Sarga 95

Verse 1

तानितानिसहस्राणिसारोहाणां च वाजिनाम् ।रथानांत्वग्निवर्णानांसध्वजानांसहस्रशः ।।।।राक्षसानांसहस्राणिगदापरिघयोधिनाम् ।काञ्चनध्वजचित्राणांशूराणांकामरूपिणाम् ।।।।निहतानिशरैर्दीस्तीक्ष्णैस्तप्तकाञ्चनभूषणैः ।रावणेनप्रयुक्तानिरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।।।।

Libu-libo ang mga karwaheng may watawat, na hinihila ng mga kabayong kulay-apoy; at libu-libo ring rākṣasa na mandirigmang may pamalo at bakal na pamukpok, ang mga watawat ay kumikislap sa ginto, matatapang at nakapag-aanyo ayon sa nais—sila’y pinaslang ni Rāma, ang di-napapagod sa gawa, sa pamamagitan ng nagliliyab at matatalim na palasong may palamuting gintong pinainit, yaong mga hukbong ipinadala ni Rāvaṇa.

Verse 2

तानितानिसहस्राणिसारोहाणां च वाजिनाम् ।रथानांत्वग्निवर्णानांसध्वजानांसहस्रशः ।।6.95.1।।राक्षसानांसहस्राणिगदापरिघयोधिनाम् ।काञ्चनध्वजचित्राणांशूराणांकामरूपिणाम् ।।6.95.2।।निहतानिशरैर्दीस्तीक्ष्णैस्तप्तकाञ्चनभूषणैः ।रावणेनप्रयुक्तानिरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।।6.95.3।।

Libu-libong mandirigmang rākṣasa—mga nakikipaglaban na may mga pamalo at bakal na pamukpok, maningning sa gintong mga watawat at sagisag—yaong matatapang na kayang mag-anyong-loob, ay nabuwal sa labanan.

Verse 3

तानितानिसहस्राणिसारोहाणां च वाजिनाम् ।रथानांत्वग्निवर्णानांसध्वजानांसहस्रशः ।।6.95.1।।राक्षसानांसहस्राणिगदापरिघयोधिनाम् ।काञ्चनध्वजचित्राणांशूराणांकामरूपिणाम् ।।6.95.2।।निहतानिशरैर्दीस्तीक्ष्णैस्तप्तकाञ्चनभूषणैः ।रावणेनप्रयुक्तानिरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।।6.95.3।।

Ang mga hukbong ipinadala ni Rāvaṇa ay pinabagsak ni Rāma—di-natitigil sa gawa—sa pamamagitan ng nagliliyab, matatalim na palaso na pinalamutian ng pinainit na ginto.

Verse 4

दृष्टवाश्रुत्वा च सम्भ्रान्ताहतशेषानिशाचराः ।राक्षसीश्चसमागम्यदीनाश्चिन्तापरिप्लुताः ।।।।विधवाहतपुत्राश्चक्रोशन्त्योहतबान्दवाः ।राक्षस्यःसहसङ्गम्यदुःखार्ताःपर्यदेवयन् ।।।।

Nang makita at marinig ang nangyari, ang mga natirang nilalang ng gabi ay nayanig at nalito. Nagtipon ang mga rākṣasī—aba at binaha ng pangamba at dalamhati. Mga balo, pinaslang ang mga anak at kamag-anak, sila’y humagulgol; at sa mga pangkat na nagkakatipon, nagdalamhati sila sa matinding pighati.

Verse 5

दृष्टवाश्रुत्वा च सम्भ्रान्ताहतशेषानिशाचराः ।राक्षसीश्चसमागम्यदीनाश्चिन्तापरिप्लुताः ।।6.95.4।।विधवाहतपुत्राश्चक्रोशन्त्योहतबान्दवाः ।राक्षस्यःसहसङ्गम्यदुःखार्ताःपर्यदेवयन् ।।6.95.5।।

Paano nga ba ang matandang Śūrpaṇakhā—nakapangingilabot at pangit—ay lumapit kay Rāma sa gubat, sa kanya na ang anyo’y tila si Kāma mismo?

