Sarga 45

Verse 1

सतस्यगतिमन्विच्छन्राजपुत्रःप्रतापवान् ।दिदेशातिबलोरामोदशवानरयूथपान् ।।6.45.1।।

Upang matunton ang kanyang galaw, ang makapangyarihang prinsipe na si Rāma ay nag-utos at nagsugo ng sampung pinuno ng mga pangkat ng vānarā upang alamin ang kanyang kinaroroonan.

Verse 2

द्वौसुषेणस्यदायादौनीलंचप्लवगर्षपम् ।अङ्गदंवालिपुत्रंचशरभंचतरस्विनम् ।।6.45.2।।विनतंजाम्बवन्तंचसानुप्रस्थंमहाबलम् ।ऋषभंचर्षभस्कन्थमादिदेशपरन्तपः ।।6.45.3।।

Iniutos ni Rāma, ang tagapagpasakit sa mga kaaway, na tipunin: ang dalawang tagapagmana ni Suṣeṇa, si Nīla na pangunahin sa mga Vānara, si Aṅgada na anak ni Vāli, at si Śarabha na matulin.

Verse 3

द्वौसुषेणस्यदायादौनीलंचप्लवगर्षपम् ।अङ्गदंवालिपुत्रंचशरभंचतरस्विनम् ।।6.45.2।।विनतंजाम्बवन्तंचसानुप्रस्थंमहाबलम् ।ऋषभंचर्षभस्कन्थमादिदेशपरन्तपः ।।6.45.3।।

Si Rāma, ang tagapagpasakit sa mga kaaway, ay nag-utos sa dalawang tagapagmana ni Suṣeṇa, gayundin kay Nīla na pinuno ng mga Vānara, kay Aṅgada na anak ni Vāli, sa matuling Śarabha, kay Vinata, kay Jāmbavān, sa makapangyarihang Sānuprastha, at kina Ṛṣabha at Ṛṣabhaskandha.

Verse 4

तेसम्प्रहृष्टाहरयोभीमानुद्यम्यपादपान् ।आकाशंविविशुस्सर्वेमार्गमाणादिशोदशः ।।6.45.4।।

Ang mga haring iyon ng mga Vānara, lubhang nagalak, ay binuhat ang nakatatakot na malalaking punò; at silang lahat ay lumundag sa himpapawid, hinahanap sa sampung direksiyon.

Verse 5

तेषांवेगवतांवेगमिषुभिर्वेगवत्तरैः ।अस्त्रवित्परमास्तैरैस्तुवारयामासरावणिः ।।6.45.5।।

Ngunit si Rāvaṇi, bihasa sa mga sandata at may hawak ng pinakadakilang mga astra, ay pinigil ang rumaragasang pagsalakay ng mga matutuling Vānara sa pamamagitan ng mga palasong lalo pang mabilis.

Verse 6

तंभीममार्गमाणादिशोदशःवेगाहरयोनाराचैःक्षतविग्रहाः ।अन्धकारेनददृशुर्मेघैस्सूर्यमिवावृतम् ।।6.45.6।।

Bagaman nagmamadaling tumatakas sa pangamba at hinahalughog ang sampung dako, ang mga mandirigmang Vānara—punit ang katawan sa mga palasong bakal—ay hindi siya makita sa dilim, gaya ng araw na natatakpan ng mga ulap.

Verse 7

रामलक्ष्मणयोरेवसर्वदेहभिदश्शरान् ।भृशमावेशयामासरावणिस्समितिञ्जयः ।।6.45.7।।

Si Rāvaṇi, ang nagwawagi sa labanan, ay paulit-ulit na ibinaon ang mga palasong tumatagos sa buong katawan sa mga katawan nina Rāma at Lakṣmaṇa.

Verse 8

निरन्तरशीरीरौतुतावुभौरामलक्ष्मणौ ।क्रुद्धेनेन्द्रजितावीरौपन्नगैश्शरतांगतैः ।।6.45.8।।

Ang dalawang bayani—sina Rāma at Lakṣmaṇa—ay tinamaan sa buong katawan ng nagngangalit na Indrajit, ng mga palasong naging anyo ng mga ahas.

Verse 9

तयोःक्षतजमार्गेणसुस्रावरुधिरंबहु ।तावुभौचप्रकाशेतेपुष्पिताविवकिंशुकौ ।।6.45.9।।

Sa landas ng kanilang mga sugat ay umagos ang saganang dugo; gayunman, ang magkapatid ay nagningning, na wari’y mga punong kiṃśuka na hitik sa pamumulaklak.

