Sarga 53

Verse 1

धूम्राक्षंनिहतंश्रुत्वारावणोराक्षसेश्वरः ।क्रोधेनमहताऽविष्टोनिश्श्वसन्नुरगोयथा ।।।।दीर्घमुष्णंविनिश्श्वस्यक्रोधेनकलुषीकृतः ।अब्रवीद्राक्षसंक्रूरंवज्रदंष्ट्रंमहाबलम् ।।।।

Nang marinig na napatay si Dhūmrākṣa, si Rāvaṇa, panginoon ng mga Rakshasa, ay sinakmal ng matinding poot at sumisingasing na parang ahas. Huminga siya nang mahaba at mainit; naliliman ang isip sa galit, saka niya kinausap ang malupit na Rakshasa na si Vajradaṃṣṭra, na may dakilang lakas.

Verse 2

धूम्राक्षंनिहतंश्रुत्वारावणोराक्षसेश्वरः ।क्रोधेनमहताऽविष्टोनिश्श्वसन्नुरगोयथा ।।6.53.1।।दीर्घमुष्णंविनिश्श्वस्यक्रोधेनकलुषीकृतः ।अब्रवीद्राक्षसंक्रूरंवज्रदंष्ट्रंमहाबलम् ।।6.53.2।।

Huminga siya nang mahaba at mainit sa galit; naliliman ang isip dahil sa poot, nagsalita si Rāvaṇa sa malupit na Rākṣasa na si Vajradaṃṣṭra, ang makapangyarihang mandirigma.

Verse 3

गच्छत्वंवीर निर्याहिराक्षसैःपरिवारितः ।जहिदाशरथिंरामंसुग्रीवंवानरैःसह ।।।।

“Humayo ka, O bayani—lumabas kang napaliligiran ng mga Rākṣasa. Patayin mo si Rāma na anak ni Daśaratha, at si Sugrīva kasama ng mga Vānara.”

Verse 4

तथेत्युक्त्वाद्रुततरंमायावीराक्षसेश्वरम् ।निर्जगामबलैस्सार्दंबहुभिःपरिवारितः ।।।।नागैरश्वैःखरैरुष्ट्रैःसंयुक्तस्सुसमाहितः ।पताकाध्वजचित्रैश्चरथैश्चसमलङ्कृतः ।।।।

“Gayon nga,” wika niya; at ang mapanlinlang na panginoon ng mga Rākṣasa ay mabilis na lumabas, kasama ang mga hukbo at napaliligiran ng maraming tagasunod.

Verse 5

तथेत्युक्त्वाद्रुततरंमायावीराक्षसेश्वरम् ।निर्जगामबलैस्सार्दंबहुभिःपरिवारितः ।।6.53.4।।नागैरश्वैःखरैरुष्ट्रैःसंयुक्तस्सुसमाहितः ।पताकाध्वजचित्रैश्चरथैश्चसमलङ्कृतः ।।6.53.5।।

Sumulong siya sa maayos na hanay, kasama ang mga elepante, kabayo, asno at kamelyo; at ang mga karwahe’y pinalamutian ng makukulay na watawat at bandila, maringal na nakahanay.

Verse 6

ततोविचित्रकेयूरमुकुटैश्चविभूषितः ।तनुत्राणिचसमावृत्यसधनुर्निर्ययौद्रुतम् ।।।।

Pagkaraan, pinalamutian ng mariringal na pulseras sa bisig at ng korona, at nang maisuot ang baluting pananggalang, siya’y mabilis na lumabas na tangan ang pana.

Verse 7

पताकालङ्कृतंदीप्तंतप्तकाञ्चनभूषितम् ।रथंप्रदक्षिणंकृत्वासमारोहच्चमूपतिः ।।।।

Ang pinunò ng hukbo, matapos igalang na ikutin nang pakanan ang karwaheng may watawat—nagniningning at pinalamutian ng kumikislap na mga palamuting ginto—ay sumakay rito.

