Sarga 40

Verse 1

ततोरामस्सुवेलाग्रंयोजनद्वयमण्डलम् ।अरुरोहससुग्रीवोहरियूधपसम्वृतः ।।।।

Pagkaraan, si Rāma, kasama si Sugrīva at napaliligiran ng mga pinunò ng mga hukbo ng Vānara, ay umakyat sa tuktok ng Suvelā, na ang lawak ay dalawang yojana.

Verse 2

स्थित्वामुहूर्तंतत्रैवदिशोदशविलोकयन् ।त्रिकूटशिखरेरम्येनिर्मितांविश्वकर्मणा ।।।।ददर्शलङ्कांसुन्यस्तांरम्यकाननशोभिताम् ।

Huminto siya roon sandali at minasdan ang sampung panig. Sa marikit na tuktok ng Trikūṭa, na itinayo ni Viśvakarman, nasilayan ni Rāma ang Laṅkā—matibay ang kuta at pinapaganda ng kaaya-ayang mga kakahuyan.

Verse 3

तस्यांगोपुरशृङ्गस्थंराक्षसेन्द्रंदुरासदम् ।।।।श्वेतचामरपर्यन्तंविजयच्छत्रशोभितम् ।रक्तचन्दनसंलिप्तंरत्नाभरणभूषितम् ।।।।नीलजीमूतसङ्काशंहेमसञ्छादिताम्बरम् ।ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसम् ।।।।शशलोहितरागेणसंवीतंरक्तवाससा ।सन्ध्यातपेनसंवीतंमेघराशिमिवाम्बरे ।।।।

Namataan ni Rāma ang panginoon ng mga rākṣasa na nakatindig sa tuktok ng tarangkahang-palasyong tore—mahirap lapitan—na pinapaypayan ng mapuputing chamara at nilililiman ng payong ng tagumpay. Pinahiran ng pulang chandana at pinalamutian ng mga hiyas, suot ang kasuotang may burdang ginto, siya’y wari’y madilim na bunton ng ulap. Sa kanyang dibdib ay may nakaangat na mga pilat, na tila guhit ng dulo ng mga pangil ni Airāvata; balot sa pulang kasuotan, siya’y nagningning na parang ulap sa langit na tinatanglawan ng mapulang sinag ng dapithapon.

Verse 4

तस्यांगोपुरशृङ्गस्थंराक्षसेन्द्रंदुरासदम् ।।6.40.3।।श्वेतचामरपर्यन्तंविजयच्छत्रशोभितम् ।रक्तचन्दनसंलिप्तंरत्नाभरणभूषितम् ।।6.40.4।।नीलजीमूतसङ्काशंहेमसञ्छादिताम्बरम् ।ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसम् ।।6.40.5।।शशलोहितरागेणसंवीतंरक्तवाससा ।सन्ध्यातपेनसंवीतंमेघराशिमिवाम्बरे ।।6.40.6।।

Namataan ni Rāma ang panginoon ng mga rākṣasa na nakatindig sa tuktok ng tarangkahang-palasyong tore—mahirap lapitan—na pinapaypayan ng mapuputing chamara at nilililiman ng payong ng tagumpay. Pinahiran ng pulang chandana at pinalamutian ng mga hiyas, suot ang kasuotang may burdang ginto, siya’y wari’y madilim na bunton ng ulap. Sa kanyang dibdib ay may nakaangat na mga pilat, na tila guhit ng dulo ng mga pangil ni Airāvata; balot sa pulang kasuotan, siya’y nagningning na parang ulap sa langit na tinatanglawan ng mapulang sinag ng dapithapon.

Verse 5

तस्यांगोपुरशृङ्गस्थंराक्षसेन्द्रंदुरासदम् ।।6.40.3।।श्वेतचामरपर्यन्तंविजयच्छत्रशोभितम् ।रक्तचन्दनसंलिप्तंरत्नाभरणभूषितम् ।।6.40.4।।नीलजीमूतसङ्काशंहेमसञ्छादिताम्बरम् ।ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसम् ।।6.40.5।।शशलोहितरागेणसंवीतंरक्तवाससा ।सन्ध्यातपेनसंवीतंमेघराशिमिवाम्बरे ।।6.40.6।।

Namataan ni Rāma ang panginoon ng mga rākṣasa na nakatindig sa tuktok ng tarangkahang-palasyong tore—mahirap lapitan—na pinapaypayan ng mapuputing chamara at nilililiman ng payong ng tagumpay. Pinahiran ng pulang chandana at pinalamutian ng mga hiyas, suot ang kasuotang may burdang ginto, siya’y wari’y madilim na bunton ng ulap. Sa kanyang dibdib ay may nakaangat na mga pilat, na tila guhit ng dulo ng mga pangil ni Airāvata; balot sa pulang kasuotan, siya’y nagningning na parang ulap sa langit na tinatanglawan ng mapulang sinag ng dapithapon.

