Sarga 31

Verse 1

ततस्तमक्षोभ्यबलंलङ्काधिपतयेचराः ।सुवेलेराघवंशैलेनिविष्टंप्रत्यवेदयन् ।।।।

Pagkaraan, iniulat ng mga espiya sa panginoon ng Laṅkā na si Rāghava, taglay ang hukbong di-matitinag, ay pumuwesto sa Bundok Suvela.

Verse 2

चाराणांरावणश्श्रुत्वाप्राप्तंरामंमहाबलम् ।जातोद्वेगोऽभवत्किञ्चित्सचिवानिदमब्रवीत् ।।।।

Nang marinig ni Rāvaṇa mula sa mga espiya na dumating na ang makapangyarihang Rāma, bahagya siyang nabalisa at nagsalita ng ganito sa kanyang mga ministro.

Verse 3

मन्त्रिणश्शीघ्रमायान्तुसर्वेवैसुसमाहिताः ।अयंनोमन्त्रकालोहिसम्प्रप्ताइतिराक्षसाः ।।।।

Hayaang dumating agad ang lahat ng mga ministro, na ganap na mahinahon. Ang panahon para sa pagsasanggunian ay dumating na sa atin, wika ng mga rakshasa.

Verse 4

तस्यतद्वचनंश्रुत्वामन्त्रिणोऽभ्यागमन् द्रुतम् ।ततस्समन्त्रयामासराक्षसैस्सचिवैस्सह ।।।।

Nang marinig ang kanyang mga salita, mabilis na dumating ang mga ministro; pagkatapos ay nakipagsanggunian siya kasama ang mga rakshasa at ang kanyang mga tagapayo.

Verse 5

मन्त्रयित्वासदुर्धर्षःक्षमंयत्समनन्तरम् ।विसर्जयित्वासचिवान्प्रविवेशस्वमालयम् ।।।।

Matapos pag-isipan ang nararapat na gawin, pinaalis ng hindi matatalong si Ravana ang kanyang mga ministro at pumasok sa kanyang sariling palasyo.

Verse 6

ततोराक्षसमाहूयविद्युज्जिह्वंमहाबलम् ।मायाविदंमहामायःप्राविशद्यत्रमैथिली ।।।।

Pagkatapos, ipinatawag ng dakilang ilusyonistang si Ravana ang makapangyarihang rakshasa na si Vidyujjihva, na dalubhasa sa mahika, at nagtungo sa kinaroroonan ni Maithili.

Verse 7

विद्युज्जिह्वंचमायाज्ञमब्रवीद्राक्षसाधिपः ।मोहयिष्यावहेसीतांमाययाजनकात्मजाम् ।।।।

Sinabi ng panginoon ng mga rakshasa kay Vidyujjihva, na eksperto sa ilusyon: "Sa pamamagitan ng mahika, lilinlangin natin si Sita, ang anak ni Janaka."

Verse 8

शिरोमायामयंगृह्यराघवस्यनिशाचर: ।त्वंमांसमुतिष्ठस्वमहच्चसशरंधनुः ।।।।

O rakshasang gumagala sa gabi, kunin mo ang mahiwagang ulo ni Rāghava; tumindig ka sa harap ko, tangan din ang dakilang busog na may palaso.

Verse 9

एवमुक्तस्तथेत्याहविद्युज्जिह्वोनिशाचरः ।दर्शयामासतांमायांसुप्रयुक्तांसरावणे ।।।।तस्यतुष्टोऽभवद्राजाप्रददौचविभूषणम् ।

Sa gayong pag-uutos, ang gumagala sa gabi na si Vidyujjihva ay sumagot, “Gayon nga,” at ipinamalas kay Rāvaṇa ang mahikang yaon na mahusay na naihanda. Nalugod ang hari at iginawad sa kanya ang isang palamuti.

Verse 10

अशोकवनिकायांतुसीतादर्शनलालसः ।वैरृतानामधिपतिस्संविवेशमहाबलः ।।।।

Sabik na masilayan si Sītā, ang makapangyarihang panginoon ng mga Rākṣasa ay pumasok sa Aśoka na halamanan.

