Sarga 98

Verse 1

हन्यमानेबलेतूर्णमन्योन्यंतेमहामृथे ।सरसीवमहाघर्मेसोपक्षीणेबभूवतुः ।।6.98.1।।

Sa dakilang labanan, habang mabilis na winawasak ng mga hukbo ang isa’t isa, sila’y naging gaya ng mga lawa sa tindi ng tag-init—lubhang nabawasan ang tubig.

Verse 2

स्वबलस्यविघातेनविरूपाक्ष्वधेन च ।बभूवद्विगुणंक्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः ।।6.98.2।।

Si Rāvaṇa, panginoon ng mga rākṣasa, ay naging doble ang poot—dahil sa pagwasak sa kanyang hukbo at dahil din sa pagpatay kay Virūpākṣa.

Verse 3

प्रक्षीणंतुबलंदृष्टवावध्यमानंवलीमुखैः ।बभूवास्यव्यथायुद्धेप्रेक्ष्यदैवविपर्ययम् ।।6.98.3।।

Nang makita niyang labis nang nanghihina ang kanyang hukbo at pinapatay ng mga mandirigmang unggoy, sinakmal siya ng matinding dalamhati sa gitna ng labanan, pagtanaw sa pagbaligtad ng tadhana.

Verse 4

उवाच च समीपस्थंमहोदरमरिन्दमम् ।अस्मिन्कालेमहाबाहोजयाशात्वयिमेस्थिता ।।6.98.4।।

Nagsalita si Rāvaṇa sa malapit na nakatayo—kay Mahodara, na mahirap daigin ng mga kaaway: “Sa sandaling ito, O makapangyarihang bisig, sa iyo nakasalalay ang aking pag-asang magtagumpay.”

Verse 5

जहिशत्रुचमूंवीरदर्शयाद्यपराक्रमम् ।भर्तृपिण्डस्यकालोऽऽयंनिर्देष्टुंसाधुयुध्यताम् ।।6.98.5।।

“Lipulin mo ang hukbo ng kaaway, O bayani, at ipamalas mo ngayon ang iyong kagitingan. Ito ang panahon upang suklian ang biyayang tinanggap sa iyong panginoon—kaya makipaglaban kang marangal!”

Verse 6

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वाराक्षसेन्द्रोमहोदरः ।प्रविवेशारिसेनांतांपतङ्गइवपावकम् ।।6.98.6।।

Sa gayong pananalita, si Mahodara—pinuno sa mga Rākṣasa—ay sumagot, “Gayon nga,” at sumugod sa hukbo ng kaaway na parang gamu-gamo sa apoy.

Verse 7

ततस्सकदनंचक्रेवानराणांमहाबलः ।भर्तृवाक्येनतेजस्वीस्वेनवीर्येणचोदितः ।।6.98.7।।

Pagdaka’y naghasik ng paglipol ang makapangyarihan sa mga Vānara—maningning, hinimok ng utos ng kanyang panginoon at ng sariling lakas-mandirigma.

Verse 8

वानराश्चमहासत्त्वाःप्रगृह्वःविपुलाशशिलाः ।प्रविश्यारिबलंभीमंजघ्नुस्तेरजनीचरान् ।।6.98.8।।

Ang mga dakilang-loob na Vānara naman, dinampot ang malalaking bato, sumugod sa kakila-kilabot na hukbo ng kaaway at pinabagsak ang mga Rākṣasang gumagala sa gabi.

Verse 9

महोदरस्तुसङ्कृद्धश्शरैःकाञ्चनभूषणैः ।चिच्छेदपाणिपादोरुन्वानराणांमहाहवे ।।6.98.9।।

Ngunit si Mahodara, nagngangalit, sa dakilang labanan ay pinutol ang mga kamay, paa, at mga hita ng mga Vānara sa pamamagitan ng mga palasong may gintong palamuti.

Verse 10

ततस्तेवानरास्सर्वेराक्षसैरर्दिताभृशम् ।दिशोदशद्रुताःकेचित्केचित्सुग्रीवमाश्रिताः ।।6.98.10।।

Pagkaraan, ang lahat ng vānara, na labis na pinahirapan ng mga rākṣasa, ay nagkalat sa sampung panig; datapwat ang ilan ay kumapit sa kanlungan ni Sugrīva.