Verse 6

तस्यांगोपुरशृङ्गस्थंराक्षसेन्द्रंदुरासदम् ।।6.40.3।।श्वेतचामरपर्यन्तंविजयच्छत्रशोभितम् ।रक्तचन्दनसंलिप्तंरत्नाभरणभूषितम् ।।6.40.4।।नीलजीमूतसङ्काशंहेमसञ्छादिताम्बरम् ।ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसम् ।।6.40.5।।शशलोहितरागेणसंवीतंरक्तवाससा ।सन्ध्यातपेनसंवीतंमेघराशिमिवाम्बरे ।।6.40.6।।

Namataan ni Rāma ang panginoon ng mga rākṣasa na nakatindig sa tuktok ng tarangkahang-palasyong tore—mahirap lapitan—na pinapaypayan ng mapuputing chamara at nilililiman ng payong ng tagumpay. Pinahiran ng pulang chandana at pinalamutian ng mga hiyas, suot ang kasuotang may burdang ginto, siya’y wari’y madilim na bunton ng ulap. Sa kanyang dibdib ay may nakaangat na mga pilat, na tila guhit ng dulo ng mga pangil ni Airāvata; balot sa pulang kasuotan, siya’y nagningning na parang ulap sa langit na tinatanglawan ng mapulang sinag ng dapithapon.

Verse 7

पश्यतांवानरेन्द्राणांराघवस्यापिपश्यतः ।दर्शनाद्राक्षसेन्द्रस्यसुग्रीवस्सहसोत्थितः ।।।।

Habang nakatingin ang mga pinunong Vānara—at si Rāghava man ay nakamasid—si Sugrīva ay biglang tumindig sa mismong pagtanaw sa hari ng mga rākṣasa.

Verse 8

क्रोधवेगेनसंयुक्तस्सत्त्वेनचबलेनच ।अचलाग्रादथोत्थायपुप्लुवेगोपुरस्थले ।।।।

Sa bugso ng galit—ngunit taglay din ang tapang at lakas—siya’y tumindig mula sa tuktok ng bundok at lumundag patungo sa plataporma ng tarangkahang-palasyong tore.

Verse 9

स्थित्वामुहूर्तंसम्प्रेक्ष्यनिर्भयेनान्तरात्मना ।तृणीकृत्यचतद्रक्षस्सोऽब्रवीत्परुषंवचः ।।।।

Huminto siya sandali at minasdan ito nang may pusong walang takot; minamaliit niya ang rākṣasa at nagsalita ng mabibigat at masakit na salita.

Verse 10

लोकनाथस्यरामस्यसखादासोऽस्मिराक्षस ।नमयामोक्ष्यसेऽद्यत्वंपार्थिवेन्द्रस्यतेजसा ।।।।

“O Rākṣasa! Ako’y kaibigan at lingkod ni Rāma, ang Panginoon ng daigdig. Sa kapangyarihan ng haring iyon na hari ng mga hari, hindi ka makatatakas sa akin ngayon!” wika ni Sugrīva.

Verse 11

इत्युक्त्वासहसोत्पत्यपुप्लुवेतस्यचोपरि ।आकृष्यमुकुटंचित्रंपातयित्वाऽपतद्भुवि ।।।।

Pagkasabi nito, bigla siyang lumundag at tumalon sa ibabaw niya; hinablot ang maringal na koronang may ganda, at inihagis pababa kaya ito’y bumagsak sa lupa.

Verse 12

समीक्ष्यतूर्णमायान्तमबभाषेनिशाचरः ।सुग्रीवस्त्वपरोक्षम् मेहीनग्रीवोभविष्यसि ।।।।

Nang makita ng rākṣasa ang biglang paglusob ni Sugrīva, nagsalita siya: “Sugrīva, ngayong hayag ka sa aking paningin, magiging walang-leeg ka.”

Verse 13

इत्युक्त्वोत्थायतंक्षिप्रंबाहुभ्यामाक्षिपत्तले ।कन्तुवत्तंसमुत्थायबाहुभ्यामाक्षिपद्धरि ।।।।

Pagkasabi nito, tumindig siya at dagling inihagis sa lupa sa pamamagitan ng kanyang mga bisig. Ngunit ang Vānara, na parang bola, ay muling tumalbog at sa dalawang bisig ay inihagis din siya pabalik sa lupa.

