Sarga 80

Verse 1

मकराक्षंहतंश्रुत्वारावणस्समितिञ्जयः ।रोषेणमहताविष्टोदन्ताङ्कटकटाय्य च ।।।।कोपितश्चतदातत्रकिंकार्यमितिचिन्तयन् ।आदिदेशाथसङ्क्रुद्धोरणायेजितंसुतम् ।।।।

Nang mabalitaan ni Rāvaṇa, ang laging nagwawagi sa labanan, na napatay si Makarākṣa, siya’y sinaklot ng matinding poot at nagngangalit sa pagngangalit ng mga ngipin. Pagkaraan, sa galit at nag-iisip, “Ano ang dapat gawin ngayon?”, iniutos niya sa kanyang anak na si Indrajit na lumusong sa digmaan.

Verse 2

मकराक्षंहतंश्रुत्वारावणस्समितिञ्जयः ।रोषेणमहताविष्टोदन्ताङ्कटकटाय्य च ।।6.80.1।।कोपितश्चतदातत्रकिंकार्यमितिचिन्तयन् ।आदिदेशाथसङ्क्रुद्धोरणायेजितंसुतम् ।।6.80.2।।

Nang mabalitaan ni Rāvaṇa, ang laging nagwawagi sa labanan, na napatay si Makarākṣa, siya’y sinaklot ng matinding poot at nagngangalit sa pagngangalit ng mga ngipin. Pagkaraan, sa galit at nag-iisip, “Ano ang dapat gawin ngayon?”, iniutos niya sa kanyang anak na si Indrajit na lumusong sa digmaan.

Verse 3

जहिवीर महावीर्यौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।अदृश्योदृश्यमानोवासर्वथात्वंबलाधिकः ।।।।

O magiting na mandirigma, patayin mo ang dalawang kapatid na may dakilang lakas—sina Rāma at Lakṣmaṇa. Maging ikaw man ay di-nakikita o nakikita, sa lahat ng paraan ay higit ka sa lakas.

Verse 4

त्वमप्रतिमकर्माणमिन्द्रंजयसिसंयुगे ।किंपुनर्मानुषौदृष्टवा न वधिष्यसिसंयुगे ।।।।

Sa labanan ay napagtagumpayan mo si Indra, na walang kapantay ang mga gawa; bakit pa, kapag nakita mo ang mga mandirigmang tao lamang, hindi mo sila mapapatumba sa digmaan?

Verse 5

तथोक्तोराक्षसेन्द्रेणप्रतिगृह्यपितुर्वचः ।यज्ञभूमौ स विधिवत् पावकंजुहवेन्द्रजित् ।।।।

Sa gayong pag-utos ng hari ng mga Rākṣasa, tinanggap ni Indrajit ang salita ng kanyang ama; at sa pook ng paghahandog, ayon sa wastong ritwal, nag-alay siya ng mga oblation sa banal na apoy.

Verse 6

जुह्वतश्चापितत्राग्निंरक्तोष्णीषधरास्त्रिरियः ।आजग्मुस्तत्रसम्भ्रान्ताराक्षस्योयत्ररावणिः ।।।।

Habang siya’y naghahandog sa apoy doon, ang mga babaeng Rākṣasa na may pulang putong sa ulo ay nagmadaling dumating sa pook na kinaroroonan ng anak ni Rāvaṇa.

Verse 7

शस्त्राणिशरपत्राणिसमिधोऽथविभीतकाः ।लोहितानि च वासांहिस्रुवंकार्ष्णायसंतथा ।।।।

Naroon ang mga sandata at mga talim na yari sa damong-tambo; ang kahoy na vibhītaka bilang panggatong; mga kasuotang mapula; at gayundin ang sandok na bakal para sa mga handog.

Verse 8

सर्वतोऽग्निंसमास्तीर्यशरपत्रैस्सतोमरैः ।छागस्यसर्वकृष्णस्यगळंजग्राहजीवतः ।।।।

Pagkalat sa paligid ng apoy sa lahat ng panig ng damong-tambo at mga sandata, sinunggaban niya ang lalamunan ng isang buhay na kambing na lubos na maitim, para sa handog.

Verse 9

सकृदेवसमिद्धस्यविधूमस्यमहार्चिषः ।बभूवुस्तानिलिङ्गानिविजयंदर्शयन्ति च ।।।।

Nang minsang sindihan ang handog na apoy—walang usok, subalit naglalagablab sa malalaking liyab—lumitaw ang mga tanda, na nagpapahiwatig ng tagumpay.

Verse 10

प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तहाटकसन्निभः ।हविस्तत्प्रतिजग्राहपावकस्स्वयमुत्थितः ।।।।

Ang apoy, na kusang bumangon, na ang mga liyab ay umiikot pakanan at kumikislap na tila dalisay na ginto, ay tumanggap ng handog na yaon.

