-daang krore ng mga kalpa. Ang karmang nagawa—mabuti man o masama—ay tiyak na dapat pagdaanan ang bunga nito.

Verse 40

केवलं चाशुभं कर्म नरकाय भवेदिह । शुभं स्वर्गाय जायेत द्वाभ्यां मानुष्यमीरितम्

Sa daigdig na ito, ang purong masamang karma ay humahantong sa impiyerno; ang mabuting karma ay nagbubunga ng langit. At ang pagsilang bilang tao ay sinasabing nagmumula sa paghahalo ng dalawa.

Verse 41

जन्म सम्यगसम्यक् च न्यूनाधिक्ये भवेदिह । उभयोश्च क्षयो मुक्तिर्भवेत्सत्यं हि पार्वति

O Pārvatī, tunay ngang totoo: sa daigdig na ito, ang pagsilang ay maaaring wasto o di-wasto, at maaaring may kakulangan o kalabisan. Kapag ang dalawang ito (kakulangan at kalabisan) ay napawi, sumisilang ang mokṣa, ang paglaya.

Verse 42

कर्म च त्रिविधं प्रोक्तं कर्मकाण्डे महेश्वरि । संचितं क्रियमाणं च प्रारब्धं चेति बंधकृत्

O Maheśvarī, sa larangan ng gawaing ritwal (karmakāṇḍa), ang karma ay ipinahayag na tatlo: saṃcita (naipong karma), kriyamāṇa (karma na kasalukuyang ginagawa), at prārabdha (karma na nagsimula nang mamunga)—ito ang lumilikha ng pagkagapos.

Verse 43

पूर्वजन्मसमुद्भूतं संचितं समुदाहृतम् । भुज्यते च शरीरेण प्रारब्धं परिकीर्तितम्

Ang karmang nagmumula sa mga naunang kapanganakan ay tinatawag na “saṃcita” (naipon). Ang karmang tunay na nararanasan at pinapasan sa pamamagitan ng katawan ay ipinahahayag na “prārabdha” (nagsimula na).

Verse 44

जन्मना यच्च क्रियते कर्म सांप्रतम् । शुभाशुभं च देवेशि क्रियमाणं विदुर्बुधाः

O Diyosa ng mga diyos, batid ng marurunong na anumang gawa na isinasagawa ngayon, mula sa mismong pagkapanganak, ay karmang ginagawa (kriyamāṇa)—mabuti man o masama.

Verse 45

प्रारब्धकर्मणो भोगात्क्षयश्चैव चान्यथा । उपायेन द्वयोर्नाशः कर्मणोः पूजनादिना

Ang prārabdha karma ay nauubos lamang sa pamamagitan ng pagdanas ng bunga nito (bhoga), at hindi sa ibang paraan. Gayunman, sa banal na paraan, ang dalawang uri ng karma ay maaaring mapuksa—sa pagsamba kay Śiva at sa mga kaugnay na pagsasagawa at ritwal na puspos ng debosyon.

Verse 46

सर्वेषां कर्मणां नाशो नास्ति काशीं पुरीं विना । सर्वं च सुलभं तीर्थं दुर्ल्लभा काशिका पुरी

Kung wala ang banal na lungsod ng Kāśī, hindi natatamo ang pagkapuksa ng lahat ng karma. Ang iba pang mga pook-paglalakbay (tīrtha) ay maaaring madaling marating, ngunit ang lungsod ng Kāśikā ay bihirang makamtan bilang tunay na kanlungang espirituwal.

Verse 47

पूर्वजन्मकृतं चेद्वै काशीदर्शनमादरात् । तदा काशीं च संप्राप्य लभेन्मृत्युं न चान्यथा

Kung sa nakaraang kapanganakan ay nakamit nga ang kabutihang-loob na makakita sa Kāśī nang may paggalang, kung gayon sa buhay na ito—pagdating sa Kāśī—doon niya matatamo ang kamatayan, at hindi sa iba. Ang pagkamatay sa Kāśī ay itinatanghal bilang paglalakbay na ipinagkakaloob ni Śiva tungo sa paglaya.

Verse 48

काशीं प्राप्य नरो यस्तु गंगायां स्नानमाचरेत् । तदा च क्रियमाणस्य संचितस्यापि संक्षयः

Ngunit ang taong nakarating sa Kāśī at naligo sa Ilog Gaṅgā—sa sandaling iyon, maging ang mga kasalanang kasalukuyang nagaganap at ang mga naipon na noon pa ay napapawi at nalilipol.

Verse 49

प्रारब्धं न विना भोगो नश्य तीति सुनिश्चितम् । मृतिश्च तस्य संजाता तदा तस्य क्षयो भवेत्

Tiyak na ang prārabdha ay hindi nawawasak kung hindi dinaranas ang bunga nito (bhoga). Kapag sa mismong daloy na iyon ay dumating sa kanya ang kamatayan, saka nagwawakas ang kanyang pag-iral sa katawan.

