Sarga 22

Verse 1

अथोवाचरघुश्रेष्टस्सागरंदारुणंवचः ।अद्यत्वांशोषयिष्यामिसपाताळंमहार्णव: ।।।।

Pagkatapos, ang pinakamainam sa angkan ni Raghu ay nagsalita ng mabigat na salita sa Karagatan: “Ngayong araw, patutuyuin kita—hanggang sa Pātāla, O malawak na dagat!”

Verse 2

शरनिर्दग्धतोयस्यपरिशुष्कस्यसागर: ।मयाशोषितसत्त्वस्यपांसुरुत्पद्यतेमहान् ।।।।

“O Karagatan! Kapag sinunog ko ang iyong tubig sa aking mga palaso at lubos kitang pinatuyo, isang napakalawak na latag ng buhangin ang mahahayag.”

Verse 3

मत्कार्मुकविसृष्टेवशरवर्षेणसागर ।पारंतेऽद्यगमिष्यन्तिपदभिरेवप्लवङ्गमाः ।।।।

“O Karagatan, sa ulang ng mga palasong pinakawalan mula sa aking busog, matutuyo ka; at ngayong araw, tatawid ang mga plawanggama sa kabilang pampang sa pamamagitan ng kanilang mga paa.”

Verse 4

विचिन्वन्नाभिजानासिपौरुषंनापिविक्रमम् ।दानवालयसन्तापंमत्तोनाधिगमिष्यसि ।।।।

Kahit magmuni-muni ka, hindi mo tunay na nalalaman ang aking lakas-panlalaki ni ang aking kabayanihan; O tahanan ng mga dānava, hindi mo matatakasan ang pagdurusang magmumula sa akin.

Verse 5

ब्राह्मेणास्त्रेणसंयोज्यब्रह्मदण्डनिभम् शरम् ।संयोज्यधनुषिश्रेष्ठविचकर्षमहाबलः ।।।।

Pagpupuspos niya ng Brāhma na sandata ang palaso—na wari’y pamalong parusa ni Brahmā—ikinabit ng makapangyarihan sa kaniyang dakilang busog at hinila nang buong lakas.

Verse 6

तस्मिन्विविकृष्टेसहसाराघवेणशरासने ।रोदसीसम्पफालेवपर्वताश्चचकम्पिरे ।।।।

Nang biglang hinila ni Rāghava ang kaniyang pana, waring yumanig ang dalawang daigdig; maging ang mga bundok ay nanginig.

Verse 7

तमश्चलोकमाव्रतेदिशश्चवचकाशिरे ।प्रतिचुक्षुभिरेचाशुसरांसिसरितस्तथा ।।।।

Dilim ang lumukob sa daigdig; hindi na luminaw ang mga panig, at agad na nag-alon at nagulo ang mga lawa at gayundin ang mga ilog.

Verse 8

तिर्यक्चसहानेक्षत्रैस्सङ्गतौचन्द्रभास्करौ ।भास्करांशुभिरादीप्तंतमसाचसमावृतम् ।।।।चकाशेतदाकाशमुल्काशतविदीपितम् ।अन्तरिक्षाच्चनिर्घातानिर्जग्मुरतुलस्वनाः ।।।।

Ang araw at ang buwan, kasama ang maraming bituin, ay lumihis ang landas; kumapal ang dilim kaya’t hindi nagningas ang mga sinag ng araw. Gayunman, nagliwanag ang langit na tila sinindihan ng daan-daang bulalakaw, at mula sa kalangitan ay sumabog ang mga dagundong na walang kapantay ang tinig.

Verse 9

तिर्यक्चसहानेक्षत्रैस्सङ्गतौचन्द्रभास्करौ ।भास्करांशुभिरादीप्तंतमसाचसमावृतम् ।।6.22.8।।चकाशेतदाकाशमुल्काशतविदीपितम् ।अन्तरिक्षाच्चनिर्घातानिर्जग्मुरतुलस्वनाः ।।6.22.9।।

Ang araw at buwan, kasama ang mga bituin, ay lumihis sa kanilang landas. Kumapal ang dilim at natakpan maging ang sinag ng araw; ang langit ay nagningning na tila sinindihan ng daan-daang bulalakaw, at mula sa himpapawid ay sumabog ang mga kulog na walang kapantay ang dagundong.

Verse 10

वपुस्फुरुश्चघनादिव्यादिविमारुतपङ् ख्कयः ।बभञ्जचतदावृक्षान्जलदानुद्वहन्नपिः ।।।।

Pagkaraan, isang mabangis na hangin—wari’y sumabog mula sa siksik na ulap—ang biglang sumiklab; tinangay nito ang mga ulap ng ulan at winasak maging ang mga punò.

Verse 11

अरुजंश्चैनशैलाग्राशनिखराणिबभञ्जनः ।दिविस्पृशोमहमेघास्सङ्गतास्समहास्वनाः ।।।।मुमुचुर्वैद्युताननगींस्तेमहाशनयस्तदा ।

At winasak ng kaguluhan ang mga tuktok at bangin ng bundok. Ang malalaking ulap na sumasayad sa langit ay nagsama-sama na may dagundong; saka nila ibinuga ang mga kidlat na tila apoy, na may napakalalakas na pagsabog.

Verse 12

यानिभूतानिदृश्यानिचुक्रुशुश्चाशनेसमम् ।।।।अदृश्यानिचभूतानिमुमुचुर्भैरवस्वनम् ।शिशियरेचाभिभूतानिसन्त्रस्ताम्यद्विजन्तिच ।।।।सम्प्रविव्यथिरेचापिवचपस्पन्दिरेभयात् ।

Ang mga nilalang na nakikita ay napasigaw at napatigil na tila tinamaan ng kulog; at maging ang mga di-nakikitang nilalang ay nagpakawala ng kakila-kilabot na mga tunog.