Verse 11

हुत्वाग्निंतर्पयित्वाथदेवदानवराक्षसान् ।आरुरोहरथश्रेष्ठमन्तर्थानगतंशुभम् ।।।।

Matapos maghandog sa apoy at sa ritwal na paraan ay bigyang-lugod ang mga Deva, Dānava, at Rākṣasa, sumakay si Indrajit sa isang napakahusay at mapalad na karwahe, at saka naglaho sa paningin.

Verse 12

स वाजिभिश्चतुर्भिस्तुबाणैश्चनिशितैर्युतः ।आरोपितमहाचापश्शुशुभेस्यन्दनोत्तमः ।।।।

Ang pinakamainam na karwaheng yaon ay nagningning—nakayuko sa apat na kabayo, hitik sa matatalim na palaso, at may nakahandang dakilang busog.

Verse 13

जाज्वल्यमानोवपुषातपनीयपरिच्छदः ।मृगैश्चन्द्रार्धचन्द्रैश्च स रथस्समलङ्कृतः ।।।।

Nagniningas sa anyo at nababalutan ng mga kagamitang ginto, ang karwaheng yaon ay maringal na pinalamutian ng mga anyo ng usa at ng mga sagisag ng buwan at gasuklay na buwan.

Verse 14

जाम्बूनदमहाकम्बुर्दीप्तपावकसन्निभः ।बभूवेन्द्रजितःकेतुर्वैदूर्यसमलङ्कृतः ।।।।

Ang watawat ni Indrajit ay kumislap na tila naglalagablab na apoy, may mariringal na palamuting ginto at pinalamutian ng mga batong vaidūrya.

Verse 15

तेनचादित्यकल्पेनब्रह्मास्त्रण च पालितः ।स बभूवदुराधर्षोरावणिस्सुमहाबलः ।।।।

Pinangangalagaan ng sandatang Brahmā at nagniningning na tila araw, ang anak ni Rāvaṇa ay naging di-madadaig—napakalakas at mahirap salungatin.

Verse 16

सोऽभिनिर्यायनगरादिन्द्रजित्समितिञ्जयः ।हत्वाग्निंराक्षसैर्मन्त्रैरन्तर्धानगतोऽब्रवीत् ।।।।

Pagkaraan, si Indrajit—tagapagwagi sa labanan—ay lumabas mula sa lungsod; matapos maghandog sa apoy sa pamamagitan ng mga mantra ng rākṣasa, siya’y naging di-nakikita at nagsalita.

Verse 17

अद्यहत्वारणेयौतौमिथ्याप्रव्रजितौवने ।जयंपित्रेप्रदास्यामिरावणायरणार्जितम् ।।।।

“Ngayong araw, sa digmaan ay papatayin ko yaong dalawa na nagpunta sa gubat sa huwad na pagtalikod; at iaalay ko sa aking amang si Rāvaṇa ang tagumpay na natamo sa labanan.”

Verse 18

अद्यनिर्वानरमुर्वींहत्वारामंसलक्ष्मणम् ।करिष्येपरमांप्रीतिमित्युक्त्वान्तरधीयत ।।।।

“Ngayong araw, papatayin ko si Rāma kasama si Lakṣmaṇa at gagawin kong walang mga unggoy ang daigdig; at bibigyan ko ang aking ama ng sukdulang galak”—pagkasabi nito, siya’y naglaho sa paningin.

Verse 19

आपपातथसङ्कृद्धोदशग्रीवेणचोदितः ।तीक्षणकार्मुकनाराचैस्तीक्षणस्त्विन्द्ररिपूरणे ।।।।

Pagkaraan, sa udyok ni Daśagrīva (Rāvaṇa), si Indrajit—mabangis sa digmaan at may matatalim na busog at mga palasong may tinik—ay sumugod na may matinding poot.

Verse 20

स ददर्शमहावीर्यौनागौत्रिशिरसानिव ।सृजन्ताविषुजालानिवीरौवानरमध्यगौ ।।।।

Nakita niya ang dalawang dakilang bayani—sina Rāma at Lakṣmaṇa—na nakatindig sa gitna ng hukbong Vānara, na wari’y makapangyarihang mga ahas, na nagbubuga ng lambat ng mga palaso.

Verse 21

इमौतावितिसञ्चिन्त्यसज्जंकृत्वा च कार्मुकम् ।सन्ततानेषुधाराभिःपर्जन्यइववृष्टिमान् ।।।।

Pagkilala niya, “Ito ang dalawang iyon,” inihanda niya ang kanyang busog at ibinuhos ang walang patid na ulang ng mga palaso—gaya ng ulap na hitik sa ulan.