Verse 8

यष्टिभिस्तोमरैचशित्रैश्शूलैश्चमुसलैरपि ।भिण्डिपालैश्चपाशैश्चशक्तिभिःपट्टसैरपि ।।।।खडगैश्चक्रैर्गदाभिश्चनिशितैश्चपरश्वधैः ।पदातयश्चनिर्यान्तिविविधाःशस्त्रपाणयः ।।।।

Ang mga kawal na naglalakad ay nagsilabas na may sari-saring sandata sa kamay—mga tungkod, tomara, trident, pamalo, bhindipāla, mga lubid na panghuli, mga sibat at paṭṭasa; gayundin mga tabak, mga chakrá, mga gada, at matatalim na palakol—na nakaayos sa hanay.

Verse 9

यष्टिभिस्तोमरैचशित्रैश्शूलैश्चमुसलैरपि ।भिण्डिपालैश्चपाशैश्चशक्तिभिःपट्टसैरपि ।।6.53.8।।खडगैश्चक्रैर्गदाभिश्चनिशितैश्चपरश्वधैः ।पदातयश्चनिर्यान्तिविविधाःशस्त्रपाणयः ।।6.53.9।।

Ang mga kawal na naglalakad ay nagsilabas na may sari-saring sandata sa kamay—mga tungkod, tomara, trident, pamalo, bhindipāla, mga lubid na panghuli, mga sibat at paṭṭasa; gayundin mga tabak, mga chakrá, mga gada, at matatalim na palakol—na nakaayos sa hanay.

Verse 10

विचित्रवाससस्सर्वेदीप्ताराक्षसपुङ्गवाः ।गजामदोत्कटाश्शूराश्चलन्तइवपर्वताः ।।।।

Ang lahat ng pangunahing pinuno ng Rakshasa, nakasuot ng maringal at sari-saring kasuotan at nagniningning sa ningas ng pakikidigma, ay sumulong na wari’y mga bundok na gumagalaw—gaya ng mga elepanteng nagngangalit sa kalasingan ng musth.

Verse 11

तेयुद्धकुशलैरूढास्तोमराङ्कुशपाणिभिः ।अन्येलक्षणसंयुक्ताश्शूरारूढामहाबलाः ।।।।

Ang ilan ay nakasakay kasama ng mga mandirigmang bihasa sa digmaan, may hawak na mga sibat at panggabay; ang iba naman, may mga mapalad na tanda, ay sumugod na nakasakay bilang mga makapangyarihang bayani.

Verse 12

तद्राक्षसबलंसर्वंविप्रस्थितमशोभत ।प्रावृटकालेयथामेघानर्दमानास्सविद्युतः ।।।।निस्सृतादक्षिणद्वारादङ्गदोयत्रयूथपः ।

At ang buong hukbo ng mga Rākṣasa, nang magsipagmartsa nang buong ayos, ay nagningning—gaya ng mga ulap ng habagat na umuugong at kumikislap sa kidlat. Bumuhos sila mula sa timog na tarangkahan, doon sa kinaroroonan ni Aṅgada, pinunò ng mga Vānara.

Verse 13

तेषांनिष्क्रममाणानामशुभंसमजायत ।।।।आकाशाद्विघनात्तीव्रादुल्काश्चाभ्यन्यपतंस्तदा ।वमन्त्यःपावकज्वालाशशिवाघोरंववाशिरे ।।।।

Nang sila’y nagsisilabas, sumibol ang masasamang pangitain: mula sa langit, mula sa siksik at marahas na ulap, bumagsak ang mga bulalakaw; waring sumiklab ang mga dila ng apoy, at ang mga nakapangingilabot na asong-gubat ay umalulong nang kakila-kilabot.

Verse 14

तेषांनिष्क्रममाणानामशुभंसमजायत ।।6.53.13।।आकाशाद्विघनात्तीव्रादुल्काश्चाभ्यन्यपतंस्तदा ।वमन्त्यःपावकज्वालाशशिवाघोरंववाशिरे ।।6.53.14।।

Noon, ang mababangis na hayop ay waring nagpahayag ng kapahamakan ng mga Rākṣasa; at nang sumugod ang mga mandirigma, sila’y natisod doon—isang masama at kakila-kilabot na tanda.

Verse 15

व्याहरन्तमृगाघोरारक्षसांनिधनंतदा ।समापतन्तोयोधास्तुप्रास्खलन् स्तत्रदारुणम् ।।।।

Noon, ang mababangis na hayop ay waring nagpahayag ng kapahamakan ng mga Rākṣasa; at nang sumugod ang mga mandirigma, sila’y natisod doon—isang masama at kakila-kilabot na tanda.