Verse 13

यानिभूतानिदृश्यानिचुक्रुशुश्चाशनेसमम् ।।6.22.12।।अदृश्यानिचभूतानिमुमुचुर्भैरवस्वनम् ।शिशियरेचाभिभूतानिसन्त्रस्ताम्यद्विजन्तिच ।।6.22.13।।सम्प्रविव्यथिरेचापिवचपस्पन्दिरेभयात् ।

Nang madaig, sila’y nanginig; sa matinding takot, sila’y nagtalunan sa pagkabigla. Maging ang mga nagkakatipon ay nangatal—ngunit sa sindak, ni hindi makakilos.

Verse 14

सहाभूतैस्सतोयोर्मिस्सनागस्सहराक्षसः ।।।।सहसाऽभूत्ततोवेगाबदीमवेगोमहोदधिः ।योजनंव्यतिचक्रामवेलामन्यत्रसम्ल्पवात् ।।।।

Pagkaraan, ang dakilang karagatan—kasama ang mga alon at mga nilalang nito, kasama ang mga ahas at mga rākṣasa—ay biglang naitulak sa kakila-kilabot at di-pa-nararanasang pag-uga; sa bugso’y lumampas ito sa pampang nang isang yojana, at umapaw sa ibang dako.

Verse 15

सहाभूतैस्सतोयोर्मिस्सनागस्सहराक्षसः ।।6.22.14।।सहसाऽभूत्ततोवेगाबदीमवेगोमहोदधिः ।योजनंव्यतिचक्रामवेलामन्यत्रसम्ल्पवात् ।।6.22.15।।

Ang dakilang karagatan, kasama ang mga alon at lahat ng nilalang nito—mga ahas at mga rākṣasa man—ay biglang nayanig sa kakila-kilabot na pag-uga; at sa pag-apaw na yaon, nilampasan nito ang pampang nang isang yojana at binaha ang iba pang dako.

Verse 16

तंतदासमतिक्रान्तंनातिचक्रामराघवः ।समुद्धतममित्रघ्नोरामोनदनदीपतिम् ।।।।

Ngunit si Rāghava—si Rāma, ang mamumuksa sa mga kaaway—ay hindi na sumulong pa laban sa panginoon ng mga ilog, bagaman ito’y nagmataas at lumampas sa hangganan.

Verse 17

ततोमथ्यात्समुद्रस्यसागरस्स्वयमुत्थितः ।उदयन् हिमहाशैलान्मेरोरिवदिवाकरः ।।।।

Pagkaraan, mula sa gitna ng dagat ay kusang bumangon si Sāgara, ang Panginoon ng Karagatan—gaya ng araw na sumisikat sa ibabaw ng maniyebeng kabundukan ng dakilang Meru.

Verse 18

पन्नगैस्सहदीप्तास्यैस्समुद्रःप्रत्यदृश्यत ।स्निग्धवैढूर्यसङ्काशोजाम्बूनदविभूषणः ।।।।

Ang Diyos ng Karagatan ay nagpakita, kasama ang mga pannyaga na nagniningas ang mga mukha; kumikislap na tila pinakintab na vaidūrya at pinalamutian ng mga hiyas na dalisay na ginto.

Verse 19

रक्तमाल्याम्बरधरःपद्मपत्रनिभेक्षणः ।सर्वपुष्पमयींदिव्यांशिरसाधारयन् स्रजम् ।।।।जातरूपमयैश्चैवतपनीयविभूषितैः ।आत्मजानांचरत्नानांभूषितोभूषणोत्तमैः ।।।।धातुभिर्मण्डितश्शैलोविविधैर्हिमवानिव ।एकावलीमध्यगतंतरलंपाटलप्रभम् ।।।।विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् ।अघूर्णिततरङ्गौघःकालिकानिलसङ्गुलः ।।।।गङ्गासिन्दुप्रधाननाभिरापगाभिस्समावृतः ।देवतानांसरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ।।।।सागरस्समुपक्रम्यपूर्वमाम्नत्यरवीर्यवान् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंराघवंशरपाणिनम् ।।।।

Nakasuot siya ng pulang mga kuwintas ng bulaklak at pulang kasuotan, may mga matang tulad ng talulot ng lotus; at sa kanyang ulo’y pasan ang isang banal at kahanga-hangang korona ng garlandang binuo ng lahat ng uri ng bulaklak. Pinalamutian siya ng kumikislap na ginto at ng pinakamainam na hiyas na yari sa mga batong-gemang isinilang sa karagatan; nagniningning na wari’y Himavān, bundok na hitik sa sari-saring mineral. Sa maluwang niyang dibdib ay nakalapat ang isang maselang palawit sa gitna ng iisang kuwintas ng perlas, may mapulang liwanag, na tila kapantay ng hiyas na Kaustubha. Sa paligid niya’y umaalon ang di-mabilang na mga alon at humahaplos ang hanging may dalang maiitim na ulap; napalilibutan siya ng mga dakilang ilog, pangunahin ang Gaṅgā at Sindhu, at ng mga nilalang na makalangit na may iba’t ibang anyo. Sa gayon, lumapit si Sāgara, unang yumukod bilang pagbati, at nang magkasalikop ang mga palad ay nagsalita kay Rāghava, na tangan ang palasong handa.

Verse 20

रक्तमाल्याम्बरधरःपद्मपत्रनिभेक्षणः ।सर्वपुष्पमयींदिव्यांशिरसाधारयन् स्रजम् ।।6.22.19।।जातरूपमयैश्चैवतपनीयविभूषितैः ।आत्मजानांचरत्नानांभूषितोभूषणोत्तमैः ।।6.22.20।।धातुभिर्मण्डितश्शैलोविविधैर्हिमवानिव ।एकावलीमध्यगतंतरलंपाटलप्रभम् ।।6.22.21।।विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् ।अघूर्णिततरङ्गौघःकालिकानिलसङ्गुलः ।।6.22.22।।गङ्गासिन्दुप्रधाननाभिरापगाभिस्समावृतः ।देवतानांसरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ।।6.22.23।।सागरस्समुपक्रम्यपूर्वमाम्नत्यरवीर्यवान् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंराघवंशरपाणिनम् ।।6.22.24।।

“O marangal na Rāghava, ang lupa, hangin, kalawakan, tubig, at apoy ay nananatili sa kani-kanilang likas na kalagayan, sumusunod sa walang hanggang landas na itinakda para sa kanila.”

