Sarga 54

Verse 1

बलस्यचविघातेनअङ्गदस्यजयेनच ।राक्षसःक्रोधमाविष्टोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।।6.54.1।।

Dahil sa pagkawasak ng kaniyang mga puwersa at sa tagumpay ni Aṅgada, ang makapangyarihang rākṣasang si Vajradaṃṣṭra ay nilamon ng poot.

Verse 2

विष्पार्यचधनुर्घोरंशक्राशनिसमस्वनम् ।वानराणामनीकानिप्राकिरच्छरवृष्टिभिः ।।6.54.2।।

Iniunat niya ang kakila-kilabot na busog, na ang ugong ay tulad ng kulog na sandata ni Indra; at sa ulang-palaso ay kanyang ikinalat at winasak ang mga hanay ng hukbong Vānara.

Verse 3

राक्षसाश्चापिमुख्यास्तेरथेषुसमवस्थिताः ।नानाप्रहरणाश्शूराःप्रायुध्यन्तस्तदारणे ।।6.54.3।।

Ang mga pangunahing rākṣasa rin, nakapuwesto sa kanilang mga karwahe—mga bayani na may sari-saring sandata—ay patuloy na nakipaglaban noon sa digmaan.

Verse 4

वानराणांचशूरायेतेसर्वेप्लवगर्षभाः ।आयुध्यन्तशिलाहस्तास्समवेतास्समन्ततः ।।6.54.4।।

At ang lahat ng matatapang na vānara—mga toro sa mga plavaga—ay nagtipon sa bawat panig, nakikipaglaban na may mga batong tangan sa kanilang mga kamay.

Verse 5

तत्रायुधसहस्राणितस्मिन्नायोधनेभृशम् ।राक्षसाःकपिमुख्येषुपातयांचक्रिरेतदा ।।6.54.5।।

Doon, sa mabangis na labanan, ang mga rākṣasa ay nagbagsak noon ng libu-libong sandata laban sa mga pangunahing pinuno ng vānara.

Verse 6

वानराश्चापिरक्षस्सुगिरवृक्षान्महाशिलाः ।प्रवीराःपातयामासुर्मत्तमातङ्गसन्निभाः ।।6.54.6।।

Ang mga magigiting na kampeon ng vānara—na tulad ng nagngangalit na mga elepanteng may musth—ay nagpaulan din ng mga punò, mga batong-bundok, at malalaking tipak ng bato sa mga rākṣasa.

Verse 7

शूराणांयुद्यमानानांसमरेष्न्विवर्तिनाम् ।तद्राक्षसगणानांचसुयुद्धंसमवर्तत ।।6.54.7।।

Sa gitna ng mga bayaning nagtutunggali—mga hindi sumusuko sa labanan—ang sagupaan ng mga hukbo ng rākṣasa ay naging isang tunay na mabangis na digmaan.

Verse 8

प्रभिन्नशिरसःकेचिछचिन्नैःपादैश्चबाहुभिः ।शस्स्रैरर्दितदेहाभ्यरुधिरेणसमुक्षिताः ।।6.54.8।।हरयोराक्षसाश्चैवशेरतेगांसमाश्रिताः ।कङ्कगृध्रवळैराढ्याश्चगोमायुगलसङ्कुलाः ।।6.54.9।।

Ang ilan ay nakahandusay na may basag na ulo, putol na mga paa at braso; ang kanilang mga katawan ay tadtad ng sugat at basang-basa sa dugo. Kaya't ang mga unggoy at rākṣasa ay nakahiga sa lupa, pinalilibutan ng mga uwak at buwitre, at pinagkakaguluhan ng mga asong-gubat.

Verse 9

प्रभिन्नशिरसःकेचिछचिन्नैःपादैश्चबाहुभिः ।शस्स्रैरर्दितदेहाभ्यरुधिरेणसमुक्षिताः ।।6.54.8।।हरयोराक्षसाश्चैवशेरतेगांसमाश्रिताः ।कङ्कगृध्रवळैराढ्याश्चगोमायुगलसङ्कुलाः ।।6.54.9।।

Ang ilan ay nakahandusay na may biyak na mga ulo, putol ang mga binti at braso; ang kanilang mga katawan ay tadtad ng sugat mula sa mga sandata at naliligo sa dugo.

