Sarga 61

Verse 1

ततोरामोमहातेजाधनुरादायवीर्यवान् ।किरीटिनंमहाकायंकुम्भकर्णंददर्श ह ।।6.61.1।।

Pagkaraan, si Rāma—makapangyarihan sa tapang at nagniningning sa dakilang liwanag—ay kinuha ang kaniyang pana at namasdan si Kumbhakarṇa, may korona at napakalaki ang katawan.

Verse 2

तंदृष्टवाराक्षसश्रेष्ठंपर्वताकारदर्शनम् ।क्रममाणमिवाकाशंपुरानारायणंप्रभुम् ।।6.61.2।।

Nang makita niya ang pinakadakila sa mga Rākṣasa, na anyong bundok, wari’y ang Panginoong Nārāyaṇa noong unang panahon, na tila lumalakad paitaas sa kalangitan.

Verse 3

सतोयाम्बुदसङ्काशंकाञ्चनाङ्गदभूषणम् ।दृष्टवापुनःप्रदुद्रवावानराणांमहाचमूः ।।6.61.3।।

Nang makita ang rākṣasa—itim na parang ulap na punô ng ulan at may ginintuang mga pulseras sa bisig—ang dakilang hukbo ng mga vānara ay muling nagtakbuhan (sa pangamba).

Verse 4

विद्रुतांवाहिनींदृष्टवावर्धमानं च राक्षसम् ।सविस्मयमिदंरामोविभीषणमुवाच ह ।।6.61.4।।

Nang makita ni Rāma ang hukbong nagkawatak-watak sa pag-atras at ang rākṣasa na lumalaki sa napakalaking anyo, siya’y namangha at nagsalita kay Vibhīṣaṇa.

Verse 5

कोऽसौपर्वतसङ्काशःकिरीटीहरिलोचनः ।लङ्कायांदृश्यतेवीरःसविद्युदिवतोयदः ।।6.61.5।।

“Sino ang bayaning yaon na tila bundok ang laki—may korona at mapulang-dilaw ang mga mata—na nakikita sa Laṅkā, na wari’y ulap ng ulan na sinisinagan ng kidlat?”

Verse 6

पृथिव्यांकेतुभूतोऽसौमहानेकोऽत्रदृश्यते ।यंदृष्टवावानरास्सर्वेविद्रवन्तिततस्ततः ।।6.61.6।।

“Sa lupa, siya lamang ang nakikitang dakila at nag-iisa, na parang kometa; pagtanaw sa kanya, ang lahat ng vānara ay nagsisipagtakbuhan sa iba’t ibang dako.”

Verse 7

आचक्षवसुमहान् कोऽसौरक्षोवायदिवाऽसुरः ।न मयैवंविधंभूतंदृष्टपूर्वंकदाचन ।।6.61.7।।

“Ihayag mo sa akin—sino yaong napakalaking nilalang? Siya ba’y isang rākṣasa, o marahil isang asura? Kailanma’y hindi pa ako nakakita ng ganitong nilalang.”

Verse 8

संपृष्टोराजपुत्रेणरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।विभीषणोमहाप्राज्ञःकाकुत्थ्समिदमब्रवीत् ।।6.61.8।।

Nang tanungin ng prinsipe na si Rāma, na di napapagod sa gawa, ang lubhang marunong na Vibhīṣaṇa ay nagsalita ng ganitong tugon kay Kakutstha.

Verse 9

येनवैवस्वतोयुद्धेवासवश्चपराजितः ।सैषविश्रवसःपुत्रःकुम्भकर्णःप्रतापवान् ।।6.61.9।।अस्यप्रमाणसदृशोराक्षसाऽन्यो न विद्यते ।

“Sa kanya natalo sa digmaan si Vaivasvata (Yama), at maging si Vāsava (Indra). Siya ito—si Kumbhakarṇa, ang makapangyarihang anak ni Viśravas; sa mga rākṣasa, wala nang iba pang maihahambing sa kanya sa laki.”

Verse 10

एतेनदेवायुधिदानवाश्चयक्षाभुजङ्गाःपिशिताशनाश्च ।गन्धर्वविद्याधरकिन्नरैश्चसहस्रशोराघवसम्प्रभग्नाः ।।6.61.10।।

“Sa pamamagitan niya, O Rāghava, sa digmaan ay napaurong at nagapi—sa libu-libo—ang mga deva at dānava, mga yakṣa, mga ahas, mga kumakain ng laman, at pati mga gandharva, vidyādhara, at kinnara.”