Verse 11

प्रभग्नांसमरेदृष्टवावानराणांमहाचमूम् ।अभिदुद्रावसुग्रीवोमहोदरमनन्तरम् ।।6.98.11।।

Nang makita ni Sugrīva na nabasag sa labanan ang dakilang hukbo ng mga vānara, agad siyang sumugod patungo kay Mahodara.

Verse 12

प्रगृह्यविपुलांघोरांमहीधरसमांशिलाम् ।चिक्षेप स महातेजास्तद्वधायहरीश्वरः ।।6.98.12।।

Hinablot ng makapangyarihan at maningning na panginoon ng mga vānarā ang isang napakalaki at kakila-kilabot na batong singtimbang ng bundok, at buong layuning pumatay ay inihagis niya iyon.

Verse 13

तामापततनींसहसाशिलांदृष्टवामहोदरः ।असम्भ्रान्तस्ततोबाणैर्निर्बिभेददुरासदाम् ।।6.98.13।।

Nang makita ni Mahodara ang mabigat at mabagsik na batong biglang sumasalpok papalapit, hindi siya natinag; agad niya itong tinuhog at dinurog ng mga palaso.

Verse 14

रक्षसातेनबाणौघैर्निकृत्तासासहस्रधा ।निपपातशिलाभूमौगृध्रचक्रमिवाकुलम् ।।6.98.14।।

Sa ulang ng mga palaso ng rākṣasa, naputol iyon sa sanlibong piraso; ang bato’y bumagsak sa lupa, nagkalat na parang umiikot na pulutong ng mga buwitre.

Verse 15

तांतुभिन्नांशिलांदृष्टवासुग्रीवःक्रोधमूर्छितः ।सालमुत्पाट्यचिक्षेपराक्षसेरणमूर्थनि ।।6.98.15।।

Ngunit nang makita ni Sugrīva na wasak ang bato, siya’y nalunod sa poot; binunot niya ang isang punong sāla at inihagis iyon sa rākṣasa sa kasagsagan ng labanan.

Verse 16

शरैश्चविददारैनंशूरःपरपुरञ्जयः ।स ददर्शततःक्रुद्धःपरिघंपतितंभुवि ।।6.98.16।।

Ang bayani, manlulupig ng mga kuta ng kaaway, ay pinilas siya ng matutulis na palaso; at pagkaraan, sa galit, nakita niya ang pamalong sandata na nakabagsak sa lupa.

Verse 17

आविध्यतु स तंदीप्तंपरिघंतस्यदर्शयन् ।परिघाग्रेणवेगेनजघानास्यहयोत्तमान् ।6.98.17।।

Ikinawit niya ang nagliliyab na pamalong bakal at ipinamalas iyon sa kanya; saka, sa dulo ng pamalo at sa matinding lakas, kanyang hinampas ang pinakamahuhusay na kabayo ni Mahodara.

Verse 18

तस्माद्धतहयावदीरःसोऽऽवप्लुत्यमहारथात् ।गदांजग्राहसंक्रुद्धोराक्षसोऽऽथमहोदरः ।।6.98.18।।

Kaya si Mahodara—ang bayani sa mga rākṣasa, na napatay ang mga kabayo—ay lumundag mula sa dakilang karwahe; at sa galit, dinampot niya ang isang pamalo.

Verse 19

गदापरिघहस्तौतौयुधिवीरौसमीयतुः ।नर्दन्तौगोवृषप्रख्यौघनाविवसविद्युतौ ।।6.98.19।।

Sa digmaan, ang dalawang bayaning may hawak na pamalo at pamalong bakal ay sumugod sa isa’t isa, umuungal na parang dambuhalang toro, parang ulap-bagyo na kumikislap sa kidlat.

Verse 20

ततःक्रुद्धोगदांतस्यैचिक्षेपरजनीचरः ।ज्वलतनींभास्कराभासांसुग्रीवायमहोदरः ।।6.98.20।।

Pagkaraan, si Mahodara, ang rākṣasang gumagala sa gabi, ay nagngangalit at inihagis kay Sugrīva ang nagliliyab na pamalo, kasingliwanag ng araw.