Verse 14

परस्परंस्वेदविदग्धगात्रौपरस्परंशोणितदिग्धदेहौ ।परस्परंलशिष्टनिरुद्धचेष्टौपरस्परंशाल्मलिकिंशुकौयधा ।।।।मुष्टिप्रहारैश्चतलप्रहारैररत्निघातैश्चकराग्रघातैः ।तौचक्रतुर्युद्धमसह्यरूपंमहाबलौराक्षसवानरेन्द्रौ ।।।।

Magkayakap silang dalawa—ang mga katawan ay pinapaso ng pawis at nababalutan ng dugo—ang makapangyarihang hari ng Rākṣasa at ang hari ng Vānara ay nagkakabuhol, pansamantalang napipigil ang galaw, na wari’y mapulang punong śālmali at kiṃśuka. Pagkaraan, naglaban sila sa kakila-kilabot na anyo: suntok, hampas ng palad, dagok ng bisig, at hiwa ng mga dulo ng daliri.

Verse 15

परस्परंस्वेदविदग्धगात्रौपरस्परंशोणितदिग्धदेहौ ।परस्परंलशिष्टनिरुद्धचेष्टौपरस्परंशाल्मलिकिंशुकौयधा ।।6.40.14।।मुष्टिप्रहारैश्चतलप्रहारैररत्निघातैश्चकराग्रघातैः ।तौचक्रतुर्युद्धमसह्यरूपंमहाबलौराक्षसवानरेन्द्रौ ।।6.40.15।।

Matapos makipagniyuddha nang matagal sa gitna ng terasa ng tarangkahang-tore, ang dalawa—sa ubod ng bagsik na puwersa—ay paulit-ulit na binubuhat at inihahagis ang isa’t isa, yumuyuko ang katawan at nagbabago ng tuntungan, habang nananatiling nakatindig sa plataporma ng tore.

Verse 16

कृत्वानियुद्धंभृशमुग्रवेगौकालंचिर, गोपुरवेदिमध्ये ।उत्क्षिप्यचोत्क्षिप्यविनम्यदेहौपादक्रमाद्गोपुरवेदिलग्नौ ।।।।

Matapos makipagniyuddha nang matagal sa gitna ng terasa ng tarangkahang-tore, ang dalawa—sa ubod ng bagsik na puwersa—ay paulit-ulit na binubuhat at inihahagis ang isa’t isa, yumuyuko ang katawan at nagbabago ng tuntungan, habang nananatiling nakatindig sa plataporma ng tore.

Verse 17

अन्योन्यमाविध्यवेदिलग्नौतौपेततुस्सालनिखातमध्ये ।उत्पेततुर्भूतलमस्पृशन्तौस्थित्वामुहूर्तंत्वभिनिश्श्वसन्तौ ।।।।

Habang nagbabanggaan at nagbabaluktutan, nakadikit pa rin sa terasa ng tore, nahulog silang dalawa sa pagitan ng bakod na tulos at ng moat. Sandali silang tumigil na magkayakap, hinihingal nang malalim; saka muling lumundag paitaas, na hindi man lamang sumayad sa lupa.

Verse 18

आलिङ् ग्यचालिङ् ग्यचबाहुयोक्स्रैस्संयोजयामासतुराहवेतौ ।सम्रम्भशिक्षाबलसम्प्रयुक्तौसंचेरतुस्सम्प्रतियुद्धमार्गैः ।।।।

Yakap at muling yakap, dibdib sa dibdib na pinipisil ng lakas ng kanilang mga bisig, ang dalawa’y muling nagdikit sa labanan. Sa tindi ng poot, sa pagsasanay at lakas na taglay, sila’y gumalaw sa iba’t ibang paraan ng malapítang pakikipagbaka.

Verse 19

शार्दूरसिंहाविवजातदर्पौगजेन्द्रपोताविवसम्प्रयुक्तौ ।संहत्यचापीड्यचतावुरोभ्यांनिपेततुर्वैयुगपद्धरण्याम् ।।।।

Gaya ng tigre at leon na nag-uumapaw sa dangal, gaya ng dalawang batang panginoong elepante na nagkakandado, ang dalawa’y nagsalpukan at nagdiinan dibdib sa dibdib; at sabay silang bumagsak sa lupa.

Verse 20

उद्यम्यचान्योन्यमधिक्षिपन्तौसञ्चक्रमातेबहुयुद्धमार्गे: ।व्यायामशिक्षाबलसम्प्रयुक्तौक्लमंनतौजग्मतुराशुवीरौ ।।।।

Magkakahawak at nagbabatuhan ng hamon, ang dalawang bayani’y umikot sa maraming paraan ng pakikipagbaka. Sa tindi ng pagsasanay at lakas na nahubog, hindi sila agad dinapuan ng pagod.