Verse 16

एतानौत्पातिकान् दृष्टवावज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धैर्यमालम्भ्यतेजस्वीनिर्जगामरणोत्सुकः ।।।।

Nang makita ni Vajradaṃṣṭra, ang makapangyarihan at maningning, ang mga di-pangkaraniwang pangitain na iyon, pinatatag niya ang loob at lumabas, sabik sa digmaan.

Verse 17

तांस्तुनिष्क्रमतोदृष्टवावानराजितकाशिनः ।प्रणेदुस्सुमहानादान्पूरयांश्चदिशोदश ।।।।

Ngunit nang makita ng mga Vānara ang kanilang paglabas, tiwala sa tagumpay, sila’y umalingawngaw sa napakalalakas na sigaw, pinupuno ang sampung dako.

Verse 18

ततःप्रवृत्तंतुमुलंहरीणांराक्षसैस्सह ।घोराणांभीमरूपाणामन्योन्यवथकाङ् क्षिणाम् ।।।।

Pagkaraan, sumiklab ang magulong labanan ng mga hukbo ng Vānara at ng mga Rākṣasa—nakapangingilabot at kakila-kilabot ang anyo—bawat panig ay nagnanais ng paglipol sa kabila.

Verse 19

निष्पतन्तोमहोत्साहोभिन्नदेहशिरोधराः ।रुधिरोक्षितसर्वाङ्गान्यपतन्थरणीतले ।।।।

Sumugod sila nang may dakilang sigasig sa digmaan; ngunit bumagsak sa lupa—wasak ang mga katawan, putol ang mga ulo, at ang bawat sangkap ay nababalot ng dugo.

Verse 20

केचिदन्योन्यमासाद्यशूराःपरिघपाणयः ।चिक्षिपुर्विविधंशस्त्रंसमरेष्न्विवर्तिनः ।।।।

May ilan sa mga bayani—na ang mga kamay ay tila pamalong bakal at hindi kailanman umurong sa labanan—ay nagsalubong, at naghagis ng sari-saring sandata sa digmaan.

Verse 21

द्रुमाणांचशिलानांचशस्त्राणांचापिनिस्स्वनः ।।।।श्रूयतेसुमहांस्तत्रघोरोहृदयभेदसः ।

Narinig doon ang isang napakalakas at nakakatakot na ingay na tila bumibiyak sa puso—ang pagbabanggaan ng mga puno, bato, at mga sandata.

Verse 22

रथनेमिस्वनस्तत्रधनुषश्चापिनिस्वसत् ।।।।शङ्खभेरीमृदङ्गानांबभूवतुमुलःस्वनः ।

Bumangon ang isang magulong ugong: ang kalansing ng mga gulong ng karwahe, ang huni ng mga pana, at ang tunog ng mga kabibe, tambol, at mridanga.

Verse 23

केचिदस्त्राणिसन्सृज्यबाहुयुद्धमकुर्वत ।तलैश्चचरणैश्चापिमुष्टिभिश्चद्रुमैरपि ।।।।जानुभिश्चहताःकेचिद्भिन्नदेहाश्चराक्षसाः ।शिलाभिश्चूर्णिताःकेचिद्वानरैर्युद्धदुर्मदैः ।।।।

Ang ilan, na nagtabi ng mga sandata, ay nakipaglaban nang mano-mano—gamit ang mga palad, paa, kamao, at maging mga puno at tuhod. Ang ilang mga Rakshasa ay nadurog, ang kanilang mga katawan ay nasira; at ang ilan ay pinulbos ng mga batong inihagis ng mga Vanara na lito sa labanan.

Verse 24

केचिदस्त्राणिसन्सृज्यबाहुयुद्धमकुर्वत ।तलैश्चचरणैश्चापिमुष्टिभिश्चद्रुमैरपि ।।6.53.23।।जानुभिश्चहताःकेचिद्भिन्नदेहाश्चराक्षसाः ।शिलाभिश्चूर्णिताःकेचिद्वानरैर्युद्धदुर्मदैः ।।6.53.24।।

Si Vajradamstra ay gumala sa larangan ng digmaan, marahas na inaatake ang mga Vanara gamit ang mga palaso—tulad ni Kamatayan mismo, na may hawak na silo, na kumikilos sa panahon ng paggunaw ng mundo.