Verse 21

गदांतांसुमहाघोरामापततनींमहाबलः ।सुग्रीवोरोषताम्राक्षस्समुद्यम्यमहाहवे ।।6.98.21।।आजघानगदांतस्यपरिघेणहरीश्वर ।पपात स गदोद्भिन्नःपरिघस्तस्यभूतले ।।6.98.22।।

Sa kakila-kilabot na sagupaan, ang makapangyarihang si Sugrīva—namumula sa poot ang mga mata—iniangat ang kanyang bakal na pamalo at hinampas ang rumaragasang maso ni Mahodara. Nabiyak sa hampas, ang maso’y bumagsak sa lupa.

Verse 22

गदांतांसुमहाघोरामापततनींमहाबलः ।सुग्रीवोरोषताम्राक्षस्समुद्यम्यमहाहवे ।।6.98.21।।आजघानगदांतस्यपरिघेणहरीश्वर ।पपात स गदोद्भिन्नःपरिघस्तस्यभूतले ।।6.98.22।।

Sa kakila-kilabot na sagupaan, ang makapangyarihang si Sugrīva—namumula sa poot ang mga mata—iniangat ang kanyang bakal na pamalo at hinampas ang rumaragasang maso ni Mahodara. Nabiyak sa hampas, ang maso’y bumagsak sa lupa.

Verse 23

ततोजग्राहतेजस्वीसुग्रीवोवसुधातलात् ।आयसंमुसलंघोरंसर्वतोहेमभूषितम् ।।6.98.23।।

Pagkaraan, ang maningning na si Sugrīva ay dinampot mula sa lupa ang isang kakila-kilabot na bakal na pamalo, na pinalamutian ng ginto sa magkabilang panig.

Verse 24

स तमुद्यम्यचिक्षेपसोऽऽप्यन्यांव्याक्षिपद्गदाम् ।भिन्नावन्योन्यमासाद्यपेततुद्दरणीतले ।।6.98.24।।

Iniangat ni Sugrīva ang pamalong iyon at inihagis; si Mahodara nama’y nagpalipad din ng isa pang maso bilang ganti. Nagtagpo sa himpapawid, kapwa nabasag ang mga sandata at bumagsak sa lupa.

Verse 25

ततोग्नप्रहरणौमुष्टिभ्यांतौसमीयतुः ।तेजोबलसमाविष्टौदीप्ताविवहुताशनौ ।।6.98.25।।

Pagkatapos, nang mabasag ang kanilang mga sandata, naglapit silang dalawa at nagsuntukan—puspos ng lakas at naglalagablab na sigla, na wari’y dalawang nag-aalab na apoy.

Verse 26

जघ्नतुस्तौतदान्योन्यंवेदतुश्चपुनःपुनः ।तलैश्चान्योन्यमहत्यपेततुश्चमहीतले ।।6.98.26।।

Pagdaka’y paulit-ulit nilang hinampas ang isa’t isa, umuungal; at sa malalakas na palad ay nagbabatuhan ng sampal, hanggang sila’y bumagsak at gumulong sa lupa.

Verse 27

उत्पेततुस्ततस्तूर्णंजघ्नतुश्चपरस्परम् ।भुजैश्चिक्षिपतुर्वीरावन्योन्यमपराजितौ ।।6.98.27।।

Pagdaka’y tumalon silang dalawa at mabilis na nagpalitan ng hampas; ang dalawang bayani na di-matatalo’y nag-uunahan, nagtutulakan sa isa’t isa sa lakas ng kanilang mga bisig.

Verse 28

जग्मतुस्तौश्रमंवीरौबाहुयुधेपरंतपौ ।अजहारतदाखडगमदूरपरिवर्तिनम् ।।6.98.28।।राक्षसश्चर्मणासार्धंमहावेगोमहोदरः ।

Napagod ang dalawang bayani, mga tagapagpahirap sa kaaway, sa kanilang pakikipagbuno. Noon si Mahodara, ang Rākṣasa na ubod ng bilis, ay dumampot ng isang tabak na nasa malapit, kasama ang isang kalasag.