Verse 6

कथंशूर्पणखावृद्धाकरालानिर्णतोदरी ।आससादवनेरामंकन्दर्पमिवरूपिणम् ।।।।

Paano nga ba ang matandang Śūrpaṇakhā—nakapangingilabot at pangit—ay lumapit kay Rāma sa gubat, sa kanya na ang anyo’y tila si Kāma mismo?

Verse 7

सुकुमारंमहासत्त्वंसर्वभूतहितेरतम् ।तंदृष्टवालोकनिन्द्यासाहीनरूपाप्रकामिता ।।।।

Nang makita niya siya—banayad, dakila ang diwa, at nakatuon sa kapakanan ng lahat ng nilalang—ang pangit na babaeng yaon, na kinamumuhian ng daigdig, ay nag-alab sa pagnanasa.

Verse 8

कथंसर्वगुणैर्हीनागुणवन्तंमहौजसम् ।सुमुखंदुर्मुखीरामंकामयामासराक्षसी ।।।।

Paano naglakas-loob ang rākṣasī na yaon—salat sa lahat ng kabutihan at pangit ang mukha—na pagnasaan si Rāma, na puspos ng mga katangian, maningning sa lakas, at marikit ang anyo?

Verse 9

जनस्यास्याल्पभाग्यत्वाद्वलिनीश्वेतमूर्धजा ।अकार्यमपहास्यं च सर्वलोकविगर्हितम् ।।।।राक्षसानांविनाशायदूषणस्यखरस्य च ।चकाराप्रतिरूपासाराघवस्यप्रधर्षणम् ।।।।

Dahil sa kapus-palad ang bayang ito, yaong kulubot, ubanin at pangit na babae ay gumawa ng masamang gawa—katawa-tawa at hinahatulan ng buong daigdig. Sa paglapastangan niya kay Rāghava, siya ang naging sanhi ng pagkapuksa ng mga rākṣasa, pati nina Dūṣaṇa at Khara.

Verse 10

जनस्यास्याल्पभाग्यत्वाद्वलिनीश्वेतमूर्धजा ।अकार्यमपहास्यं च सर्वलोकविगर्हितम् ।।6.95.9।।राक्षसानांविनाशायदूषणस्यखरस्य च ।चकाराप्रतिरूपासाराघवस्यप्रधर्षणम् ।।6.95.10।।

Yaong pangit ang anyo—si Śūrpaṇakhā—sa kanyang walang-ingat na paglusob kay Rāghava, ay naging mismong sanhi ng pagkapuksa ng mga rākṣasa, pati nina Khara at Dūṣaṇa.

Verse 11

तन्निमित्तमिदंवैरंरावणेनकृतंमहत् ।वधायसीतासासीतादशग्रीवेणरक्षसा ।।।।

Dahil sa bagay na iyon, si Rāvaṇa ay lumikha ng dakilang poot at alitan; at yaong Sītā, anak ni Janaka, ay inagaw ng sampung-leeg na rākṣasa—na siyang nagbukas ng landas sa sarili niyang kapahamakan.

Verse 12

न च सीतांदशग्रीवःप्राप्नोतिजनकात्मजाम् ।बद्धंबलवतावैरमक्षयंराघवेण च ।।।।

At hindi makakamtan ni Daśagrīva si Sītā, ang anak ni Janaka; sapagkat sa marahas na gawang ito, isang di-namamatay na poot ang mahigpit na naitaling kasama ni Rāghava.

Verse 13

वैदेहींप्रार्थयानंतंविराधंप्रेक्षयराक्षसम् ।हतमेकेनरामेणपर्याप्तंतन्निदर्शनम् ।।।।

Nang makita ang rākṣasang si Virādha na humahabol kay Vaidehī, pinaslang siya ni Rāma nang mag-isa; sapat na yaon bilang patunay ng kanyang kapangyarihan.