Verse 10

ततःपर्यन्तरक्ताक्षोभिन्नाञ्जनचयोपमः ।रावणिर्भ्रातरौवाक्यमन्तर्धानगतोऽब्रवीत् ।।6.45.10।।

Pagkaraan, si Rāvaṇi—ang mga sulok ng kanyang mga mata’y namumula, at ang anyo’y maitim na tila dinurog na koliryo—ay naglaho sa paningin at nagsalita ng mga salitang ito sa magkapatid.

Verse 11

युध्यमानमनालक्षयंशक्रोऽपित्रिदशेश्वरः ।द्रष्टुमासादितुंवापिनशक्तःकिंपुनर्युवाम् ।।6.45.11।।

“Kahit si Śakra, panginoon ng mga diyos, ay hindi ako makita—ni maabot—habang ako’y nakikipaglaban na di-nakikita; lalo pa kayong dalawa.”

Verse 12

प्रावृताविषुजालेनराघवौकङ्कपत्रिणा ।एषरोषपरीतात्मानयामियमसादनम् ।।6.45.12।।

“O mga Rāghava, nababalutan kayo ng lambat ng mga palasong may balahibo ng tagak; ngayo’y sinasaklaw ng poot ang aking puso—dadalhin ko kayo sa tahanan ni Yama.”

Verse 13

एवमुक्त्वातुधर्मज्ञौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।निर्बिभेदशितैर्बाणैःप्रजहर्षननादच ।।6.45.13।।

Pagkasabi nito, tinusok niya ng matutulis na palaso ang dalawang matuwid na magkapatid—sina Rama at Lakshmana; nagalak siya at umungal nang malakas.

Verse 14

भिन्नाञ्जनचयश्यामोविष्फार्यविपुलंधनुः ।भूयोभूयश्शरान्घोरान् विससर्जमहामृथे ।।6.45.14।।

Maitim siya na parang dinurog na bunton ng anjana; hinila niya ang malaki niyang busog at paulit-ulit na pinakawalan ang nakapanghihilakbot na mga palaso sa dakilang labanan.

Verse 15

ततोमर्मसुमर्मज्ञोमज्जयननिशितान् शरान् ।रामलक्ष्मणयोर्वीरोननदाचमुहुर्मुहुः ।।6.45.15।।

Pagkatapos, ang mandirigmang bihasa sa pagtama sa mga maselang bahagi ay ibinaon ang matutulis na palaso sa mga marupok na punto nina Rama at Lakshmana, at paulit-ulit na umungal.

Verse 16

बद्धौतुशरशब्देनतावुभौरणमूर्धनि ।निमेषान्तरमात्रेणनशेकतुदीक्षितुम् ।।6.45.16।।

Sa pinakagitna ng labanan, sa pagitan lamang ng isang kisap-mata, kapwa sila nabigkis ng ulang ng mga palaso at hindi nakaganti.

Verse 17

ततोविभिन्नसर्वाङ्गौशरशल्याचितावुभौ ।ध्वजाविवमहेन्द्रस्यरज्जुमुक्तौप्रकम्पितौ ।।6.45.17।।तौसम्प्रचलितौवीरौमर्मभेदेनकर्शितौ ।निपेततुर्महेष्वासौजगत्यांजगतीपती ।।6.45.18।।

Pagkaraan, kapwa ang dalawang bayani—ang buong katawan ay sugatan at punô ng mga palasong tila tinik—ay nanginig nang marahas, na wari’y mga watawat ni Indra kapag napakawalan sa mga tali.

Verse 18

ततोविभिन्नसर्वाङ्गौशरशल्याचितावुभौ ।ध्वजाविवमहेन्द्रस्यरज्जुमुक्तौप्रकम्पितौ ।।6.45.17।।तौसम्प्रचलितौवीरौमर्मभेदेनकर्शितौ ।निपेततुर्महेष्वासौजगत्यांजगतीपती ।।6.45.18।।

Ang dalawang magiting na dakilang mamamana—mga panginoon ng daigdig—ay natisod, pinahirapan ng mga sugat na tumama sa mahahalagang bahagi, at bumagsak sa lupa.