Verse 11

ततोदीनामदैन्यार्हांददर्शधनदानुजः ।।।।अधोमुखींशोकपरामुपविष्टांमहीतले ।भर्तारमेवध्यायन्तीमशोकवविकांगताम् ।।।।

Pagkatapos, nakita ng nakababatang kapatid ni Dhanada (si Rāvaṇa) si Sītā—bagaman di nararapat sa gayong pagdurusa—nakaupo sa lupa, nakayuko ang mukha, lubog sa dalamhati, at tanging ang asawa niyang iniisip sa Aśoka na halamanan.

Verse 12

ततोदीनामदैन्यार्हांददर्शधनदानुजः ।।6.31.11।।अधोमुखींशोकपरामुपविष्टांमहीतले ।भर्तारमेवध्यायन्तीमशोकवविकांगताम् ।।6.31.12।।

Habang siya’y binabantayan sa magkakabilang panig ng nakatatakot na mga rākṣasī, nilapitan niya si Sītā na may galak, pinupuri ang sarili, at sinabi sa anak ni Janaka ang mga salitang walang-hiya.

Verse 13

उपास्यमानांघोराभीराक्षसीभिरितस्ततः ।उपसृत्यततस्सीतांप्रहर्षंनामकीर्तयन् ।।।।इदंचवचनंधृष्टमुवाचजनकात्मजाम् ।

Habang siya’y binabantayan sa magkakabilang panig ng nakatatakot na mga rākṣasī, nilapitan niya si Sītā na may galak, pinupuri ang sarili, at sinabi sa anak ni Janaka ang mga salitang walang-hiya.

Verse 14

सान्त्व्यमानामयाभद्रेयमुपाश्रित्यवल्गसे ।खरहन्तासतेभर्ताराघवस्समरेहतः ।।।।

“O mabait na ginang, kahit ako’y nagpapayapa sa iyo, kumakapit ka pa rin sa iyong ipinagmamalaki—ang asawa mong si Rāghava, pumatay kay Khara; siya’y napatay na sa labanan.”

Verse 15

छिन्नंतेसर्वतोमूलंदर्पस्तेनिहतोमया ।व्यसनेनात्मनस्सीते ममभार्याभविष्यसि ।।।।

Naputol na sa lahat ng panig ang iyong sandigan; dinurog ko ang iyong pagmamataas. O Sītā, sa sarili mong pagkadusta at kapighatian, ikaw ay magiging aking asawa.

Verse 16

विसृजेमांमतिंमूढे: किंमृतेनकरिष्यसि ।भवस्वभद्रे: भार्याणांसर्वेसामीश्वरीमम ।।।।

Talikuran mo ang isipang ito, hangal na babae; ano ang magagawa mo sa asawang tila patay na? O marikit, maging reyna ka sa lahat ng aking mga asawa.

Verse 17

अल्पपुण्ये: निवृत्तार्थे: मूढे: पण्डितमानिनि: ।शृणुभर्तृवधंसीते: घोरंवृत्रवधंयथा ।।।।

O babaeng salat sa kabutihang-gawa, tumalikod sa mga layunin ng buhay—hangal na nag-aakalang marunong—O Sītā, pakinggan mo ang kakila-kilabot na pagpaslang sa iyong asawa, na gaya ng pagpatay kay Vṛtra.

Verse 18

समायातस्समुद्रान्तंमांहन्तुंकिलराघवः ।वानरेन्द्रप्रणीतेनबलेनमहतावृतः ।।।।

Dumating na raw si Rāghava sa dalampasigan ng dagat upang patayin ako, na napaliligiran ng napakalaking hukbong pinangungunahan ng hari ng mga Vānara.

Verse 19

सन्निविष्टस्समुद्रस्यपीड्यतीरमथोत्तरम् ।बलेनमहतारामोव्रजत्यस्तंदिवाकरे ।।।।

Nang lumulubog na ang araw, si Rāma, taglay ang dakilang hukbo, ay nagkampo sa hilagang pampang ng karagatan, mariing dumidiin sa baybayin, handang sumalakay.