Verse 50

पूर्वं चैव कृता काशी पश्चात्पापं समाचरेत् । तद्बीजेन बलवता नीयते काशिका पुनः

Kung ang isang tao ay unang nakamit ang biyaya ng Kāśī at pagkaraan ay nagkasala, sa makapangyarihang binhi ng naunang kabanalan na iyon siya’y muling inaakay pabalik sa Kāśī.

Verse 51

तदा सर्वाणि पापानि भस्मसाच्च भवंति हि । तस्मात्काशीं नरस्सेवेत्कर्मनिर्मूलनीं ध्रुवम्

Sa sandaling iyon, ang lahat ng kasalanan ay tunay na nagiging abo. Kaya dapat magpakasidhi ang tao sa paglapit at paglilingkod sa Kāśī, sapagkat tiyak nitong binubunot ang karma hanggang sa pinakaugat.

Verse 52

एकोऽपि ब्राह्मणो येन काश्यां संवासितः प्रिये । काशीवासमवाप्यैव ततो मुक्तिं स विंदति

Minamahal, kahit ang sinuman ay makapagpatira lamang ng iisang brāhmaṇa sa Kāśī, sa mismong pagkakamit ng paninirahan sa Kāśī na iyon, pagkaraan ay matatamo niya ang kalayaan (moksha).

Verse 53

काश्यां यो वै मृतश्चैव तस्य जन्म पुनर्नहि । समुद्दिश्य प्रयागे च मृतस्य कामनाफले

Ang sinumang tunay na mamatay sa Kāśī ay hindi na muling isisilang. At kung magsagawa ng ritwal ng pag-aalay at pag-uukol sa Prayāga para sa yumao, ito’y nagiging mabunga—tumutupad sa ninanais na layuning espirituwal para sa kanya.

Verse 54

संयोगश्च तयोश्चेत्स्यात्काशीजन्यफलं वृथा । यदि न स्यात्तयोर्योगस्तीर्थराजफलं वृथा

Kung panlabas na pagkakasabay lamang ng dalawa ang mayroon, ang bungang sinasabing nagmumula sa Kāśī ay nagiging walang saysay. At kung walang tunay na pag-iisa ng dalawa, ang bunga ng ‘Hari ng mga Tīrtha’ ay nagiging walang saysay din.

Verse 55

तस्मान्मच्छासनाद्विष्णुस्सृष्टिं साक्षाद्धि नूतनाम् । विधाय मनसोद्दिष्टां तत्सिद्धिं यच्छति ध्रुवम्

Kaya nga, sa Aking utos, si Viṣṇu ay tunay na tuwirang naglalang ng panibagong sangnilikha; at matapos itong hubugin ayon sa naisip sa isipan (ng itinalagang tagapaglikha), walang pagsalang ipinagkakaloob niya ang tiyak na kaganapan nito.

Verse 56

सूत उवाच । इत्यादि बहुमाहात्म्यं काश्यां वै मुनिसत्तमाः । तथा विश्वेश्वरस्यापि भुक्तिमुक्तिप्रदं सताम्

Sinabi ni Sūta: “Ganyan nga, O pinakadakilang mga pantas, sari-sari ang kadakilaan na nasa Kāśī; at gayundin, si Viśveśvara ay nagkakaloob sa mga banal ng kapwa bhukti (kaginhawahang makamundo) at mukti (ganap na paglaya).”

Verse 57

अतः परं प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं त्र्यंबकस्य च । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवः क्षणात्

Ngayon, higit pa, ipahahayag ko ang banal na kaluwalhatian ni Tryambaka (Panginoong Śiva). Sa pagdinig nito, ang tao ay agad na napapalaya mula sa lahat ng kasalanan.

Frequently Asked Questions

The chapter’s central theological argument is delivered via the Pārvatī–Śiva dialogue: Avimukta (Vārāṇasī) is declared Śiva’s perpetual, most secret abode and a universal instrument of mokṣa, validated through Sūta’s transmission to the sages.

Avimukta functions as a ‘guhyatama-kṣetra’ symbol: sacred space as an active soteriological medium. The presence of siddhas, vrata-observance, and Pāśupata-oriented yoga encode the idea that liberation is stabilized by disciplined embodiment within Śiva’s constant field of presence.

Śiva is foregrounded as Parameśvara/Śaṅkara speaking as the lord of the kṣetra, with Viśveśvara named as the focal form anchoring Vārāṇasī’s sanctity; Pārvatī appears as the compassionate interlocutor who elicits the teaching for the benefit of all beings.