Verse 10

कबन्धानिसमुत्पेतुर्भीमाणांभीषणानिवै ।भुजपाणिशिरश्छिन्नकायाश्चभूतले ।।6.54.10।।वानराराक्षसाश्चापिनिपेतुस्तत्रवैरणे ।

Sa larangan ng digmaan, bumangon ang mga nakatatakot na katawang walang ulo—mga katawang putol ang mga braso, kamay, at ulo—habang ang mga vānara at rākṣasa ay bumagsak doon sa labanan.

Verse 11

ततोवानरसैन्येनहन्यमानंनिशाचरम् ।।6.54.11।।प्राभज्यतबलंसर्वंवज्रदंष्ट्रस्यपश्यतः ।

Pagkatapos, habang ang mga nisha-chara (mga gumagala sa gabi) ay pinapatay ng mga vānara, ang buong hukbo ay nasira at nagkawatak-watak—habang nakamasid si Vajradaṃṣṭra.

Verse 12

राक्षसान्भयवित्रस्तान्हन्यमानान् प्लवङ्गमैः ।।6.54.12।।दृष्टवासरोषताम्राक्षोवज्रदंष्ट्रःप्रतापवान् ।प्रविवेशधनुष्पाणिस्त्रासयन्हरिवाहिनीम् ।।6.54.13।।

Nang makita ang mga rākṣasa—na takot na takot at pinapatay ng mga unggoy—ang magiting na si Vajradaṃṣṭra, na ang mga mata ay namumula sa galit, ay pumasok sa hanay ng mga vānara na may hawak na pana, na tinatakot ang hukbo ng mga unggoy.

Verse 13

राक्षसान्भयवित्रस्तान्हन्यमानान् प्लवङ्गमैः ।।6.54.12।।दृष्टवासरोषताम्राक्षोवज्रदंष्ट्रःप्रतापवान् ।प्रविवेशधनुष्पाणिस्त्रासयन्हरिवाहिनीम् ।।6.54.13।।

Nang makita ang mga rākṣasa—na takot na takot at pinapatay ng mga unggoy—ang magiting na si Vajradaṃṣṭra, na ang mga mata ay namumula sa galit, ay pumasok sa hanay ng mga vānara na may hawak na pana, na tinatakot ang hukbo ng mga unggoy.

Verse 14

शरैर्विदारयामासकङ्कपत्रैरजिह्मगैः ।बिभेदवानरांस्तत्रसप्ताष्टौनवपञ्चच ।।6.54.14।।विव्याधपरमक्रुद्धोवज्रदंष्ट्रःप्रतापवान् ।

Labis na nagalit, ang magiting na si Vajradaṃṣṭra ay sumugod sa mga vānara doon, tinatamaan sila ng mga panang may balahibo ng buwitre na walang mintis—pito, walo, siyam, at kahit lima nang sabay-sabay.

Verse 15

त्रस्ताःसर्वेहरिगणाःशरैःसङ्कृत्तकन्दरा:।। 6.54.15।।अङ्गदंसम्प्रधावन्तिप्रजापतिमिवप्रजाः ।

Ang lahat ng mga vānara, na takot na takot at may mga katawang sugatan at punit-punit dahil sa mga pana, ay tumakbo kay Aṅgada para magpakupkop—tulad ng mga nilalang na nagmamadali patungo kay Prajāpati.

Verse 16

ततोहरिगणान् भग्नान् दृष्टवावालिसुतस्तदा ।।6.54.16।।क्रोधेनवज्रदंष्ट्रंतमुदीक्षन्तमुदैक्षत ।

Nang makita ni Vāli-putra ang mga hanay ng Hari na nagkawatak-watak, hinarap niya sa galit si Vajradaṁṣṭra, na nakatitig nang mabagsik sa kanila.

Verse 17

वज्रदंष्ट्रोऽङ्गदश्चोभौसङ्गतौहरिराक्षसौ ।।6.54.17।।चेरतुःपरमक्रुद्धौहरिमत्तगजाविव ।

Nagtagpo si Vajradaṁṣṭra at si Aṅgada—ang rākṣasa at ang vānara—kapwa nagngangalit; sila’y umikot sa isa’t isa na parang leon at elepanteng lasing sa paglalandi ng rut.

Verse 18

ततश्शतसहस्रेणहरिपुत्रंमहाबलः ।।6.54.18।।जघानमर्मदेशेषुमातङ्गमिवतोमरैः ।

Pagkaraan, ang makapangyarihan ay paulit-ulit na tumama sa prinsipe ng mga vanara—sa daan-daang libo—sa mga mahalagang bahagi, na wari’y elepanteng tinutusok ng mga sibat.