Verse 21

रक्तमाल्याम्बरधरःपद्मपत्रनिभेक्षणः ।सर्वपुष्पमयींदिव्यांशिरसाधारयन् स्रजम् ।।6.22.19।।जातरूपमयैश्चैवतपनीयविभूषितैः ।आत्मजानांचरत्नानांभूषितोभूषणोत्तमैः ।।6.22.20।।धातुभिर्मण्डितश्शैलोविविधैर्हिमवानिव ।एकावलीमध्यगतंतरलंपाटलप्रभम् ।।6.22.21।।विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् ।अघूर्णिततरङ्गौघःकालिकानिलसङ्गुलः ।।6.22.22।।गङ्गासिन्दुप्रधाननाभिरापगाभिस्समावृतः ।देवतानांसरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ।।6.22.23।।सागरस्समुपक्रम्यपूर्वमाम्नत्यरवीर्यवान् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंराघवंशरपाणिनम् ।।6.22.24।।

Pinalamutian ng sari-saring mineral, siya’y wari’y Bundok Himavān; at sa kanyang dibdib ay nakasabit ang isang kumikislap na palawit, nasa gitna ng iisang kuwintas ng perlas, na nagliliwanag sa mapulang ningning.

Verse 22

रक्तमाल्याम्बरधरःपद्मपत्रनिभेक्षणः ।सर्वपुष्पमयींदिव्यांशिरसाधारयन् स्रजम् ।।6.22.19।।जातरूपमयैश्चैवतपनीयविभूषितैः ।आत्मजानांचरत्नानांभूषितोभूषणोत्तमैः ।।6.22.20।।धातुभिर्मण्डितश्शैलोविविधैर्हिमवानिव ।एकावलीमध्यगतंतरलंपाटलप्रभम् ।।6.22.21।।विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् ।अघूर्णिततरङ्गौघःकालिकानिलसङ्गुलः ।।6.22.22।।गङ्गासिन्दुप्रधाननाभिरापगाभिस्समावृतः ।देवतानांसरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ।।6.22.23।।सागरस्समुपक्रम्यपूर्वमाम्नत्यरवीर्यवान् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंराघवंशरपाणिनम् ।।6.22.24।।

Sa maluwang niyang dibdib ay pasan niya ang isang hiyas na tila kakambal ng Kaustubha. Sa paligid ay sumisiklab ang di-natitigil na mga alon, at ang hanging madilim na may dalang ulap ay siksik na umiihip, habang ang Panginoon ng Karagatan ay lumalapit nang may pagpipitagan.

Verse 23

रक्तमाल्याम्बरधरःपद्मपत्रनिभेक्षणः ।सर्वपुष्पमयींदिव्यांशिरसाधारयन् स्रजम् ।।6.22.19।।जातरूपमयैश्चैवतपनीयविभूषितैः ।आत्मजानांचरत्नानांभूषितोभूषणोत्तमैः ।।6.22.20।।धातुभिर्मण्डितश्शैलोविविधैर्हिमवानिव ।एकावलीमध्यगतंतरलंपाटलप्रभम् ।।6.22.21।।विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् ।अघूर्णिततरङ्गौघःकालिकानिलसङ्गुलः ।।6.22.22।।गङ्गासिन्दुप्रधाननाभिरापगाभिस्समावृतः ।देवतानांसरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ।।6.22.23।।सागरस्समुपक्रम्यपूर्वमाम्नत्यरवीर्यवान् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंराघवंशरपाणिनम् ।।6.22.24।।

Ang Panginoon ng Karagatan ay nakatindig na napalilibutan ng mga ilog—pangunahin ang Gaṅgā at Sindhu—at sinasamahan ng mga nilalang na makalangit na may sari-saring anyo, ang ilan ay kahawig ng mga diyos mismo.

Verse 24

रक्तमाल्याम्बरधरःपद्मपत्रनिभेक्षणः ।सर्वपुष्पमयींदिव्यांशिरसाधारयन् स्रजम् ।।6.22.19।।जातरूपमयैश्चैवतपनीयविभूषितैः ।आत्मजानांचरत्नानांभूषितोभूषणोत्तमैः ।।6.22.20।।धातुभिर्मण्डितश्शैलोविविधैर्हिमवानिव ।एकावलीमध्यगतंतरलंपाटलप्रभम् ।।6.22.21।।विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् ।अघूर्णिततरङ्गौघःकालिकानिलसङ्गुलः ।।6.22.22।।गङ्गासिन्दुप्रधाननाभिरापगाभिस्समावृतः ।देवतानांसरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ।।6.22.23।।सागरस्समुपक्रम्यपूर्वमाम्नत्यरवीर्यवान् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंराघवंशरपाणिनम् ।।6.22.24।।

Lumapit si Sāgara, ang makapangyarihang Panginoon ng Karagatan, at unang nagbigay-galang kay Rāghava; saka, na magkayuping-palad, nagsalita siya kay Rāma na may hawak na palaso.

Verse 25

पृथिवीवायुराकाशमापोज्योतिश्चराघव: ।स्वभावेसौम्य तिष्ठन्तिशाश्वतंमार्गमाश्रिताः ।।।।

“O marangal na Rāghava, ang lupa, hangin, kalawakan, tubig, at apoy ay nananatili sa kani-kanilang likas na kalagayan, sumusunod sa walang hanggang landas na itinakda para sa kanila.”