Verse 14

चतुर्धशसहस्राणिरक्षसांभीमकर्मणाम् ।निहतानिजनस्थानेशरैरग्निशिखोपमैः ।।।।

Sa Janasthāna, labing-apat na libong rākṣasa na may kakila-kilabot na gawa ang nalipol sa kanyang mga palaso na tila mga dila ng apoy.

Verse 15

खरश्चनिहतःसङ्ख्येदूषणस्त्रिशिरास्तथा ।शरैरादितसङ्काशैःपर्याप्तंतन्निदर्शनम् ।।।।

Sa labanan, napatay si Khara, gayundin sina Dūṣaṇa at Triśiras, sa mga palasong kasingliwanag ng araw; sapat na yaon bilang patunay.

Verse 16

हतोयोजनबाहुश्चकबन्दोरुदिराशनः ।क्रोधान्नादंनदन् सोऽथपर्याप्तंतन्निदर्शनम् ।।।।

At si Kabandha rin—dugong kumakain, may mga bisig na kasinghaba ng isang yojana—dumating na umuungal sa galit, ngunit napatay; sapat na yaon bilang patunay.

Verse 17

जघानबलिनंरामस्सहस्रनयनात्मजम् ।वालिनंमेरुसङ्काशंपर्याप्तंतन्निदर्शनम् ।।।।

Pinaslang ni Rāma ang makapangyarihang Vālin, anak ni Sahasranayana (Indra), na tulad ng Bundok Meru; sapat na yaon bilang patunay.

Verse 18

ऋष्यमूकेवसंश्चैवदीनोभग्नमनोरथः ।सुग्रीवःप्रापितोराज्यंपर्याप्तंतन्निदर्शनम् ।।।।

Si Sugrīva, na nanahan sa Ṛṣyamūka, lugmok at wasak ang pag-asa, ay naibalik sa kanyang kaharian; sapat na patunay iyon.

Verse 19

धर्मार्थसहितंवाक्यंसर्वेषांरक्षसांहितम् ।युक्तंविभीषणेनोक्तंमोहत्तस्य न रोचते ।।।।

Ang mga salitang binigkas ni Vibhīṣaṇa ay may dharma at wastong patakaran, at kapaki-pakinabang sa lahat ng rākṣasa; ngunit si Rāvaṇa, nalinlang ng kamangmangan, ay hindi ito kinalugdan ni tinanggap.

Verse 20

विभीषणवचःकुर्याद्यदिस्मधनदानुजः ।श्मशानभूतादुःखार्तानेयंलङ्काभविष्यति ।।।।

Kung ang nakababatang kapatid ni Kubera ay tunay na sumunod sa payo ni Vibhīṣaṇa, hindi sana naging parang libingan ng pagsusunugan ang Laṅkā, na nilulumpo ng dalamhati.

Verse 21

कुम्भकर्णंहतंश्रुत्वाराघवेणमहाबलम् ।अतिकायं च दुर्मर्षंलक्ष्मणेनहतंतदा ।।।।प्रियंचेन्द्रजितंपुत्रंरावणोनावबुध्यते ।

Kahit marinig niyang napatay ni Rāghava ang makapangyarihang Kumbhakarṇa, at napatay noon ni Lakṣmaṇa ang di-matiis na Atikāya, at bumagsak din ang minamahal niyang anak na Indrajit, si Rāvaṇa ay hindi pa rin natauhan.

Verse 22

ममपुत्रोममभ्राताममभर्तारणेहतः ।।।।इत्येषश्रूयतेशब्दोराक्षसीनांकुलेकुले ।

“Napatay ang aking anak; napatay ang aking kapatid; napatay sa digmaan ang aking asawa”—ganyan ang sigaw na narinig, sa bawat angkan at sambahayan, sa mga babaeng Rākṣasa.