Verse 19

रुधिरोक्षितसर्वाङ्गोवालिसूनुर्महाबलः ।।6.54.19।।चिक्षेपवज्रदंष्ट्रायवृक्षंभीमपराक्रमः ।

Si Aṅgada, ang makapangyarihang anak ni Vāli—ang buong katawan ay nababalot ng dugo, subalit kakila-kilabot sa tapang—ay inihagis ang isang puno kay Vajradaṃṣṭra.

Verse 20

दृष्टापतन्तंतंवृक्षमसम्भ्रान्तश्चराक्षसः ।।6.54.20।।चिच्छेदबहुधासोऽपिमथितःप्रादतद्भुवि ।

Nang makita ng rākṣasa ang punong iyon na rumaragasa patungo sa kanya, hindi siya natinag; pinira-piraso niya ito, at ang nagkadurug-durog na masa ay bumagsak sa lupa.

Verse 21

तंदृष्टवावज्रदंष्ट्रस्यविक्रमंप्लवगर्षभ ।।6.54.21।।प्रगृह्यविपुलंशैलंचिक्षेपचननादच ।

Nang makita ng plavaga-ṛṣabha na si Aṅgada ang kabayanihan ni Vajradaṃṣṭra, dinampot niya ang isang napakalaking bato, inihagis ito, at umungal nang malakas.

Verse 22

समापतन्तंदृष्टवासरथादाप्लुत्यवीर्यवान् ।।6.54.22।।गदापाणिरसम्भ्रान्तःपृथिव्यांसमतिष्ठत ।

Nang makita niyang rumaragasa iyon, ang matapang ay lumundag mula sa kanyang karwahe; may hawak na gada at hindi natinag, tumindig siya sa lupa.

Verse 23

साङ्गदेनगदाक्षिप्तागत्वातुरणमूर्धनि ।।6.54.23।।सचक्रकूबरंसाश्वंप्रममाथरथंतदा ।

Inihagis ni Aṅgada ang kanyang gada; sumugod ito sa pinakaharapan ng labanan at winasak noon ang karwahe—kasama ang mga gulong, ang timón, at ang mga kabayo.

Verse 24

ततोऽन्यच्छिखरंगृह्यविपुलंद्रुमभूषितम् ।।6.54.24।।वज्रदंष्ट्रस्यशिरसिपातयामाससाऽङ्गदः ।

Pagkaraan, kumuha si Aṅgada ng isa pang napakalaking taluktok na nababalutan ng mga punò, at ibinagsak iyon sa ulo ni Vajradaṃṣṭra.

Verse 25

अभवच्छोणितोद्गारीवज्रदंष्ट्रस्समूर्छितः ।।6.54.25।।मुहूर्तमभवन्मूढोगदामालिङ् ग्यनिश्श्वसन् ।

Nang magkagayon, si Vajradaṃṣṭra ay nagbuga ng dugo at nawalan ng malay; at sa ilang sandali’y nakahandusay na tuliro, mahigpit na yakap ang kanyang gada at mabigat ang paghinga.

Verse 26

संलब्दसंज्ञोगदयावालिपुत्रमवस्थितम् ।।6.54.26।।जघानपरमक्रुद्धोवक्षोदेशेनिशाचरः ।

Nang magbalik ang kanyang ulirat, ang rākṣasa—nag-aalab sa poot—ay hinampas sa dibdib ng kanyang gada ang anak ni Vāli na matatag na nakatindig.

Verse 27

गदांत्यक्त्वाततस्तत्रमुष्टियुद्धमवर्तत ।।6.54.27।।अन्योन्यंजघ्नतुस्तत्रतावुभौहरिराक्षसौ ।

Pagkatapos, itinapon nila ang mga gada, at doon ay nagsimula ang suntukan; ang dalawa—ang hari at ang rākṣasa—ay nagpalitan ng hampas, suntok sa suntok.

Verse 28

रुधिरोद्गारिणौतौतुप्रहारैर्जनितश्रमौ ।।6.54.28।।बभूवतुस्सुविक्रान्तावङ्गारकबुधाविव ।

Kapwa sila, dumudura ng dugo at pagód sa mga hampas, ay nanatiling matatapang na mandirigma—gaya nina Aṅgāraka at Budha sa kanilang sagupaan.

Verse 29

ततःपरमतेजस्वीअङ्गदःप्लवगर्षभः ।।6.54.29।।उत्पाट्यवृक्षंस्थितवान् बहुपुष्पफलाञ्चितम् ।

Pagkaraan, si Aṅgada—nagniningning sa lakas, ang toro sa mga unggoy—ay bumunot ng punong hitik sa maraming bulaklak at bunga, at tumindig na handa.