Verse 26

तत्स्वभावोममाप्येषयदगाधोऽहमप्लवः ।विकारस्तुभवेद्गाधएतत्तेप्रवदाम्यहम् ।।।।

Ganyan din ang aking likas na katangian: ako’y di-masukat ang lalim at hindi dapat tawirin sa paglangoy. Kung ako’y maging mababaw at matatawiran, iyon ay paglabag sa aking kaayusan; kaya sinasabi ko sa iyo ang nararapat gawin.

Verse 27

नकामान्नचलोभाद्वानभयातत्सापार्थिवात्मज: ।ग्राहनकाकुलजलंस्तम्बयेयंकथञ्जन ।।।।

O prinsipe, anak ng hari—hindi dahil sa pagnanasa, ni sa kasakiman, ni kahit sa takot, kailanman ay hindi ko mapatitigas ang mga tubig na ito na punô ng mga buwaya at iba pang nilalang.

Verse 28

विधास्येराम: येनापिविषहिष्येह्यहंतथा ।नग्राहाप्रहरिष्यन्तियावत्सेनातरिष्यति ।।।।हरीणांतरणेरामकरिष्यामियथास्थलम् ।

O Rāma, aayusin ko ito sa anumang paraan: pipigilan ko ang mga mapaminsalang nilalang, upang hindi manalakay ang mga buwaya habang tumatawid ang iyong hukbo. Para sa pagtawid ng mga vānaras, gagawin ko itong wari’y matibay na lupa.

Verse 29

तमब्रवीत्तदारामःउद्यतोहिनदीपते ।अमोघोऽयंमहाबाणःकस्मिन् देशेनिपात्यताम् ।।।।

At sinabi noon ni Rāma, na handa na: “O Panginoon ng mga ilog, yamang pinakawalan na ang dakilang palasong ito at di nagkakamali—saang lupain ko ito ipabagsak?”

Verse 30

रामस्यवचनंश्रुत्वातंचदृष्टवामहाशरम् ।महोदधिर्महातेजाराघवंवाक्यमब्रवीत् ।।।।

Nang marinig ang mga salita ni Rāma at makita ang dakilang palaso, ang maringal na Dakilang Karagatan ay nagsalita kay Rāghava (Rāma).

Verse 31

उत्तरेणावकाशोऽस्तिकश्चित्पुण्यतमोमम ।द्रुमकुल्यइतिख्यातोलोकेयथाभवान् ।।।।

“Sa aking hilaga ay may isang pook na lubhang banal; sa daigdig ito’y kilala bilang Drumakulyā—tanyag, gaya ng iyong katanyagan.”

Verse 32

उग्रदर्शनकर्माणोबहवस्तत्रदस्यवः ।आभीरप्रमुखाःपापाःपिबन्तिसलिलंमम ।।।।

“Doon ay naninirahan ang marami at mararahas na tulisan, kakila-kilabot ang anyo at gawa—mga makasalanan, na ang mga Ābhīra ang nangunguna—na umiinom ng aking mga tubig.”

Verse 33

तैस्तुसंस्पर्शनंपापैर्नसहेपापकर्मभिः ।अमोघःक्रियतांराम: तत्रतेषुशरोत्तमः ।।।।

Hindi ko matiis ang pagdampi sa mga makasalanang gumagawa ng kasamaan. Kaya, O Rāma, ituon mo roon—sa kanila—ang iyong pinakamainam at di-sumasablay na palaso.

Verse 34

तस्यतद्वचनंश्रुत्वासागरस्यराघवः ।मुमोचतंशरंदीप्तंवीरस्सागरदर्शनात् ।।।।

Nang marinig ni Rāghava ang gayong pananalita ng Karagatan, pinakawalan ng magiting ang nagliliyab na palaso, inilihis mula sa dagat at itinuro sa ipinahiwatig na pakay.

Verse 35

तेनतन्मरुकान्तारंपृथिव्याखलुविश्रुतम् ।निपातितश्शरोयत्रवज्राशनिसमप्रभः ।।।।

Dahil sa pagbagsak ng palasong yaon—nagniningning na gaya ng kulog-kidlat ni Indra—ang bahaging iyon ng lupa ay sumikat sa daigdig bilang Marukāntāra.

Verse 36

ननादचतदातत्रवसुधाशल्यपीडिता ।तस्माद्ब्राणमुखात्तोयमुत्पपातरसातलात् ।।।।

Noon, doon, umalingawngaw ang lupa, sugatan at pinahihirapan ng palaso; at mula sa bunganga ng palaso, bumulwak ang tubig mula sa kailaliman ng ilalim ng daigdig.

Verse 37

सबभूवतदाकूपोव्रणइत्येभिविश्रुतः ।सततंचोत्थितंतोयंसमुद्रस्येनदृश्यते ।।।।

Noon ang hukay na iyon ay nakilala sa pangalang ‘Vraṇa’—ang “Sugát.” At ang tubig na patuloy na umaangat mula roon ay nakitang tulad ng tubig ng karagatan.

Verse 38

अवधारणशब्दश्चदारुणस्समपद्यत ।तस्मात्तद्बाणनिपातेनत्वपःकुक्षिष्वशोषयत् ।।।।

Isang kakila-kilabot na pagkalagitik ang sumambulat; at sa mismong pagbagsak ng palaso, natuyo ang mga tubig sa mga guwang ng lupa.

Verse 39

विख्यातंत्रिषुलोकेषुमधुकान्तारमेवतत् ।।।।मोक्षयित्वाततःकुक्षिंरामोदशरथात्मजः ।वरंतस्मैददौविद्वान्मरवेऽमरविक्रमः ।।।।

Ang lupang yaon—na tinatawag na Madhukāntāra—ay bantog sa tatlong daigdig. Pagkaraan, si Rāma, ang marunong na anak ni Daśaratha, na ang tapang ay tulad ng sa mga diyos, matapos palayain at maubos ang mga guwang ng lupa, ay nagkaloob ng biyaya kay Maru.