Verse 21

बाहूत्तमैर्वारणवारणाभैर्निवारयन्तौवरवारणाभौ ।चिरेणकालेनतुसम्प्रयुक्तौसञ्चेरतुर्मण्डलमार्गमाशु ।।।।

Sa kanilang maringal na mga bisig, ang dalawa—na wari’y magkatunggaling elepante—ay nagpipigil at humahadlang sa isa’t isa. Matagal silang nagbuno; saka mabilis na umikot sa landas na tila isang bilog.

Verse 22

तौपरस्परमासाद्ययत्तावन्योन्यसूदने ।मार्जाराविवभक्ष्यार्थेऽवितस्थातेमुहुर्मुहुः ।।।।

Naglapit sila sa isa’t isa, sabik na lipulin ang kalaban; paulit-ulit silang sumugod at umurong—na parang mga pusang umiikot sa biktima upang lamunin.

Verse 23

मण्डलानिविचित्राणिस्थानानिविविधानिच ।मूत्रकाणिचित्राणिगतप्रत्यागतानिच ।।।।तिरच्शीनगतान्येवतथावक्रगतानिच ।परिमोक्षंप्रहाराणांवर्जनंपरिधावनम् ।।।।अभिद्रवणमाप्लावमावस्थानंसविग्रहम् ।परावृत्तमपावृत्तमपद्रुतमवप्लुतम् ।।।।उपन्यस्तपमन्यस्तंयुद्धमार्गविशारदौ ।तौसञ्चेचेरतुरन्योन्यंवानरेन्द्रश्चरावणः ।।।।

Sanay sa landas ng digmaan, ipinamalas ni Rāvaṇa at ng panginoon ng mga Vānara ang mga kahanga-hangang pag-ikot at sari-saring tindig: mga liko-likong galaw, pagsulong at pag-urong, pag-ilid at pagbaluktot; pagpapakawala at pag-iwas sa mga hampas; pagtakbo at pag-atake; pagsalakay at pagtalon; matatag na pagtindig sa pagpipigil; pagtalikod at muling pagharap; pag-atras at pag-iwas na may lundag; paghawak at pagbitaw—kaya’t nagpaligsahan silang dalawa, ipinakikita ang ganap na kahusayan sa pakikidigma.

Verse 24

मण्डलानिविचित्राणिस्थानानिविविधानिच ।मूत्रकाणिचित्राणिगतप्रत्यागतानिच ।।6.40.23।।तिरच्शीनगतान्येवतथावक्रगतानिच ।परिमोक्षंप्रहाराणांवर्जनंपरिधावनम् ।।6.40.24।।अभिद्रवणमाप्लावमावस्थानंसविग्रहम् ।परावृत्तमपावृत्तमपद्रुतमवप्लुतम् ।।6.40.25।।उपन्यस्तपमन्यस्तंयुद्धमार्गविशारदौ ।तौसञ्चेचेरतुरन्योन्यंवानरेन्द्रश्चरावणः ।।6.40.26।।

Sa sandaling iyon, ang rākṣasa ay naghangad na pasimulan ang lakas ng sarili niyang māyā. Nang mapansin ito ng panginoon ng mga Vānara, siya—taglay ang anyo ng tagumpay at walang kapaguran—ay lumundag paitaas sa kalangitan. Si Rāvaṇa nama’y nanatili roon, na wari’y nalinlang ng haring unggoy.

Verse 25

मण्डलानिविचित्राणिस्थानानिविविधानिच ।मूत्रकाणिचित्राणिगतप्रत्यागतानिच ।।6.40.23।।तिरच्शीनगतान्येवतथावक्रगतानिच ।परिमोक्षंप्रहाराणांवर्जनंपरिधावनम् ।।6.40.24।।अभिद्रवणमाप्लावमावस्थानंसविग्रहम् ।परावृत्तमपावृत्तमपद्रुतमवप्लुतम् ।।6.40.25।।उपन्यस्तपमन्यस्तंयुद्धमार्गविशारदौ ।तौसञ्चेचेरतुरन्योन्यंवानरेन्द्रश्चरावणः ।।6.40.26।।

Ipinamalas nila ang mga galaw ng digmaan—pagsalakay at pagtalon, matatag na pagtindig na may pagpipigil; pag-ikot at paglayo, pag-urong at pag-iwas na may lundag—bawat isa’y naghahanap ng bentahe laban sa kabila sa banal na tunggalian ng sandata.