Verse 30

जग्राहचार्षभंचर्मखडगंचविपुलंशुभम् ।।6.54.30।।किङ्किणाजालसञ्छन्नंचर्मणाचपरिष्कृतम् ।

Kinuha niya ang isang malaki at maningning na tabak, at isang kalasag na yari sa balat ng toro—natatakpan ng lambat ng maliliit na kampanilya at maayos na ginawang balat.

Verse 31

चित्रांश्चरुचिरान्मार्गांश्चेरतुःकपिराक्षसौ ।।6.54.31।।जघ्नतुश्चतदान्योन्यंनिर्दयंजयकाङ् क्षिणौ ।

Pagkatapos, ang unggoy at ang rākṣasa, sabik sa tagumpay, ay gumalaw sa mga paraang kahanga-hanga at bihasa, at walang-awang nagpalitan ng hampas.

Verse 32

व्रणैस्सास्त्रैरशोभेतांपुष्पिताविवकिंशुकौ ।।6.54.32।।युध्यमानौपरिश्रान्तौजानुभ्यामवनींगतौ ।

Dahil sa mga sugat na dumudugong umaagos, nagmistula silang dalawang namumulaklak na punong kiṁśuka; datapwat sa patuloy na pakikipaglaban at sa pagkapagod, lumuhod sila at bumagsak sa lupa.

Verse 33

निमेषान्तरमात्रेणअङ्गदःकपिकुञ्जरः ।।6.54.33।।उदतिष्ठतदीप्ताक्षोदण्डाहतइवोरगः ।

Sa pagitan lamang ng isang kisap-mata, si Angada—ang elepante sa mga unggoy—ay biglang tumindig, nagliliyab ang mga mata, na wari’y ahas na hinampas ng tungkod.

Verse 34

निर्मलेनसुधौतेनखड्डेनास्यमहच्छिरः ।।6.54.34।।जघानवज्रदंष्ट्रस्यवालिसूमर्महाबलः ।

Pagkatapos, tinaga ng makapangyarihang anak ni Vāli ang malaking ulo ni Vajradaṃṣṭra gamit ang isang malinis at matalas na espada.

Verse 35

रुधिरोक्षितगात्रस्यबभूवपतितंद्विधा ।।6.54.35।।सरोषपरिवृत्ताक्षंशुभंखडगहतंशिरः ।

Ang kanyang mga viyas ay basang-basa sa dugo; ang ulong tinamaan ng espada ay nahulog na nahati sa dalawa, ang mga mata nito ay umiikot sa galit at gulat.

Verse 36

वज्रदंष्ट्रंहतंदृष्टवाराक्षसाभयमोहिताः ।।6.54.36।।त्रस्ताह्यभ्यद्रवन् लङ्कांवध्यमानाःप्लवङ्गमैः ।विषण्णवदना: दीनाह्रियाकिञ्चिदवाङ्मुखाः ।।6.54.37।।

Nang makitang napatay si Vajradaṃṣṭra, ang mga rākṣasa—na litong-lito sa takot—ay tumakas patungong Laṅkā habang tinutugis ng mga unggoy; malungkot at miserable, nakayuko ang kanilang mga mukha at ulo sa kahihiyan.

Verse 37

वज्रदंष्ट्रंहतंदृष्टवाराक्षसाभयमोहिताः ।।6.54.36।।त्रस्ताह्यभ्यद्रवन् लङ्कांवध्यमानाःप्लवङ्गमैः ।विषण्णवदना: दीनाह्रियाकिञ्चिदवाङ्मुखाः ।।6.54.37।।

Sa gitna ng mga bayaning nagtutunggali—mga hindi sumusuko sa labanan—ang sagupaan ng mga hukbo ng rākṣasa ay naging isang tunay na mabangis na digmaan.

Verse 38

निहत्यतंवज्रधरप्रतापःसवालिसूनुःकपिसैन्यमध्ये ।जगामहर्षंमहितोमहाबलःसहस्रनेत्रस्त्रिदशैरिवावृतः ।।6.54.38।।

Matapos siyang paslangin, ang anak ni Vāli—na ang tapang ay kapantay ng may hawak ng kidlat—ay tumayong pinarangalan sa gitna ng hukbo ng mga unggoy, nagagalak na tulad ng libong-matang si Indra na pinalilibutan ng mga diyos.