Verse 11

शूलपाणिंविरूपाक्षंकुम्भकर्णंमहाबलम् ।हन्तुं न शेकुस्त्रिदशाःकालोऽयमितिमोहिताः ।।6.61.11।।

Si Kumbhakarṇa—may hawak na trident, may nakapanghihilakbot na mga mata, at napakalakas—ay hindi magawang mapatay maging ng mga diyos, sapagkat sila’y nalito, iniisip, “Ito na ang Kamatayan mismo.”

Verse 12

प्रकृत्याह्येषतेजस्वीकुम्भकर्णोमहाबलः ।अन्येषांराक्षसेन्द्राणांवरदानकृतंबलम् ।।6.61.12।।

Sapagkat si Kumbhakarṇa ay likas na nagniningning at napakalakas; samantalang ang lakas ng iba pang mga panginoon ng Rākṣasa ay bunga ng mga biyayang iginawad sa kanila.

Verse 13

एतेनजातमात्रेणक्षुधार्तेनमहात्मना ।भक्षितानिसहस्राणिसत्त्वानांसुबहून्यपि ।।6.61.13।।

Maging sa sandali pa lamang ng kanyang pagsilang, pinahihirapan ng matinding gutom, ang dakilang nilalang na iyon ay lumamon ng libu-libo, oo, napakaraming may-buhay.

Verse 14

तेषुसंभक्षयमाणेषुप्रजाभयनिपीडिताः ।यान्तिस्मशरणंशक्रंतमप्यर्थंन्यवेदयन् ।।6.61.14।।

Habang patuloy niya silang nilalamon, ang mga tao—dinadaganan ng takot—ay nagtungo upang sumilong kay Śakra (Indra) at ipinaalam sa kanya ang pangyayari.

Verse 15

सकुन्भकर्णंकुपितोमहेन्द्रोजघानवज्रेणशितेनवज्री ।सशक्रवज्राभिहतोमहात्माचचालकोपाच्चभृशंननाद ।।6.61.15।।

Pagkaraan, nagngitngit si Mahendra at hinampas si Kumbhakarṇa ng matalim na kulog-kidlat na sandata; at ang makapangyarihang iyon, tinamaan ng kidlat ni Śakra, ay nayanig—at sa poot ay umatungal nang malakas.

Verse 16

तस्यनानद्यमानस्यकुम्भकर्णस्यरक्षसः ।श्रुत्वानिनादंवित्रस्ताःभूमिभूयोवितत्रसे ।।6.61.16।।

Nang marinig ang pag-ungal ng Rākṣasa na si Kumbhakarṇa habang siya’y umuungol, ang mga nilalang na natakot ay lalo pang nayanig, paulit-ulit, sa ibabaw ng lupa.

Verse 17

तत्रकोपान्महेन्द्रस्यकुम्भकर्णोमहाबलः ।विकृष्यैरावताद्धन्तंजघानोरसिवासवम् ।।6.61.17।।

Pagkaraan, sa poot ni Mahendra, ang napakalakas na si Kumbhakarṇa ay binunot ang isang pangil ni Airāvata at hinampas sa dibdib si Vāsava (Indra).

Verse 18

कुम्भकर्णप्रहारार्तोविजज्वाल स वासवः ।ततोविषेदुस्सहसादेवाब्रह्मर्षिदानवाः ।।6.61.18।।प्रजाभिस्सहशक्रश्चययौस्थानंस्वयम्भुवः ।

Tinamaan at nagdusa sa hampas ni Kumbhakarṇa, si Vāsava (Indra) ay nag-alab sa matinding pighati. Pagdaka’y nalugmok sa panghihina ang mga Deva, ang mga Brahmarṣi, at ang mga Dānava; at si Śakra, kasama ang mga nilalang, ay nagtungo sa tahanan ni Svayambhū (Brahmā).

Verse 19

कुम्भकर्णस्यदौरात्म्यंशशंसुस्तेप्रजापतेः ।।6.61.19।।प्रजानांभक्षणंचापिधर्षणं च दिवौकसाम् ।आश्रमध्वंसनंचापिपरस्त्रीहरणंभृशम् ।।6.61.20।।

Kay Prajāpati (Brahmā) ay isinumbong nila ang kasamaan ni Kumbhakarṇa: na nilalamon niya ang mga tao, nilalapastangan maging ang mga nananahan sa langit, winawasak ang mga āśrama, at marahas na inaagaw ang mga asawa ng iba.