Verse 40

विख्यातंत्रिषुलोकेषुमधुकान्तारमेवतत् ।।6.22.39।।मोक्षयित्वाततःकुक्षिंरामोदशरथात्मजः ।वरंतस्मैददौविद्वान्मरवेऽमरविक्रमः ।।6.22.40।।

Ang lupang tinatawag na Madhukāntāra ay bantog sa tatlong daigdig. Pagkaraan, ang marunong na si Rāma, anak ni Daśaratha, na may tapang na tulad ng sa mga diyos, matapos palayain at maubos ang mga guwang ng lupa, ay nagkaloob ng biyaya kay Maru.

Verse 41

पशव्यश्चाल्परोगश्चफलमूलरसायुतः ।बहुस्नेहोबहुक्षीरस्सुगधनिर्विविधौषधः ।।।।एवमेतैर्गुणैरुक्तोबहुभिस्संयुतोमरुः ।रामस्यवरदानाच्चशिवःपन्थाबभूवह ।।।।

Sa biyaya ni Rāma, ang Maru ay naging angkop sa mga hayop, kakaunti ang sakit, sagana sa prutas, ugat, at masustansiyang katas; hitik sa ghee at gatas, mabango, at puspos ng sari-saring halamang-gamot. Sa pagkakamit ng maraming ganitong katangian, ito’y naging mapalad at ligtas na daan.

Verse 42

पशव्यश्चाल्परोगश्चफलमूलरसायुतः ।बहुस्नेहोबहुक्षीरस्सुगधनिर्विविधौषधः ।।6.22.41।।एवमेतैर्गुणैरुक्तोबहुभिस्संयुतोमरुः ।रामस्यवरदानाच्चशिवःपन्थाबभूवह ।।6.22.42।।

Sa bisa ni Rāma, ang Maru—puspos ng maraming kagandahang-loob: mabuting pastulan, kaunting karamdaman, saganang bunga at ugat, masaganang ghee at gatas, mabangong halimuyak, at sari-saring halamang-gamot—ay naging mapalad na daan.

Verse 43

तस्मिन् दग्धेतदाकुक्षौसमुद्रस्सरितांपतिः ।राघवंसर्वशास्त्रज्ञमिदंवचनमब्रवीत् ।।।।

Nang masunog na noon ang bahaging yaon, si Samudra, ang panginoon ng mga ilog, ay nagsalita kay Rāghava, ang nakaaalam ng lahat ng śāstra, ng ganitong mga salita.

Verse 44

अयंसौम्य: नलोनामतनयोविश्वकर्मणः ।पित्रादत्तवरशीमान्प्रतिमोविश्वकर्मणाः ।।।।

O marangal na Rāma, ito si Nala na nagngangalang mapalad; siya ang anak ni Viśvakarman. Pinagkalooban ng mga biyayang ibinigay ng kanyang ama, siya’y katulad ng ama sa sining ng pagtatayo.

Verse 45

एषसेतुंमहोत्साहःकरोतुमयिवानरः ।तमहंधारयिष्यामियथाह्येषपितातथा ।।।।

Hayaan ninyong ang masigasig na Vānara na ito ang gumawa ng tulay sa ibabaw ko; dadalhin ko iyon, gaya ng siya’y tulad ng kanyang ama sa galing.

Verse 46

एवमुक्त्वोदधिर्नष्टस्समुत्थायनलस्तदा ।अब्रवीद्वानरश्रेष्ठोवाक्यंरामंमहाबलः ।।।।

Pagkasabi nito, naglaho ang Karagatan. Pagkaraan, tumindig si Nala, ang pinakadakila sa mga Vānara, at nagsalita kay makapangyarihang Rāma.

Verse 47

अहंसेतुंकरिष्यामिविस्तीर्णेवरुणालये ।पितुस्सामर्थ्यमास्थायतत्त्वमहामहोदधिः ।।6.22.47।।

“Ako ang gagawa ng tulay sa malawak na tahanan ni Varuṇa; sa lakas at galing ng aking ama ako aasa,” wika ni Nala, ipinahahayag ang tunay niyang kakayahan.

Verse 48

अयंहिसागरोभीमस्सेतुकर्मदिदृक्ष्याः ।ददौदण्डभयाद्गाधंराघवायमहोदधिः ।।।।

Ang kakila-kilabot na karagatang ito, na nagnanais masaksihan ang paggawa ng tulay, ay nagkaloob kay Rāghava ng daanan—maging dahil din sa takot sa parusa.

Verse 49

मममातुर्वरोदत्तोमन्दरेविश्वकर्मणा ।औरसस्तस्यपुत्रोऽहंसदृशोविश्वकर्मणा ।।।।नचाप्यहमनुक्तोवःप्रब्रूयामात्मनोगुणान् ।समर्थश्चाप्यहंसेतुंकर्तुंवैवरुणालये ।।।।स्मारितोऽस्म्यहमेतेनतत्त्वमहामहोदधिः ।काममद्वैवबध्नन्तुसेतुंवानरपुङ्गवाः ।।।।

“Sa bundok Mandara, pinagkalooban ni Viśvakarman ng biyaya ang aking ina. Ako ang tunay niyang anak, at sa sining ng paggawa ay kahawig ko si Viśvakarman.”

Verse 50

मममातुर्वरोदत्तोमन्दरेविश्वकर्मणा ।औरसस्तस्यपुत्रोऽहंसदृशोविश्वकर्मणा ।।6.22.49।।नचाप्यहमनुक्तोवःप्रब्रूयामात्मनोगुणान् ।समर्थश्चाप्यहंसेतुंकर्तुंवैवरुणालये ।।6.22.50।।स्मारितोऽस्म्यहमेतेनतत्त्वमहामहोदधिः ।काममद्वैवबध्नन्तुसेतुंवानरपुङ्गवाः ।।6.22.51।।

“At kung hindi ninyo ako tatanungin, hindi ko ipahahayag ang aking mga katangian. Gayunman, ganap akong may kakayahang gumawa ng tulay sa tahanan ni Varuṇa.”