Verse 25

वज्रदंष्ट्रोभृशंबाणै: रणेवित्रासयन्हरीन् ।चचारलोकसंहारेपाशहस्तइवान्तकः ।।।।

Si Vajradamstra ay gumala sa larangan ng digmaan, marahas na inaatake ang mga Vanara gamit ang mga palaso—tulad ni Kamatayan mismo, na may hawak na silo, na kumikilos sa panahon ng paggunaw ng mundo.

Verse 26

बलवन्तोऽस्त्रविदुषोनानाप्रहरणारणे ।जघ्नुर्वानरसैन्यानिराक्षसाःक्रोधमूर्छिताः ।।।।

Ang mga makapangyarihang Rakshasa, na bihasa sa paggamit ng sandata at armado ng iba't ibang misil, na nababaliw sa galit, ay pinabagsak ang mga hukbo ng Vanara sa labanan.

Verse 27

निघ्नतोराक्षसान्दृष्टवासर्वान्वालिसुतोरणे ।क्रोधेनवदिगुणाविष्टःसंवर्तकइवानलः ।।।।

Nang makita niyang pinupuksa ng mga Rākṣasa ang hukbo ng mga Vānara sa labanan, si Aṅgada, anak ni Vāli, ay sinakmal ng dobleng poot—nagniningas na parang apoy ng pagkalusaw sa wakas ng sanlibutan—at nagpasiyang lipulin ang mga Rākṣasa.

Verse 28

तान् राक्षसगणान्सर्वान्वृक्षमुद्यम्यवीर्यवान् ।अङ्गदःक्रोधताम्राक्षःसिंहःक्षुद्रमृगानिव ।।।।कारकदनंघोरंशक्रतुल्यपराक्रमः ।।।।

Si Anggada, ang matapang—namumula sa galit ang mga mata at kasinglakas ng Indra ang tapang—ay bumunot ng isang punò at nagdulot ng kakila-kilabot na paglipol sa lahat ng pangkat ng mga rākṣasa, gaya ng leon sa munting mga hayop.

Verse 29

तान् राक्षसगणान्सर्वान्वृक्षमुद्यम्यवीर्यवान् ।अङ्गदःक्रोधताम्राक्षःसिंहःक्षुद्रमृगानिव ।।6.53.28।।कारकदनंघोरंशक्रतुल्यपराक्रमः ।।6.53.29।।

“Gayon nga,” wika niya; at ang mapanlinlang na panginoon ng mga Rākṣasa ay mabilis na lumabas, kasama ang mga hukbo at napaliligiran ng maraming tagasunod.

Verse 30

अङ्गदाभिहतास्तत्रराक्षसाभीमविक्रमाः ।विभिन्नशिरसःपेतुर्विकृताइवपादपाः ।।।।

Doon, ang mga rākṣasa na may nakapanghihilakbot na lakas, na tinamaan ni Anggada, ay bumagsak na wasak ang mga ulo, na parang mga punòng tinaga at pininsala.

Verse 31

रथैरश्वैर्ध्वजैश्चित्रैश्शरैर्हरिरक्षसाम् ।रुधिरेणसञ्छन्नाभूमिर्भयकरातदा ।।।।

Noon, naging kakila-kilabot pagmasdan ang lupa—nababalot ng dugo at nagkalat ang mga karwahe, mga kabayo, makukulay na watawat, at ang mga katawan ng mga vānarā at rākṣasa.

Verse 32

हारकेयूरवस्स्रैश्चशत्रैश्चसमलङ्कृता ।भूमिर्भातिरणेतत्रशारदीवयथानिशा ।।।।

Doon sa larangan ng digmaan, ang lupa—na wari’y pinalamutian ng mga kuwintas, pulseras sa bisig, mga kasuotan, at mga sandata—ay kumislap na parang gabi ng taglagas.

Verse 33

अङ्गदस्यचवेगेनतद्राक्षसबलंमहत् ।प्राकम्पततदातत्रपवनेनाम्बुदोयथा ।।।।

Pagdaka, sa biglang pagsalakay ni Aṅgada, ang dakilang hukbo ng mga rākṣasa ay nanginig doon—gaya ng ulap-ulan na inuuga ng hangin.