Verse 22

तुवैहायसंप्राप्यसरथोरामलक्ष्मणौ ।आचक्षुर्विषयेतिष्ठवनिव्याधनिशितैश्शरैः ।।।।

Pagkaraan, sumakay siya sa kanyang karwaheng panghimpapawid at nanatili sa labas ng abot ng paningin; mula sa langit ay tinamaan niya sina Rāma at Lakṣmaṇa ng matutulis na palaso.

Verse 23

तौतस्यशरवेगेनपरीतौरामलक्ष्मणौ ।धनुषीसशरेकृत्वादिव्यमस्त्रंप्रचक्रतुः ।।।।

Nabalot sa bugso ng kaniyang mga palaso, sina Rāma at Lakṣmaṇa ay humawak ng kanilang mga busog na may palaso at nagpalitaw bilang tugon ng isang maningning na banal na sandata.

Verse 24

प्रच्छादयन्तौगगनंशरजालैर्महाबलौ ।तमस्त्रःसूर्यसङ्काशैर्नैवपस्पृशतुश्शरैः ।।।।

Bagaman tinakpan ng makapangyarihang dalawa ang kalangitan ng mga lambat ng palaso na kasingliwanag ng araw, hindi pa rin naabot siya ng kanilang mga palaso.

Verse 25

स हिधूमान्धकारं च चक्रेप्रच्चादयन्नभः ।दिशश्चान्तर्दधेश्रीमान्नीहारतमसावृताः ।।।।

Sapagkat siya, ang maringal, ay binalot ang langit ng mausok na kadiliman; naglaho ang mga dako, natakpan ng hamog at dilim.

Verse 26

नैवज्यातलनिर्घोषा न च नेमिखुरस्वनः ।शुश्रुवेचरतस्तस्य न च रूपंप्रकाशते ।।।।

Habang siya’y gumagalaw, hindi narinig ang ugong ng bagting ni ang tunog ng pagtama; ni ang ingay ng mga gulong at mga paa ng kabayo—at hindi rin nahayag ang kaniyang anyo.

Verse 27

घनान्धकारेतिमिरेशरावर्षमिवाद्भुतम् ।स ववर्षमहाबाहुर्नाराचशरवृष्टिभिः ।।।।

Sa siksik na kadilimang parang ulap, nagpaulan ang makapangyarihang bisig ng isang kahanga-hangang ulang-palaso—mga buhos ng nārāca na palaso.

Verse 28

स रामंसूर्यसङ्काशैश्शरैर्धत्तवरोर्भृशम् ।विव्याधसमरेक्रुद्धःसर्वगात्रेषुरावणिः ।।।।

Pagkatapos, ang nagngangalit na anak ni Rāvaṇa—pinagkalooban ng mga biyaya—ay malupit na tumusok kay Rāma sa labanan, tinatamaan ng mga palasong kasingliwanag ng araw ang lahat niyang mga sangkap.

Verse 29

तौहन्यमानौनाराचैर्धाराभिरिवपर्वतौ ।हेमपुङ्खान्नरव्याघ्रौतिग्मान्मुमुचतुःशरान् ।।।।

Bagaman binabayo sila ng mga agos ng nārāca na palaso na wari’y dalawang bundok sa ilalim ng rumaragasang ulan, ang mga bayani—mga tigre sa mga tao—ay nagpakawala ng matatalim na palasong may gintong balahibo.

Verse 30

अन्तरिक्षेसमासाद्यरावणिंकङ्कपत्रिणः ।निकृत्यपतगाभूमौसेतुस्तेशोणितोक्षिताः ।।।।

Sa himpapawid ay inabot nila ang anak ni Rāvaṇa; ang mga palasong yaon, na wari’y may pakpak, ay humiwa sa kanya, at nang maligo sa dugo ay bumagsak sa lupa.

Verse 31

अतिमात्रंशरौघेणपीड्यमानौनरोत्तमौ ।तानिषून्पततोभल्लैरनेकैर्विचकर्ततुः ।।।।

Dahil sa matinding bugso ng mga palaso, ang dalawang pinakadakila sa mga tao ay labis na napipighati; kaya’t ang mga palasong dumarating ay kanilang pinutol-putol sa pamamagitan ng maraming bhalla na palaso.

Verse 32

यतोहिददृशातेतौशरान् निपतितान्शितान् ।ततस्तुतौदाशरथीससृजातेऽस्त्रमुत्तमम् ।।।।

Nang matanto nila kung saang panig nagmumula ang pagbagsak ng matutulis na palaso, saka inihagis ng dalawang anak ni Daśaratha ang kanilang pinakadakilang sandata patungo roon.