Verse 20

अथाध्वनिपरिश्रान्तमर्धरात्रेस्थितंबलम् ।सुखसुप्तंसमासाद्यचारित्रंप्रथमंचरैः ।।।।

Pagkaraan, nang ang hukbo—pagod sa paglalakbay—ay huminto sa hatinggabi at mahimbing na natutulog, nilapitan ito ng aking pangunahing mga espiya at nalaman ang kanilang kalagayan at galaw.

Verse 21

तत्प्रहस्तप्रणीतेनबलेनमहतामम ।बलमस्यहतंरात्रौयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।।।

Doon, sa gabi, ang aking malaking hukbo na pinamunuan ni Prahasta ay sumalakay at nagpabagsak sa kanilang mga kawal—sa pook na kinaroroonan ni Rāma kasama si Lakṣmaṇa.

Verse 22

पट्टसान्परिघांश्चक्रान्दण्डान्महायशान् ।बाणजालानिशूलानिभास्वरान्कूटमुद्गरान् ।।।।यष्टीश्चतोमरान् शक्तीश्चक्राणिमुसलानिच ।उद्यम्योद्यम्यरक्षोभिर्वानरेषुनिपातितां ।।।।

Muli’t muli, itinaas at inihagis ng mga Rākṣasa sa mga Vānara ang mga sibat, bakal na pamalo, mga diskong sandata, mabibigat na tungkod, ulang ng mga palaso, mga trident, kumikislap na bakal na maso, mga pamalo, mga lansang-sibat, mga śakti, iba pang mga diskos, at mga maso.

Verse 23

पट्टसान्परिघांश्चक्रान्दण्डान्महायशान् ।बाणजालानिशूलानिभास्वरान्कूटमुद्गरान् ।।6.31.22।।यष्टीश्चतोमरान् शक्तीश्चक्राणिमुसलानिच ।उद्यम्योद्यम्यरक्षोभिर्वानरेषुनिपातितां ।।6.31.23।।

Muli’t muli, itinaas at inihagis ng mga Rākṣasa sa mga Vānara ang mga sibat, bakal na pamalo, mga diskong sandata, mabibigat na tungkod, ulang ng mga palaso, mga trident, kumikislap na bakal na maso, mga pamalo, mga lansang-sibat, mga śakti, iba pang mga diskos, at mga maso.

Verse 24

अथसुप्तस्यरामस्यप्रहस्तेनप्रमाथिना ।असक्तंकृतहस्तेनशिरश्छिन्नंमहासिना ।।।।

Pagkatapos, pinugutan ng ulo ni Prahasta, na bihasa at mapamuksa, ang natutulog na si Rama gamit ang isang malaking espada nang walang pag-aalinlangan.

Verse 25

विभीषणस्समुत्पत्यनिगृहीतोयदृच्छया ।दिशःप्रव्राजितस्सर्वैस्सर्लक्ष्मणःप्लवगैस्सहा ।।।।

Nang bumangon si Vibhishana, siya ay dinakip nang hindi inaasahan; at si Lakshmana—kasama ang hukbo ng mga vanara—ay napilitang magkawatak-watak sa lahat ng direksyon.

Verse 26

सुग्रीवोग्रीनयासीतेभग्नयाप्लवगाधिपः ।निरस्तहनुकश्शेतेहनुमान्राक्षसैर्हतः ।।।।

O Sita! Si Sugriva, ang panginoon ng mga vanara, ay nakahandusay na may bali ang leeg; at si Hanuman ay nakahiga na may basag na panga—pinaslang ng mga rakshasa.

Verse 27

जाम्बवानथजानुभ्यामुत्पतन्निहतोयुधि ।पट्टसैर्बहुभिश्छिन्नोनिकृत्तःपादपोयथा ।।।।

At si Jāmbavān, bumangon sa digmaan na nakaluhod, ay tinadtad ng maraming sandatang paṭṭasa at napabagsak—gaya ng punong napuputol.

