Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 31, Shloka 5

मायाशिरोप्रदर्शनम्

The Display of the Illusory Head of Rāma

Devanagari script

मन्त्रयित्वासदुर्धर्षःक्षमंयत्समनन्तरम् ।विसर्जयित्वासचिवान्प्रविवेशस्वमालयम् ।।।।

Transliteration

mantrayitvā sa durdharṣaḥ kṣamaṃ yat samanantaram |

visarjayitvā sacivān praviveśa svam ālayam ||

Translation

Matapos pag-isipan ang nararapat na gawin, pinaalis ng hindi matatalong si Ravana ang kanyang mga ministro at pumasok sa kanyang sariling palasyo.

Word by Word

• मन्त्रयित्वा: having deliberated
• मन्त्रयित्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन्त्र् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• दुर्धर्षः: unassailable
• दुर्धर्षः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर्धर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of सः)

• क्षमम्: proper/appropriate
• क्षमम्: Karma (कर्म/Object of implied ‘did/decided’)
• Type: Adjective
• Root: क्षम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विधेय/कर्म-विशेषण (what is proper)

• यत्: that which
• यत्: Karma (कर्म/Object; relative)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-सूचक (relative pronoun referring to क्षमम्)

• समनन्तरम्: immediately after
• समनन्तरम्: Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + अनन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास (सम् + अनन्तरम्); अव्यय (Adverb)

• विसर्जयित्वा: having dismissed
• विसर्जयित्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु) + वि- (उपसर्ग)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive)

• सचिवान्: ministers
• सचिवान्: Karma (कर्म/Object of विसर्जयित्वा)
• Type: Noun
• Root: सचिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• प्रविवेश: entered
• प्रविवेश: Kriyā (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु) + प्र- (उपसर्ग)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• स्वम्: his own
• स्वम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of आलयम्)

• आलयम्: residence
• आलयम्: Karma (कर्म/Object of प्रविवेश)
• Type: Noun
• Root: आलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-सम्भव, द्वितीया, एकवचन

Context

Having spoken immediately placed the head of Rama that was pleasing to see, by the side of Sita and went away.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• ministers (saciva)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights deliberation before action (vicāra). In dharmic governance, decisions should be weighed for propriety; here it is narrated neutrally, even though Rāvaṇa’s later aim is adharmic.

What is the narrative situation?

After prior events, Rāvaṇa considers his next step, dismisses his counsellors, and goes into his residence—preparing for a private scheme.

Which character virtue is emphasized?

Strategic deliberation is shown; however, the larger episode contrasts this with the misuse of intellect for deception rather than satya (truth).