Verse 20

कुम्भकर्णस्यदौरात्म्यंशशंसुस्तेप्रजापतेः ।।6.61.19।।प्रजानांभक्षणंचापिधर्षणं च दिवौकसाम् ।आश्रमध्वंसनंचापिपरस्त्रीहरणंभृशम् ।।6.61.20।।

Isinumbong nila (kay Brahmā) ang mga kasalanan ni Kumbhakarṇa—ang paglamon sa mga nilalang, ang pananakit maging sa mga Deva, ang pagwasak sa mga āśrama ng mga ṛṣi, at ang marahas na pagdukot sa mga asawa ng ibang lalaki.

Verse 21

एवंप्रजायदित्वेषभक्षयिष्यतिनित्यशः ।अचिरेणैवकालेनशून्योलोकोभविष्यति ।।6.61.21।।

Kung sa ganitong paraan ay patuloy niyang kakainin ang mga nilalang araw-araw, hindi magtatagal at sa paglipas ng panahon, magiging walang laman ang daigdig—mawawalan ng mga nilalang.

Verse 22

वासवस्यवचश्श्रुत्वासर्वलोकपितामहः ।रक्षांस्यावाहयामासकुम्भकर्णंददर्श ह ।।6.61.22।।

Nang marinig ang mga salita ni Indra, si Brahmā—ang pitāmaha, ang dakilang ninuno ng lahat ng daigdig—ay ipinatawag ang mga rākṣasa, at doon ay nakita niya si Kumbhakarṇa sa kanilang hanay.

Verse 23

कुम्भकर्णंसमीक्ष्यैववितत्रासप्रजापतिः ।दृष्टवाविश्वास्यचैवैनंस्वयम्भूरिदमब्रवीत् ।।6.61.23।।

Nang makita si Kumbhakarṇa, nanginig sa pangamba si Prajāpati; at ang Sariling-Ipinanganak na si Brahmā, upang patatagin ang loob, ay nagsalita ng mga salitang ito.

Verse 24

ध्रुवंलोकविनाशायपौलस्त्येनासिनिर्मितः ।तस्मात्त्वमद्यप्रभृतिमृतकल्पःशयिष्यसे ।।6.61.24।।

Tunay na ikaw ay nilikha ni Paulastya upang maging kapahamakan ng mga daigdig. Kaya mula sa araw na ito, mahihiga kang natutulog na wari’y patay.

Verse 25

ब्रह्मशापाभिभूतोऽथनिपपाताग्रतःप्रभोः ।ततःपरमसम्भ्रान्तोरावणोवाक्यमब्रवीत् ।।6.61.25।।

Pagkatapos, dahil sa sumpa ni Brahmā, siya’y napasubasob sa harap ng Panginoon. Noon, si Rāvaṇa na lubhang nabalisa ay nagsalita ng ganitong mga salita.

Verse 26

विवृद्धःकाञ्चनोवृक्षःफलकालेनिकृत्यते ।न नप्तारंस्वकंन्यायंशप्तुमेवंप्रजापते ।।6.61.26।।

Ang punong ginto na ganap nang lumaki ay hindi dapat putulin sa panahon ng pamumunga. O Prajāpati, hindi nararapat na sumpain mo nang ganito ang sarili mong apo-sa-tuhod.

Verse 27

न मिथ्यावचनश्चत्वंस्वप्स्यत्येष न संशयः ।कालस्तुक्रियतामस्यशयनेजागरेतथा ।।6.61.27।।

Hindi magiging walang saysay ang iyong salita—walang pag-aalinlangan; siya’y matutulog. Ngunit itakda nawa ang panahon para sa kanyang pagtulog at gayundin sa kanyang paggising.

Verse 28

रावणस्यवचश्श्रुत्वास्वयम्भूरिदमब्रवीत् ।शयिताह्येषषण्मासानेकाहंजागरिष्यति ।।6.61.28।।

Nang marinig ang mga salita ni Rāvaṇa, sinabi ng Sariling-Isinilang na si Brahmā: “Matutulog siya nang anim na buwan, at magigising lamang sa loob ng isang araw.”

Verse 29

एकेनाह्नात्वसौवीरश्चरन् भूमिंबुभुक्षितः ।व्यात्तास्योभक्षयेल्लोकान् सङ्कृद्धइवपावकः ।।6.61.29।।

Sa nag-iisang araw na iyon, ang mandirigmang iyon—gutom na gutom—ay lilibot sa lupa, nakanganga, at lalamunin ang mga nilalang na parang naglalagablab at sumisiklab na apoy.

Verse 30

सोऽसौव्यसमापन्नःकुम्भकर्णमबोधयत् ।त्वत्पराक्रमभीतश्चराजासम्प्रतिरावणः ।।6.61.30।।

Dahil sa matinding dalamhati, si Haring Rāvaṇa—natatakot sa iyong kagitingan—ay ginising na ngayon si Kumbhakarṇa mula sa pagkakatulog.