Verse 28

मैन्दश्चद्विविदश्चोभौनिहतौवानरर्षभौ ।।।।निश्श्वसन्तौरुदन्तौचरुधिरेणसमुक्षितौ ।असिनाव्यायतौछिन्नौमध्येह्यरिनिषूदनौ ।।।।

Si Mainda at si Dvivida—kapwa mga toro sa mga vānara, mga tagapagpuksa ng kaaway—ay napatay: hinihingal at humahagulgol, basang-basa sa dugo, at ang malalaking katawan ay nahati sa gitna ng tabak.

Verse 29

मैन्दश्चद्विविदश्चोभौनिहतौवानरर्षभौ ।।6.31.28।।निश्श्वसन्तौरुदन्तौचरुधिरेणसमुक्षितौ ।असिनाव्यायतौछिन्नौमध्येह्यरिनिषूदनौ ।।6.31.29।।

Si Mainda at si Dvivida—kapwa mga toro sa mga vānara, mga tagapagpuksa ng kaaway—ay napatay: hinihingal at humahagulgol, basang-basa sa dugo, at ang malalaking katawan ay nahati sa gitna ng tabak.

Verse 30

अनुतिष्ठतिमेदिन्यांपनसःपनसोयथा ।।।।नाराचैर्बहुभिश्चिन्नश्शेतेदर्यांदरीमुखः ।कुमुदस्तुमहातेजानिष्कूजन्सायकै: कृतः ।।।।

Si Panasa ay nakahandusay sa lupa na gaya ng punong langka na nabuwal; si Darīmukha nama’y nakadapa, wasak sa maraming palasong bakal ang dulo; at si Kumuda, bagaman maningning sa lakas, ay napunit ng mga palaso at nakahimlay na walang tinig.

Verse 31

अनुतिष्ठतिमेदिन्यांपनसःपनसोयथा ।।6.31.30।।नाराचैर्बहुभिश्चिन्नश्शेतेदर्यांदरीमुखः ।कुमुदस्तुमहातेजानिष्कूजन्सायकै: कृतः ।।6.31.31।।

Si Panasa ay nakahandusay sa lupa na gaya ng punong langka na nabuwal; si Darīmukha nama’y nakadapa, wasak sa maraming palasong bakal ang dulo; at si Kumuda, bagaman maningning sa lakas, ay napunit ng mga palaso at nakahimlay na walang tinig.

Verse 32

अङ्गदोबहुभिश्छिन्नश्शरैरासाद्यराक्षसैः ।पतितोरुधिरोद्गारीक्षितौनिपतिताङ्गदः ।।।।

Si Aṅgada, sinalakay ng mga rākṣasa at tinamaan ng maraming palaso, ay bumagsak sa lupa—dumudura ng dugo—at ang kaniyang mga anggada (pulseras sa bisig) ay dumulas habang siya’y nakahandusay.

Verse 33

हरयोमथितानागैरथजातैस्तथापरे ।शयितामृदिताश्चाश्वैर्यायुवेगैरिवाम्बुदाः ।।।।

Ang ilang vānara ay nadurog ng mga elepante, at ang iba nama’y ng nagkakapatong na mga karwahe; at ang ilan, nabuwal at nayurakan ng mga kabayong rumaragasa, ay nagkalat—gaya ng mga ulap na pinagpira-piraso ng lakas ng hangin.

Verse 34

प्रहृताश्चपरेत्रस्ताहस्यमानाजघन्यतः ।अभिद्रुतास्तुरक्षोभिस्सिंहैरिवमहाद्विपाः ।।।।

May ilan na tinamaan at nanginig sa takot, hinabol mula sa likuran at pinisil ng mga rākṣasa—gaya ng malalaking elepanteng hinahabol ng mga leon.

Verse 35

सागरेपतिताःकेचित्केचिग्दगनमाश्रिताः ।ऋक्षावृक्षानुपारूढावानरींवृत्तिमाश्रिताः ।।।।

May ilan ang lumagpak sa dagat; may ilan ang sumilong sa himpapawid. Ang mga ṛkṣa, ayon sa gawi ng mga vānara, ay umakyat sa mga punò.

Verse 36

सागरस्यचतीरेषुशैलेषुचवनेषुच ।पिङ्गलास्तेविरूपाक्षैर्बहुभिर्बहवोहताः ।।।।

Sa mga pampang ng dagat, sa mga bundok, at sa mga gubat, marami sa mga vānara na may matang mapusyaw ay napatay ng napakaraming rākṣasa na may mababangis na mga mata.