Verse 23

रथश्चाश्वाश्चनागाश्चहताःशतसहस्रशः ।।।।रणेरामेणशूरेणहताश्चापिपदातयः ।

Mga karuwahe, mga kabayo, at mga elepante ay nalipol nang daan-daan at libu-libo; at sa labang iyon, maging ang mga kawal na naglalakad ay pinaslang ng magiting na Rāma.

Verse 24

रुद्रोवायदिवाविष्णुर्महेन्द्रोवाशतक्रतुः ।।।।हन्तिनोरामरूपेणयदिवास्वयमन्तकः ।

Si Rudra ba ito, o Viṣṇu, o ang dakilang Indra na tagaganap ng sandaang yajña—o si Kamatayan mismo—na sa anyo ni Rāma ay pumapatay sa amin?

Verse 25

हतप्रवीरारामेणनिराशाजीवितेवयम् ।।।।अपश्य्नत्योभयस्यान्तमनाथाविलपामहे ।

Nang mapatay ni Rāma ang aming mga pangunahing bayani, nawalan kami ng pag-asa sa buhay; hindi namin makita ang wakas ng sindak na ito, kaya kami’y humahagulhol na parang mga walang tagapagtanggol.

Verse 26

रामहस्ताद्धशग्रीवश्शूरोदत्तमहावरः ।।।।इदंभयंमहाघोरंसमुत्पन्नं न बुध्यते ।

Si Daśagrīva—bagaman bantog na mandirigma at pinatibay ng dakilang mga biyaya—ay hindi pa rin nauunawaan ang pinakakakila-kilabot na panganib na sumibol mula sa kamay ni Rāma.

Verse 27

तं न देवा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः ।।।।उपसृष्टंपरित्रातुंशक्तारामेणसम्युगे ।

Kapag siya’y sinalakay ni Rāma sa digmaan, ni ang mga Deva, ni ang mga Gandharva, ni ang mga Piśāca, ni maging ang mga Rākṣasa ay may kapangyarihang iligtas o ipagtanggol siya.

Verse 28

त्पताश्चापिदृश्यन्तेरावणस्यरणेरणे ।।।।कथयन्तिहिरामेणरावणस्यनिबर्हणम् ।

Sa digmaan nang digmaan, nakikita ang mga masamang pangitain para kay Rāvaṇa; tunay ngang ipinahihiwatig ng mga ito ang pagkapuksa ni Rāvaṇa sa kamay ni Rāma.

Verse 29

पितामहेनप्रीतेनदेवदानवराक्षसैः ।।।।रावणस्याभयंदत्तंमनुष्येभ्यो न याचितम् ।

Si Brahmā, na nalugod, ay nagkaloob kay Rāvaṇa ng kaligtasan laban sa mga Deva, Dānava, at Rākṣasa; ngunit hindi niya hiniling ang pag-iingat laban sa mga tao.

Verse 30

तदिदंमानुषंमन्येप्राप्तंनिःसंशयंभयम् ।।।।जीवितान्तकंघोरंरक्षसांरावणस्य च ।

Kaya iniisip ko: ang takot na mula sa isang tao ay dumating na, walang alinlangan—kakila-kilabot, nagwawakas ng buhay—para sa mga Rākṣasa at para kay Rāvaṇa rin.

Verse 31

पीड्यमानास्तुबलिनावरदानेनरक्षसा ।।।।दीप्स्सैस्तपोभिर्विबुधाःपितामहमपूजयन् ।

Dahil sa pang-aapi ng makapangyarihang Rākṣasa na pinalakas ng biyayang kaloob, ang marurunong na mga diyos ay sumamba kay Pitāmaha Brahmā sa naglalagablab na mga pagninilay-tapasya.

Verse 32

देवतानांहितार्थायमहात्मावैपितामहः ।।।।उवाचदेवताःसर्वाइदंतुष्टोमहद्वचः ।

Para sa kapakanan ng mga diyos, ang dakilang Pitāmaha Brahmā, na lubos na nalugod, ay nagsalita sa lahat ng mga diyos ng ganitong mabigat at dakilang pananalita.