Verse 31

स एषनिर्गतोवीरःशिबिराद्भीमविक्रमः ।वानरान्भृशसङ्कृद्धोभक्षयन्परिधावति ।।6.61.31।।

Ang bayaning mandirigmang iyon, kakila-kilabot ang lakas, ay lumabas na mula sa kampo; nagngangalit sa matinding galit, nagmamadaling umiikot, balak lamunin ang mga hukbo ng vānara.

Verse 32

कुम्भकर्णंसमीक्ष्यैवहरयोऽद्यप्रविद्रुतुः ।कथमेनंरणेक्रुद्धंवारयिष्यन्तिवानराः ।।6.61.32।।

Sa pagtanaw pa lamang kay Kumbhakarṇa, ang mga haring vānara ay nagsitakas ngayon. Paano nila mapipigil sa digmaan ang galit na galit na iyon?

Verse 33

उच्यन्तांवानराःसर्वेयन्त्रमेतत्समुच्छ्रितम् ।इतिविज्ञायहरयोभविष्यन्तीहनिर्भयाः ।।6.61.33।।

Ipabatid sa lahat ng vānara: “Ang matayog na anyong ito ay isa lamang na pakana, isang kasangkapan.” Kapag nalaman ito, ang mga haring vānara rito ay magiging walang takot.

Verse 34

विभीषणवचश्श्रुत्वाहेतुमत्सुमुखेरितम् ।उवाचराघवोवाक्यंनीलंसेनापतिंतदा ।।6.61.34।।

Nang marinig ni Rāghava ang mga salitang may katuwiran ni Vibhīṣaṇa—na binigkas para sa kanilang ikabubuti—kinausap niya noon si Nīla, ang pinunò ng hukbo.

Verse 35

गच्छसैन्यानिसर्वाणिव्यूह्यतिष्ठस्वपावके ।द्वाराण्यादायलङ्कायाश्चर्याश्चाप्यथसङ्क्रमान् ।।6.61.35।।

“Humayo ka, Pavaka. Ayusin mo sa hanay ang lahat ng hukbo at pumuwesto ka—ingatan ang mga tarangkahan ng Laṅkā, ang mga lansangan, at ang mga tawiran.”

Verse 36

शैलशृङ्गाणिवृक्षांश्चशिलाश्चाप्युपसंहर ।तिष्ठन्तुसायुधास्सर्वेसायुधाश्शैलपाणयः ।।6.61.36।।

“Tipunin mo rin ang mga tuktok ng bundok, ang mga punò, at ang mga bató. Magsitindig ang lahat na handa, may sandata—mga bató ang tangan sa kanilang mga kamay.”

Verse 37

राघवेणसमादिष्टोनीलोहरिचमूपतिः ।शशासवानरानीकंयथावत्कपिकुञ्जरः ।।6.61.37।।

Sa utos ni Rāghava, si Nīla—pinuno ng hukbong vānara, ang “elepante sa mga unggoy”—ay nag-ayos at nag-utos sa mga pangkat ng vānara ayon sa nararapat.

Verse 38

ततोगवाक्षश्शरभोहनूमानङ्गदस्तथा ।शैलशृङ्गाणिशैलाभागृहीत्वाद्वारमभ्ययुः ।।6.61.38।।

Pagkaraan, sina Gavākṣa, Śarabha, Hanūmān, at gayundin si Aṅgada—bitbit ang mga tuktok ng bundok at malalaking bato—ay sumugod patungo sa tarangkahan.

Verse 39

रामवाक्यमुपश्रुत्य हरयो जितकाशिनः ।पादपैरर्दयवनीरावानराःपरवाहिनीम् ।।6.61.39।।

Nang marinig ang utos ni Rāma, ang mga haring mandirigma—sabik sa tagumpay—ay nagsimulang durugin ang hukbo ng kaaway, hinahampas ito ng mga punò.

Verse 40

ततोहरीणांतदनीकमुग्रंरराजशैलोद्यतदीप्तहस्तम् ।गिरेःसमीपानुगतंयथैवहन्महाम्भोधरजालमुग्रम् ।।6.61.40।।

Pagkaraan, ang mabangis na hanay ng mga vānara ay nagningning—nagniningas ang kanilang mga kamay habang itinataas ang mga bato at punò—na nagsisiksikan, gaya ng nakapanghihilakbot na kumpol ng dambuhalang ulap-bagyo na kumakapit sa gilid ng bundok.