Verse 37

एवंतवहतोभर्ताससैन्योममसेनया ।क्षतजार्द्रंरजोध्वस्तमिदंचस्याहृतंशिरः ।।।।

Kaya ang iyong asawa, kasama ang kanyang hukbo, ay pinaslang ng aking mga puwersa; at narito ang kanyang ulo—basa ng dugo at puno ng alikabok—na dinala rito.

Verse 38

ततःपरमदुर्धर्षोरावणोराक्षसेश्वरः ।सीतायामुपशन्त्यांराक्षसीमिदमब्रवीत् ।।।।

Pagkatapos, si Ravana, ang panginoon ng mga rakshasa na mahirap talunin, ay nagsalita ng mga salitang ito sa isang rakshasi habang nakikinig si Sita.

Verse 39

राक्षसंक्रूरकर्माणंविद्युज्जिह्वंत्वमानय ।येनतद्राघवशिरस्सङ्ग्रामात्स्वयमाहृतम् ।।।।

Dalhin mo rito ang rakshasa na si Vidyujihva, na may malulupit na gawain—siya na mismong nagdala ng ulo ni Raghava mula sa larangan ng digmaan.

Verse 40

विद्युज्जिह्वस्ततोगृह्यशिरस्तत्सशरासनम् ।प्रणामंशिरसाकृत्वारावणस्याग्रतस्थितः ।।।।

Pagkatapos, si Vidyujihva, hawak ang ulong iyon kasama ang busog, ay yumuko bilang pagpupugay at tumayo sa harapan ni Ravana.

Verse 41

तमब्रवीत्ततोराजारावणोराक्षसंस्थितम् ।विद्युज्जिह्वंमहाजिह्वंसमीपपरिवर्तिनम् ।।।।

Pagkatapos ay kinausap ni Haring Ravana ang rakshasa na si Vidyujjihva—na may malaking dila—na lumapit at tumayo sa malapit.

Verse 42

अग्रतःकुरुसीतायाश्शीघ्रंदाशरधेशशिरः ।अवस्थांपश्चिमांभर्तुःकृपणासाधुपश्यतु ।।।।

"Ilagay mo agad ang ulo ng anak ni Dasharatha sa harapan ni Sita. Hayaan mong makita ng kaawa-awang babaeng iyon ang huling kalagayan ng kanyang asawa."

Verse 43

एवमुक्तंतुतद्रक्षशशिरस्तत्प्रियदर्शनम् ।उपनिक्षिप्यसीतायाःक्षिप्रमन्तरधीयत ।।।।

Pagkasabi nito, ang rakshasang yaon ay agad na inilapag sa tabi ni Sītā ang kaaya-ayang tingnang ulong iyon, at pagdaka’y naglaho sa paningin.

Verse 44

रावणश्चापिचिक्षेपभस्वरंकार्मुकंमहत् ।त्रिषुलोकेषुविख्यातंसीतामिदमुवाचह ।।।।

Si Rāvaṇa naman ay inihagis din ang dakila at maningning na busog—na bantog sa tatlong daigdig—at saka nagsalita ng ganito kay Sītā.

Verse 45

इदंतुतवरामस्यकार्मुकंज्यासमायुतम् ।इहप्रहस्तेनानीतंहत्वातंनिशिमानुषम् ।।।।

“Ito ang busog ng iyong Rāma, na may nakasahod na pisi. Dinala ito rito ni Prahasta, matapos patayin sa gabi ang taong iyon.”

Verse 46

सविद्युज्जिह्वेनसहैवतच्छिरोधनुश्चभूमौविनिकीर्यरावणः ।विदेहराजस्यसुतांयशस्विनींततोऽब्रवीत्तांभवमेवशानुगा ।।।।

Pagkatapos, si Rāvaṇa, kasama si Vidyujjihva, ay ibinagsak sa lupa ang ulong iyon at ang busog; at sinabi niya sa marangal na anak na babae ng hari ng Videha: “Ngayon, pasakop ka sa aking kalooban.”