Verse 33

अद्यप्रभृतिलोकांस्त्रीन् सर्वेदानवराक्षसाः ।।।।भयेनप्रावृतानित्यंविचरिष्यन्तिशाश्वतम् ।

Mula sa araw na ito, ang lahat ng Dānava at Rākṣasa ay gagala sa tatlong daigdig, laging nababalot ng takot, sa mahabang panahon.

Verse 34

दैवतैस्तुसमागम्यसर्वैश्चेन्द्रपुरोगमैः ।।।।वृषध्वजस्त्रिपुरहामहादेवःप्रसादितः ।

Pagkaraan, nagtipon ang lahat ng mga diyos, na si Indra ang nangunguna, at pinalugod si Mahādeva—may watawat na toro, ang pumatay sa Tripura.

Verse 35

प्रसन्नस्तुमहादेवोदेवानेतद्वचोऽब्रवीत् ।।।।उत्पत्स्यतिहितार्थंवोनारीरक्षःक्षयावहा ।

Nalugod si Mahādeva at sinabi sa mga diyos ang ganitong salita: “Para sa inyong kapakanan, isisilang ang isang babae—siya ang magdadala ng pagkalipol ng mga Rākṣasa.”

Verse 36

एषादेवैःप्रयुक्तातुक्षुद्यथादानवान् पुरा ।।।।भक्षयिष्यतिनःसीताराक्षसघ्नीसरावणान् ।

Ang Sītā na ito—na itinulak ng mga diyos—ay lalamon sa mga Rākṣasa kasama si Rāvaṇa, gaya ng gutom na minsang lumamon sa mga Dānava.

Verse 37

रावणस्यापनीतेनदुर्विनीतस्यदुर्मतेः ।।।।अयंनिष्टानकोघोरंशोकेनसमभिप्लुतः ।

Dahil sa masamang gawa ni Rāvaṇa—walang disiplina at masama ang isip—ang kakila-kilabot na kapahamakan na ito, binaha ng dalamhati, ay sumasapit sa amin.

Verse 38

तंन पश्यामहेलोकेयोनःशरणदोभवेत् ।।।।राघवेणोपसृष्टानां कालेनेव युगक्षये ।

Wala kaming nakikitang sinuman sa mundong ito na magiging kanlungan namin; sinalakay kami ni Rāghava, na para bang sa wakas ng isang yugto ay nilulunod ng Panahon ang lahat ng nilalang.

Verse 39

नास्तिनःशरणंकश्चिद्भयेमहतितिष्ठताम् ।।।।दावाग्निवेष्टितानांहिकरेणूनांयथावने ।

Sa amin na nakatayo sa gitna ng napakalaking takot, tunay na wala nang kanlungan—gaya ng mga inahing elepante sa gubat na napaliligiran ng nagngangalit na sunog.

Verse 40

प्राप्तकालंकृतंतेनपौलस्त्येनमहात्मना ।।।।यतएवंभयंदृष्टंतमेवशरणंगतः ।

Ang dakilang may kaluluwang mula sa angkan ni Paulastya, nang makita ang gayong anyo ng pangamba at mapagtantong dumating na ang takdang sandali, ay lumapit sa kanya lamang at nagkanlong.

Verse 41

इतीवसर्वारजनीचरस्त्रियःपरस्परंसम्परिरभ्यबाहुभिः ।विषेदुरार्तातिभयाभिपीडिताविनेदुरुच्चैश्चतदासुदारुणम् ।।।।

Kaya nga, ang lahat ng kababaihan ng mga nilalang ng gabi, nagyakap-yakap sa isa’t isa, ay nalugmok sa dalamhati; pinahirapan ng matinding takot, sila’y humagulhol nang malakas at kakila-kilabot.