Verse 51

मममातुर्वरोदत्तोमन्दरेविश्वकर्मणा ।औरसस्तस्यपुत्रोऽहंसदृशोविश्वकर्मणा ।।6.22.49।।नचाप्यहमनुक्तोवःप्रब्रूयामात्मनोगुणान् ।समर्थश्चाप्यहंसेतुंकर्तुंवैवरुणालये ।।6.22.50।।स्मारितोऽस्म्यहमेतेनतत्त्वमहामहोदधिः ।काममद्वैवबध्नन्तुसेतुंवानरपुङ्गवाः ।।6.22.51।।

“Dahil dito, naalaala ko ang tunay na kalikasan ng dakilang karagatan. Nawa’y ang mga pangunahing Vānara, ngayong araw na ito, ay magtipon at magbigkis ng mga kailangan para sa tulay.”

Verse 52

ततोविसृष्टारामेणसर्वतोहरियूथपाः ।अभिपेतुर्महारण्यंहृष्टाश्शतसहस्रशः ।।।।

Pagkaraan, sa utos ni Rāma, ang mga pinunò ng hukbong Vānara—nagagalak na parang daan‑daang libo—ay sumugod sa lahat ng dako sa dakilang gubat.

Verse 53

तेनगान्नगसङ्काशाश्शाखामृगगणर्षभाः ।बभञ्जुःवानरास्तत्रप्रचकर्षुश्चसागरम् ।।।।

Pagkaraan, ang mga pinunòng parang toro sa hanay ng mga unggoy—kasingtindig ng mga bundok—ay nagbasag ng mga punò roon at kinaladkad ang mga iyon pababa sa karagatan.

Verse 54

तेसालैश्चाश्वकर्णैश्चधवैशैश्चवानराः ।कुटजैरर्जुनैस्तालैस्तिलकैस्न्तिशैरपि ।।।।बिल्वकैस्सप्तपर्णैश्चकर्णिकारैश्चसुपुष्पितैः ।चूतैश्चाशोकवृक्षैश्चसागरंसमपूरयन् ।।।।

Pinuno ng mga Vānara ang dagat ng mga punòng sāla, aśvakarṇa, at dhava; gayundin ng kuṭaja, arjuna, mga punòng palma, tilaka, at triśira.

Verse 55

तेसालैश्चाश्वकर्णैश्चधवैशैश्चवानराः ।कुटजैरर्जुनैस्तालैस्तिलकैस्न्तिशैरपि ।।6.22.54।।बिल्वकैस्सप्तपर्णैश्चकर्णिकारैश्चसुपुष्पितैः ।चूतैश्चाशोकवृक्षैश्चसागरंसमपूरयन् ।।6.22.55।।

Pinuno nila ang karagatan ng mga punòng bilva at saptaparṇa, ng mga karṇikāra na hitik sa bulaklak, at ng mga punòng mangga at aśoka rin.

Verse 56

समूलांश्चविमूलांश्चपादपान् हरिसत्तमाः ।इन्द्रकेतूनिवोद्यम्यप्रजह्रूर्वानरास्तरून् ।।।।

Ang pinakadakila sa mga unggoy ay nagbuhat ng mga punò—may mga ugat at may wala—na wari’y mga watawat na tungkod ni Indra, at inihagis nila ang mga punòng iyon.

Verse 57

ताळानदाडिमगुल्मांश्चनारिकेळन्विभीतकान् ।वकुलान्कदिरान्निम्बान्समाजह्रुस्समन्ततः ।।।।

Mula sa lahat ng dako ay tinipon nila ang mga punòng tala, mga palumpong ng granada, mga punò ng niyog, vibhītaka, bakula, kadira, at mga punò ng nimba.

Verse 58

हस्तिमतान्महाकायाःपाषाणांश्चमहाबलाः ।पर्वतांश्चसमुत्पाट्ययन्स्सरैःपरिवहन्तिच ।।।।

Ang malalaking-katawan at makapangyarihang mga vānarā ay bumunot at nagbuhat ng mga batong kasinlaki ng elepante, at maging mga bundok pa, na dinadala nila sa pamamagitan ng mga kasangkapan.

Verse 59

प्रक्षिप्यमाणैरचलैस्सहसाजलमुद्दृतम् ।समुत्ससर्पआकाशमवासर्पत्ततस्ततः ।।।।

Sa paghahagis ng mga bundok, biglang umalimbukay ang tubig; sumiklab itong umakyat na wari’y sa langit, at saka muling kumalat sa paligid, paulit-ulit.

Verse 60

समुद्रंक्षोभयामासुर्वानराश्चस्समन्ततः ।सूत्राण्यन्येप्रगृह्णान्तिव्यायतंशतयोजनम् ।।।।

Sa lahat ng panig ay ginulo ng mga vānarā ang karagatan; ang iba nama’y humawak ng mga panukat na tali, na inunat sa sandaang yojana, upang maging tuwid at pantay ang gawain.

Verse 61

नलश्चक्रेमहासेतुंमध्येनदनदीपतेः ।सतदाक्रियतेसेतुर्वानरैर्घोरकर्मभिः ।।।।

Si Nala ay nagsimulang gumawa ng dakilang tulay sa gitna ng panginoon ng mga ilog—ang karagatan; at noon, itinayo ang tulay na yaon ng mga vānarang gumagawa ng kakila-kilabot na gawain.

Verse 62

दण्डानन्येप्रगृह्णन्तिविचिन्वन्तितथापरे ।।।।वानरैश्शतशस्तत्ररामस्याज्ञापुरस्सराः ।मेघाभैःपर्वताग्रैश्चतृणैःकाष्ठैर्बबन्धिरे ।।।।

Ang ilan ay humahawak ng mga poste, ang iba nama’y nagtitipon ng mga bagay; doon, daan-daan ang mga vānarang inuuna ang utos ni Rāma, at itinali nila ang tulay sa mga tambo at mga troso, na nagkakapatong na wari’y mga ulap at tuktok ng bundok.