Verse 29

थैव च महाखडगंचर्मणापतितंसह ।।6.98.29।।जग्राहवानरश्रेष्ठस्सुग्रीवोवेगवत्तरः।।

Gayundin, si Sugrīva—ang pinakadakila sa mga Vānara at higit pang mabilis—ay dinampot ang isang dambuhalang tabak na nalaglag doon, kasama ang isang kalasag.

Verse 30

तौतुरोषपरीताङ्गौनर्दन्तावभ्यधावताम् ।।6.98.30।।उद्यतासीरणेहृष्टावुभौशस्त्रविशारदौ ।

Pagkaraan, kapwa sila nilamon ng poot; umuungal, sila’y nagsalubong sa paglusob. Sa gitna ng labanan, itinaas ang mga tabak—kapwa nag-aalab sa galak ng digmaan, kapwa bihasa sa sandata.

Verse 31

दक्षिणंमण्डलंचोभौसुतूर्णंसम्परीयतुः ।।6.98.31।।अन्योन्यमभिसङ्कृद्धौ जये प्रणिहितावुभौ ।

Kapwa sila mabilis na umikot sa kanang pabilog na galaw; galit ang bawat isa sa katunggali. Kapwa nakatuon sa tagumpay, muli silang nagsalubong.

Verse 32

तुशूरोमहावेगोवीर्यश्लाघीमहोदरः ।।6.98.32।।महाचर्मणितंखडगंपातयामासदुर्मतिः ।

Ngunit si Mahodara—matapang, ubod-bilis, at mapagmalaki sa sariling lakas—na may masamang pasiya, ibinagsak ang kanyang tabak sa malaking kalasag ni Sugriva.

Verse 33

लग्नमुत्कर्षतःखडगंखडगेनकपिकुञ्जरः ।।6.98.33।।जहारसशिरस्त्राणंकुण्डलोपहितंशिरः ।

Habang hinihila ni Mahodara upang maiahon ang tabak na sumabit, si Sugriva—ang elepante sa mga unggoy—ay humampas ng sariling talim at pinugot ang ulo ni Mahodara, may suot na helmet at pinalamutian ng mga hikaw.

Verse 34

निकृत्तशिरसस्तस्यपतितस्यमहीतले ।।6.98.34।।तद्बलंराक्षसेन्द्रस्यदृष्टवातत्र न तिष्टते ।

Nang mapugutan siya at bumagsak sa lupa ang kanyang ulo, ang hukbo ng hari ng mga Rakshasa, pagkakita roon, ay hindi na nanatili sa pook na iyon.

Verse 35

हत्वांतंवानरैस्सार्धंननादमुदितोहरिः ।।6.98.35।।चुक्रोध च दशग्रीवोबभौहृष्टश्चराघवः ।

Pagkapatay sa kanya, si Sugrīva, na nagagalak kasama ng mga Vānara, ay umungal nang malakas. Nag-alab sa poot si Daśagrīva, at si Rāghava nama’y nagningning sa galak.

Verse 36

विषण्णवदनास्सर्वेराक्षसादीनचेतसः ।।6.98.36।।विद्रवन्तिततस्सर्वेभयवित्रस्तचेतसः ।

Lahat ng Rākṣasa, nakayuko ang mga mukha at lupaypay ang loob, ay nagsitakas mula roon—bawat isa’y nanginginig ang diwa sa takot.

Verse 37

महोदरंतंन्वििपात्यभूमौमहागिरेःकीर्णमिवैकदेशम् ।सूर्यात्मजस्तत्ररराजलक्ष्म्यसूर्यस्स्वतेजोभिरिवाप्रधृष्यः ।।6.98.37।।

Nang maibagsak niya si Mahodara sa lupa—na wari’y isang piraso ng malaking bundok na naihagis—ang anak ng Araw ay nagningning doon sa karangalan, di-malalapitan, na parang Araw na nagliliyab sa sariling liwanag.

Verse 38

Pagkaraan, ang panginoon ng mga Vānara ay nagkamit ng tagumpay sa pinakaharap ng labanan; at ang mga pangkat ng mga Sura, Siddha, at Yakṣa—kasama ang napakaraming nilalang sa daigdig—ay napuspos ng galak habang sila’y nanonood.