Verse 19

तौवीरशयनेवीरौशयानौरुधिरोक्षितौ ।शरवेष्टितसर्वाङ्गैवार्तौपरमपीडितौ ।।6.45.19।।

Doon, ang dalawang bayani ay nakahimlay sa higaan ng mga mandirigma, nababalutan ng dugo; bawat sangkap ay napupulupot ng mga palaso, nagdurusa at labis na pinahihirapan.

Verse 20

नह्यविद्धंतयोर्गात्रेबभूवाङ्गुळमन्तरम् ।नानिर्भिन्नंनचास्तब्दमाकराग्रादजिह्मगैः ।।6.45.20।।

Sa kanilang mga katawan ay wala man lang ni isang daliri ang lapad na hindi nasugatan; mula ulo hanggang paa ay walang bahaging hindi tinamaan ng mga tuwid na palaso.

Verse 21

तौतुक्रूरेणनिहतौरक्षसाकामरूपिणा ।असृक्सुस्रुवतुस्तीव्रंजलंप्रस्रवणाविव ।।6.45.21।।

Pinalugmok ng malupit na rākṣasa na kayang magbagong-anyo, ang dalawa ay dumanak ng dugo na parang tubig na bumubulwak mula sa dalawang bukal.

Verse 22

पपातप्रथमंरामोविद्धोमर्मसुमार्गणैः ।क्रोधादिन्द्रजितायेनपुराशक्रोविनिर्जितः ।।6.45.22।।

Unang bumagsak si Rāma, na tinamaan sa kanyang mga vital na bahagi ng matatalim na palaso na pinakawalan sa galit ni Indrajit—siya ring tumalo kay Śakra noong unang panahon.

Verse 23

रुक्मपुङ्खैःप्रसन्नाग्रैरधोगतिभिराशुगैः ।नाराचैरर्धनाराचैर्भल्लैरञ्जलिकैरपि ।।6.45.23।।विव्याधवत्सदन्तैश्चसिंहदंष्ट्रैःक्षुरैस्तथा ।

Tinuhog niya siya ng mga palaso na may gintong balahibo at makikinang na dulo—mabilis at tuwid ang lipad—gamit ang mga nārāca, kalahating-nārāca, bhalla, añjalika, at gayundin ang mga hugis ngipin ng baka, pangil ng leon, at matatalim na labaha.

Verse 24

सवीरशयनेशिश्येविज्यमादायकार्मुकम् ।।6.45.24।।भिन्नमुष्टिपरीणाहंत्रिणतंरुक्मभूषितम् ।

Siya ay nakahiga sa higaan ng mga mandirigma, na binitawan ang kanyang pana—ang sandatang pinalamutian ng ginto, makapal sa hawakan at nakabaluktot sa tatlong lugar.

Verse 25

बाणपातान्तरेरामंपतितंपुरुषर्षभम् ।।6.45.25।।सतत्रलक्ष्मणोदृष्टवानिराशोजीवितेऽभवत् ।

Nang makita ni Lakṣmaṇa si Rāma, ang pinakamainam sa mga tao, na nabuwal sa loob ng abot ng mga palaso, nawalan siya roon ng pag-asa kahit sa sarili niyang buhay.

Verse 26

रामंकमलपत्राक्षंशरबन्धपरिक्षतम् ।।6.45.26।।शुशोचभ्रातरंदृष्टवापतितंधरणीतले ।

Nang makita niya ang kapatid na si Rāma, na may mga matang gaya ng talulot ng lotus, na sugatan sa pagkakagapos ng mga palaso at nakahandusay sa lupa, si Lakṣmaṇa ay lubhang nagdalamhati.

Verse 27

हरयश्चापितंदृष्टवासन्तापंपरमंगताः ।।6.45.27।।शोकार्ताश्चुक्रशुर्घोरमश्रुपूरितलोचनाः ।

Maging ang mga Vānara, nang makita siya sa gayong kalagayan, ay dinaluhong ng sukdulang pighati; sa dalamhati’y nag-iyakan sila nang kakila-kilabot, luha ang pumupuno sa kanilang mga mata.

Verse 28

बद्धौतुवीरौपतितौशयानौतेवानरास्सम्परिवार्यतस्थुः ।समागतावायुसुतप्रमुख्याविषादमार्ताःपरमंचजग्मुः ।।6.45.28।।

Nang ang dalawang bayani ay nakahandusay na nakagapos, ang mga Vānara ay tumindig na nakapaligid sa kanila; nagtipon sa pamumuno ng Anak ng Hangin, sila’y nabagabag at lumubog sa pinakamalalim na dalamhati.