Verse 63

दण्डानन्येप्रगृह्णन्तिविचिन्वन्तितथापरे ।।6.22.62।।वानरैश्शतशस्तत्ररामस्याज्ञापुरस्सराः ।मेघाभैःपर्वताग्रैश्चतृणैःकाष्ठैर्बबन्धिरे ।।6.22.63।।

Ang ilan ay kumuha ng mga poste, at ang iba’y nagtipon ng mga kailangan; doon, daan-daan ang mga vānarang ang utos ni Rāma ang kanilang patnubay, at pinagtibay nila ang tulay sa mga tambo at kahoy, na nakatindig na wari’y mga ulap at mga taluktok ng bundok.

Verse 64

पुष्पिताग्रैश्चतरुभिस्सेतुंबध्नन्तिवानराः ।पाषाणांश्चगिरिप्रख्यागनिरीणांशिखराणिच ।।।।दृश्यन्तेपरिधावन्तोगृह्यदानवसन्निभाः ।

Itinatali ng mga vānaras ang tulay gamit ang mga punong may namumulaklak na tuktok; at sa kanilang lakas na wari’y mga dānava, nakita silang nagmamadaling tumatakbo, tangan ang mga batong singlaki ng bundok at maging ang mga taluktok ng mga burol.

Verse 65

शिलानांक्षिप्यमाणानांशैलानांनिपात्यताम् ।बभूवतुमुलश्शब्दस्तदातस्मिन्महोदधौ ।।।।

Habang inihahagis ang mga bato at ibinabagsak ang mga bundok, noon ay sumiklab sa dakilang karagatan ang isang malakas at umuugong na dagundong.

Verse 66

कृतानिप्रथमेनाह्नायोजनानिचतुर्दश ।प्रहृष्टैर्गजसङ्काश्चैस्त्वरमाणैःप्लवङ्गमैः ।।।।

Sa unang araw pa lamang, labing-apat na yojana ang natapos—ng mga plavaṅgama, na tulad ng mga elepante sa tindig, nagagalak at nagmamadali sa gawain.

Verse 67

द्वितीयेनतथैचाह्नायोजनानितुविंशतिः ।कृतानिप्लवगैस्तूर्णंभीमकायैर्महाबलैः ।।।।

Pagdating ng ikalawang araw, dalawampung yojana naman ang mabilis na natapos—ng mga plavaga, kakila-kilabot ang anyo at dakila ang lakas.

Verse 68

अह्नातृतयेनतथायोजनानिकृतानिच ।त्वरमाणैर्महाकायैरेकविंशतिरेवच ।।।।

Gayundin sa ikatlong araw, dalawampu’t isang yojana ang natapos—ng mga vānarang dambuhala ang katawan, na nagmamadaling kumilos.

Verse 69

चतुर्थेनतथाचाह्नाद्वाविंशतिरथासिवा ।योजनानिमहावेगैःकृतानित्वरितस्तुतैः ।।।।

Gayon din sa ikaapat na araw, dalawampu’t dalawang yojana ang natapos—ng mga vānarang mabilis at may dakilang bilis, na nagmamadaling kumilos.

Verse 70

पञ्चमेनतथाचाह्नाप्लवगैःक्षिप्रकारिभिः ।योजनानित्रयोविंशत्सुवेलमधिकृत्यवै ।।।।

Gayundin, sa ikalimang araw, ang mga plavaga—mabilis kumilos—ay nakatapos ng dalawampu’t tatlong yojana, at narating pa ang Bundok Suvela.

Verse 71

सवानरवरश्रशीमान्विश्वकर्मात्माजोबली ।बबन्धसागरेसेतुंयथाचाप्यतथापिता ।।।।

Si Nala—maluwalhati, pinakadakila sa mga Vānara, at makapangyarihang anak ni Viśvakarmā—ay nagtayo ng tulay sa dagat, gaya rin ng mga gawang bantog ng kanyang ama.

Verse 72

सनलेनकृतस्सेतुस्सागरेमकरालये ।शुशुभेसुभगश्रशीमान् स्वातीपथइवाम्बरे ।।।।

Ang tulay na iyon, na ginawa ni Nala sa dagat—tahanan ng mga makara—ay nagningning na mapalad at maringal, na wari’y landas ng mga bituin sa kalangitan.

Verse 73

ततोदेवस्सगन्धर्वास्सिद्दाश्चपरमर्षयः ।आगम्यगगनेतस्थुर्द्रष्टुकामास्तदद्बुतम् ।।।।

Pagkaraan, ang mga deva kasama ang mga Gandharva, ang mga Siddha at ang mga dakilang rishi ay dumating at tumigil sa himpapawid, sabik na masilayan ang kababalaghang iyon.

Verse 74

दशयोजनविस्तीर्णंशतयोजनमायतम् ।ददृशुर्देवगन्धर्वानलसेतुंसुदुष्करम् ।।।।

Namataan ng mga diyos at mga Gandharva ang tulay ni Nala—sampung yojana ang lapad at sandaang yojana ang haba—isang gawang lubhang mahirap maisakatuparan.

Verse 75

आप्लवन्तःप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।।।।तदच्नित्यमसह्यंचह्यद्भुतंरोमहर्षणम् ।ददृशुस्सर्वभूतानिसागरेसेतुबन्धनम् ।।622.76।।

Naglalundag at tumatalon ang mga mandirigmang Vanara, umuungal sa galak; at namasdan ng lahat ng nilalang ang pagtatali ng tulay sa dagat—isang gawaing di-mawari at tila di-matitiis, kahanga-hanga at nakapangingilabot sa dakila nitong anyo.