Verse 33

रावणिस्तुदिशस्सर्वारथेनातिरथोऽपतत् ।विव्याधतौदाशरथीलघ्वस्त्रनिशितैःशरैः ।।।।

Ngunit si Rāvaṇi, ang dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe, ay lumibot sa lahat ng dako sa kanyang ratha at tinamaan ang dalawang anak ni Daśaratha ng mabilis at matutulis na palaso.

Verse 34

तेनातिविद्धौतौवीरौरुक्मपुङ्खैःसुसम्हतैः ।बभूवतुर्धाशरथीपुष्पितामिवकिंशुकौ ।।।।

Dahil sa kanyang mahusay na pagkakagawa at gintong balahibong mga palaso, labis na nasugatan ang dalawang bayani; ang mga anak ni Daśaratha ay nagmistulang mga punong kiṃśuka na namumulaklak nang sagana.

Verse 35

नास्यवेगगतिंकचशिन्न च रूपंधनुश्शरान् ।न चान्यद्विदितंकिञ्चित्सूर्यस्येवाभ्रसम्प्लवे ।।।।

Walang sinuman ang makaalam sa bilis at galaw niya, ni sa kanyang anyo, ni maging sa kanyang busog at mga palaso—gaya ng kapag kumapal ang mga ulap, wala nang nalalaman kundi ang araw lamang.

Verse 36

तेनविद्धाश्चहरयोनिहताश्चगतासवः ।बभूवुःशतशस्तत्रपतिताधरणीतले ।।।।

Tinamaan niya, ang mga haring unggoy ay napatay at nawalan ng hininga; daan-daan silang bumagsak doon sa ibabaw ng lupa.

Verse 37

लक्ष्मणस्तुततस्सुङ्क्रृद्धोभ्रातरंवाक्यमब्रवीत् ।ब्राह्ममस्त्रंप्रयोक्ष्यामिवधार्थंसर्वरक्षसाम् ।।।।

Pagkaraan, si Lakṣmaṇa, nagngangalit, ay nagsalita sa kanyang kapatid: “Ilalapat ko ang Sandatang Brahmā upang lipulin ang lahat ng mga Rākṣasa.”

Verse 38

तमुवाचततोरामोलक्ष्मणंशुभलक्षणम् ।नैकस्यहेतोरक्षांसिपृथिव्यांहन्तुमर्हसि ।।।।

Pagkatapos ay sinabi ni Rāma kay Lakṣmaṇa na may mapalad na mga tanda: “Dahil lamang sa iisa, hindi nararapat na patayin mo ang mga Rākṣasa sa buong daigdig.”

Verse 39

अयुध्यमानंप्रच्छन्नंप्राञ्जलिंशरणागतम् ।पलायमानंमत्तंवा न हन्तुंत्वमिहार्हसि ।।।।

Dito, hindi mo nararapat patayin ang hindi nakikipaglaban—ang umurong o nagkubli—ni ang lumalapit na nakatiklop ang mga kamay na humihingi ng kanlungan; ni ang tumatakas, o ang nalilito at di na handang makipaglaban.

Verse 40

अस्यैवतुवधेयत्नंकरिष्यावोमहाभुज ।आदेक्ष्यावोमहावेगावस्त्रानाशीविषोपमान् ।।।।

Ngunit sa pagpatay sa kanya, O makapangyarihang bisig, magsisikap kami; ilalabas namin ang mabilis at mararahas na sandata, na tulad ng makamandag na ahas sa nakamamatay na saksak.

Verse 41

तमेनंमायिनंक्षुद्रमन्तर्हितरथंबलात् ।राक्षसंनिहनिष्यन्तिदृष्टवावानरयूथपाः ।।।।

Kapag namataan nila ang hamak at mapanlinlang na Rākṣasa—ang salamangkero na gumagalaw sa nakatagong karwahe—ibabagsak siya ng mga pinunong Vanara sa lakas na walang pag-aatubili.

Verse 42

यद्येषभूमिंविशतेदिवंवारसातलंवापिनभस्स्थलंवा ।एवंनिगूढोऽममास्त्रदग्धःपतिष्यतेभूमितलेगतासुः ।।।।

Kahit siya’y pumasok sa lupa, sa langit, sa Rasātala, o sa lawak ng himpapawid—kahit magtago man—sa pagkasunog ng aking sandata, babagsak siya sa lupa, ubos na ang hininga ng buhay.

Verse 43

इत्येवमुक्त्वावचनंमहात्मारघुप्रवीरःप्लवगर्षभैर्वृतः ।वधायरौद्रस्यनृशंसकर्मणस्तदामहात्मात्वरितंनिरीक्षते ।।।।

Pagkasabi nito, ang dakilang bayani ng angkan ni Raghu—napalilibutan ng mga pangunahing Vanara—ay agad na nagmuni-muni kung paano mapapatay ang mabangis na yaong may malulupit na gawa.