Verse 26

मण्डलानिविचित्राणिस्थानानिविविधानिच ।मूत्रकाणिचित्राणिगतप्रत्यागतानिच ।।6.40.23।।तिरच्शीनगतान्येवतथावक्रगतानिच ।परिमोक्षंप्रहाराणांवर्जनंपरिधावनम् ।।6.40.24।।अभिद्रवणमाप्लावमावस्थानंसविग्रहम् ।परावृत्तमपावृत्तमपद्रुतमवप्लुतम् ।।6.40.25।।उपन्यस्तपमन्यस्तंयुद्धमार्गविशारदौ ।तौसञ्चेचेरतुरन्योन्यंवानरेन्द्रश्चरावणः ।।6.40.26।।

Dalubhasa sa landas ng digmaan, si Rāvaṇa at ang panginoon ng mga Vānara ay umikot sa isa’t isa sa mga kahanga-hangang anyo—gumuguhit ng mga bilog at likaw na wari’y “paikot na bakas ng ihi ng baka”—at nagtatangan ng sari-saring tindig. Sila’y sumusugod at umaatras, kumikilos nang pahilis at pakurba, nagkukunwari at lumilihis; nagpapakawala at umiiwas sa mga hampas, humahabol at pumipigil; dumadaluhong, lumulukso, nananatiling matatag, lumiliko at bumabalik, umaatras at sumasayad sa gilid—minsan itinatakda ang kamay sa pag-atake, minsan iniuurong—kapwa ipinakikita ang ganap na kahusayan sa pakikidigma.

Verse 27

एतस्मिन्नन्तरेरक्षोमायाबलमथात्मनः ।आरब्धुमुपसंपेदेज्ञात्वातंवानराधिपः ।।।।उत्पपाततदाकाशंजितकाशीजितक्लमः ।रावणःस्थितएवात्रहरिराजेववञ्चितः ।।।।

Sa sandaling iyon, ang rākṣasa ay naghangad na pasimulan ang lakas ng sarili niyang māyā. Nang mapansin ito ng panginoon ng mga Vānara, siya—taglay ang anyo ng tagumpay at walang kapaguran—ay lumundag paitaas sa kalangitan. Si Rāvaṇa nama’y nanatili roon, na wari’y nalinlang ng haring unggoy.

Verse 28

एतस्मिन्नन्तरेरक्षोमायाबलमथात्मनः ।आरब्धुमुपसंपेदेज्ञात्वातंवानराधिपः ।।6.40.27।।उत्पपाततदाकाशंजितकाशीजितक्लमः ।रावणःस्थितएवात्रहरिराजेववञ्चितः ।।6.40.28।।

Samantala, ang rākṣasa ay nagpasiyang ilantad ang lakas ng sarili niyang māyā. Ngunit ang panginoon ng mga Vānara, nang maunawaan ang kanyang balak, ay biglang lumukso paitaas sa himpapawid—taglay ang anyo ng tagumpay at walang kapaguran. Si Rāvaṇa nama’y nanatili roon sa kinatatayuan, na wari’y nalinlang ng haring-unggoy.

Verse 29

अथहरिवरनाथःप्राप्यसङ्ग्रामकीर्तिंनिशिचरपतिमाजौयोजयित्वाश्रमेण ।गगनमतिविशालंलङ्घयित्वार्कसूनुर्हरिगणमध्येरामपार्श्वंजगाम ।।।।

Pagkaraan, si Sugrīva—panginoon sa mga pinunong vānara, anak ng Araw—na nagkamit ng dangal sa digmaan sa pagpapahina sa panginoon ng mga nilalang-gabi sa labanan, ay nilampasan ang napakalawak na langit at nagtungo kay Rāma na nasa gitna ng mga hukbong vānara.

Verse 30

इतिससवितृसूनुस्तत्रतत्कर्मकृत्वापवनगतिरनीकंप्राविशत्ससम्प्रहृष्टः ।रघुवरनृपसूनोद्वर्धयन्युद्धहर्षंतरुमृगगणमुख्यैःपूज्यमानोहरीन्द्रः ।।।।

Sa gayon, si Sugrīva, anak ng Araw—kasingbilis ng hangin—matapos magawa ang gawang iyon, ay pumasok sa hanay ng mga vānara na nag-uumapaw sa galak, pinatitingkad ang sigla sa digmaan ni Rāma, ang maharlikang supling ng angkan ni Raghu, habang pinararangalan ng mga pangunahing pinuno ng mga hukbong naninirahan sa mga punò.