Verse 76

आप्लवन्तःप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।।6.22.75।।तदच्नित्यमसह्यंचह्यद्भुतंरोमहर्षणम् ।ददृशुस्सर्वभूतानिसागरेसेतुबन्धनम् ।।622.76।।

Naglalundag at tumatalon ang mga mandirigmang Vanara, umuungal sa galak; at namasdan ng lahat ng nilalang ang pagtatali ng tulay sa dagat—isang gawaing di-mawari at tila di-matitiis, kahanga-hanga at nakapangingilabot sa dakila nitong anyo.

Verse 77

तानिकोटिसहस्राणिवानराणांमहौजसाम् ।बध्नन्तस्सागरेसेतुंजुग्मुःपारंमहोदधेः ।।।।

Yaong mga makapangyarihang Vanara—di-mabilang na libu-libong koro—nang maitawid ang tulay sa dagat, ay tumawid patungo sa kabilang pampang ng dakilang karagatan.

Verse 78

विशालस्सुकृतश्रशीमान् सुभूमिस्सुसमाहितः ।अशोभतमहान् सेतुस्सीमन्तइवसागरे ।।।।

Ang dakilang tulay na yaon ay nagningning—malapad, mahusay ang pagkakagawa, may sapat na lapag at pantay ang pagkakalatag—na pinalalamutian ang dagat na wari’y guhit ng hati sa buhok.

Verse 79

ततःपारेसमुद्रस्यगदापाणिर्विभीषणः ।परेषामभिघातार्थमतिष्ठत्सचिवैस्सहा ।।।।

Pagkaraan, sa kabilang pampang ng karagatan, si Vibhīṣaṇa—may hawak na pamalo—ay tumindig kasama ng kaniyang mga tagapayo, na naglalayong wasakin ang mga kaaway.

Verse 80

सुग्रीवस्तुततःप्राहरामंसत्यपराक्रमम् ।हनूमन्तंत्वमारोहअङ्गदंचापिलक्ष्मणः ।।।।अयंहिविपुलोवीरसागरोमकरालयः ।वैहायपौयुवामेतौवानरौतारयिष्यतः ।।।।

Pagkaraan ay nagsalita si Sugrīva kay Rāma, na ang tapang ay matatag sa katotohanan: “Sumakay ka kay Hanūmān; at si Lakṣmaṇa naman ay sumakay kay Aṅgada.”

Verse 81

सुग्रीवस्तुततःप्राहरामंसत्यपराक्रमम् ।हनूमन्तंत्वमारोहअङ्गदंचापिलक्ष्मणः ।।6.22.80।।अयंहिविपुलोवीरसागरोमकरालयः ।वैहायपौयुवामेतौवानरौतारयिष्यतः ।।6.22.81।।

“Sapagkat ang malawak na karagatang ito, O bayani, ay tahanan ng mga makara; ang dalawang vānara na ito ay magdadala sa inyong dalawa sa himpapawid at tutulong upang matawid ninyo.”

Verse 82

अग्रतस्तस्यसैन्यस्यश्रीमान्रामस्सलक्ष्मणः ।जगामधन्वीधर्मात्मासुग्रीवेणसमन्वितः ।।।।

Sa unahan ng hukbong iyon ay sumulong ang maringal na Rāma, kasama si Lakṣmaṇa—matuwid na kaluluwa, tangan ang pana—na kaisa si Sugrīva.

Verse 83

न्येमध्येनगच्छन्तिपार्श्वतोऽन्येप्लवङ्गमाः ।सलिलंप्रपतन्तन्येमार्गमन्येनलेभिरे ।।।।केचिद्वैहायसगतास्सुपर्णाइवपुप्लुवुः ।

May ilang unggoy na naglakad sa gitna, ang iba’y sa magkabilang panig; ang ilan, di nakatagpo ng tuntungan, ay nahulog sa tubig, at ang iba nama’y humanap ng ibang daan. May iilan pang tumahak sa landas ng himpapawid at lumundag na parang mga ibon.

Verse 84

घोषेणमहतातस्यसिन्धोर्घोषंसमुच्छ्रितम् ।भीमन्तर्दधेभीमातरन्तीहरिवाहिनी ।।।।

Sa kanilang napakalakas na sigaw, ang nakapanghihilakbot na hukbo ng mga unggoy na tumatawid ay nilamon sa ingay maging ang dumadagundong na tinig ng karagatan.

Verse 85

वानराणांहिसातीर्णावाहिनीनलसेतुना ।तीरेनिविविशेराज्ञाबहुमूलफलोदके ।।।।

Ang hukbo ng mga vānara, na nakatawid sa tulay ni Nala, ay nanirahan sa kabilang pampang—sagana sa mga ugat, bunga, at tubig—ayon sa utos ng hari.

Verse 86

तदद्बुतंराघवकर्मदुष्करंसमीक्ष्यदेवास्सहसिद्धचारणैः ।उपेत्यरामसहसामहार्षिभिस्समभ्यषिञ्चन् सुशुभैर्जलैःपृथक् ।।6.2 2.86।।

Nang masdan ng mga diyos, kasama ang mga siddha at cāraṇa, ang kahanga-hanga at napakahirap na gawa ni Rāghava, sila’y lumapit agad kay Rāma kasama ang mga dakilang rishi at isa-isa siyang winisikan ng mapalad na mga tubig.

Verse 87

जयस्वशत्रून्नरदे व:मेदिनींससागरांपालयशाश्वतीस्समाः ।इतीवरामंनरदेवसत्कृ तंशुभैर्वचोभिर्विविधैरपूजयन् ।।।।

“Magtagumpay ka laban sa mga kaaway, O panginoon sa mga tao; ingatan mo ang daigdig na may mga karagatan sa walang hanggang mga taon!”—sa gayong sari-saring mapalad na papuri, pinarangalan nila si Rāma, ang iginagalang na hari sa mga tao.